Điểm tựa bình yên của nhân dân và trách nhiệm tiếp nối truyền thống

Những lời ấy có lẽ cũng là cảm xúc chung của nhiều thế hệ cán bộ, chiến sĩ Cảnh sát PCCC và CNCH khi đứng trước một chặng đường đã đi qua bằng mồ hôi, nước mắt, lòng quả cảm và cả những sự hy sinh. 65 năm, từ những ngày đầu lực lượng còn trong điều kiện chiến tranh, phương tiện thiếu thốn, đến hôm nay khi người lính được trang bị những phương tiện hiện đại, làm chủ công nghệ, tham gia những nhiệm vụ cứu nạn, cứu hộ ở cả trong và ngoài nước, có một điều vẫn không thay đổi: Khi nhân dân gặp hiểm nguy thì người lính luôn tiến lên phía trước.

Thượng tướng Nguyễn Ngọc Lâm - Ủy viên Trung ương Đảng, Thứ trưởng Bộ Công an và Thiếu tướng Dương Đức Hải - Cục trưởng Cục PCCC và CNCH tại Triển lãm quốc tế về kỹ thuật và phương tiện PCCC và CNCH tháng 9-20206

Ký ức một hành trình hào hùng

Trong ký ức của những người gắn bó lâu năm với lực lượng, lịch sử 65 năm không phải những trang giấy khô cứng. Đó là hình ảnh người lính cứu hỏa lao vào đám cháy cứu người, cứu tài sản; đó là những ca trực xuyên đêm, những cuộc hành quân giữa mưa lũ, sạt lở, những bàn tay tìm kiếm từng nạn nhân giữa đống đổ nát. Đó cũng là những người đồng đội đã ra đi, nhưng tên tuổi, câu chuyện và tinh thần chiến đấu vẫn ở lại với lực lượng.

Nhìn lại những dấu mốc đầu tiên, có thể thấy truyền thống của lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH được hình thành từ những năm tháng đầy thử thách. Ngày 24-8-1945, lá cờ đỏ sao vàng tung bay trên đỉnh tháp tập của Sở Chữa lửa Sài Gòn - Chợ Lớn. Chỉ ít ngày sau, ngày 23-9, khi cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp bùng nổ tại Nam bộ, cán bộ, chiến sĩ Sở Chữa lửa đã chiến đấu để bảo vệ cơ sở và lá cờ Tổ quốc. Bốn đồng chí đã hy sinh và lá cờ ấy được giữ lại bằng máu. Có lẽ cũng từ những ngày đầu ấy, một phẩm chất đã trở thành truyền thống của người lính cứu hỏa: Tại những nơi nguy hiểm nhất, họ tìm cách bảo vệ những điều bình yên nhất.

Năm 1955, khi đến thăm Đội Cứu hỏa Hà Nội làm nhiệm vụ bảo vệ lễ đài tại Quảng trường Ba Đình, Chủ tịch Hồ Chí Minh ân cần bắt tay các chiến sĩ và nói: “Năm mới, Bác chúc các chú thất nghiệp”. Một lời chúc nghe qua tưởng giản dị, nhưng với người lính cứu hỏa lại mang một ý nghĩa đặc biệt. “Thất nghiệp” nghĩa là không có cháy, không có tai nạn, không có người gặp nạn. Đó cũng chính là mong muốn lớn nhất của công tác PCCC: Chủ động phòng ngừa để những cuộc gọi khẩn cấp ít đi, những chuyến xe chữa cháy không phải xuất phát, những gia đình không phải đứng trước cửa bệnh viện chờ tin người thân.

Ngày 4-10-1961, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Lệnh công bố Pháp lệnh quy định việc quản lý của nhà nước đối với công tác phòng cháy và chữa cháy, đánh dấu bước phát triển quan trọng trong công tác quản lý nhà nước về PCCC. Từ đây, lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH từng bước được xây dựng, củng cố và trưởng thành.

Lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH hiện đang tích cực mở rộng hợp tác quốc tế nhằm tiếp cận công nghệ cao, nâng cao năng lực chiến đấu và học hỏi kinh nghiệm toàn cầu (Trong ảnh: Thiếu tướng Dương Đức Hải, Cục trưởng Cục Cảnh sát PCCC và CNCH tiếp lãnh đạo Tập đoàn Samsung)

Trong những năm chiến tranh, người lính cứu hỏa làm nhiệm vụ giữa bom đạn. Những kho xăng dầu, nhà máy, công trình trọng điểm trở thành “mặt trận” đặc biệt. Mỗi cuộc chiến đấu không chỉ đòi hỏi lòng dũng cảm mà còn cần sự bình tĩnh, mưu trí và khả năng phối hợp chính xác. Sau vụ chữa cháy kho xăng dầu Đức Giang ngày 3-8-1966, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã gửi thư khen cán bộ, chiến sĩ Đội Phòng cháy và chữa cháy, Sở Công an Hà Nội. Những lời khen của Bác trở thành nguồn động viên lớn đối với lực lượng, nhưng cũng là lời nhắc nhở về trách nhiệm phải không ngừng rèn luyện, nâng cao trình độ, sẵn sàng chiến đấu.

Trong bình yên vẫn có những trận chiến

Đất nước hòa bình, những người lính cứu hỏa bước vào một “mặt trận” khác. Những thành phố ngày càng lớn hơn, nhà cao tầng mọc lên, khu công nghiệp, nhà máy, kho hàng, công trình ngầm phát triển. Giao thông đông đúc, thiên tai, bão lũ, sạt lở và các tai nạn, sự cố ngày càng đa dạng. Cùng với đó, nhiệm vụ của lực lượng cũng mở rộng. Không chỉ chữa cháy, người lính còn phải cứu người mắc kẹt trong thang máy, đưa nạn nhân ra khỏi những căn nhà ngập nước, tìm kiếm người mất tích trên sông, xử lý sự cố sập đổ công trình, ứng phó với thiên tai, thảm họa.

Cảnh sát PCCC&CNCH Hà Nội hướng dẫn công nhân ở khu công nghiệp cách phân biệt, nhận biết các loại bình chữa cháy

Năm 2012, công tác cứu nạn, cứu hộ trong đời sống thường nhật chính thức được đặt lên vai lực lượng Cảnh sát PCCC. Đến Luật PCCC và CNCH năm 2024, sứ mệnh ấy tiếp tục được nâng lên cùng với yêu cầu chuyển mạnh từ “xử lý sự cố” sang “chủ động phòng ngừa rủi ro”. Đằng sau sự thay đổi về luật pháp, tổ chức và phương tiện vẫn là một mục tiêu rất giản dị: Cứu người. Một người được đưa ra khỏi đám cháy là một gia đình được giữ lại niềm hy vọng. Một người được tìm thấy giữa dòng nước dữ là một cuộc đoàn tụ được nối lại. Một nạn nhân được đưa ra khỏi đống đổ nát là một cuộc đời được trao thêm cơ hội. Từ năm 2016 đến nay, toàn lực lượng đã tham gia chữa cháy 36.709 vụ, triển khai hơn 23.027 vụ cứu nạn, cứu hộ, hướng dẫn hàng chục nghìn người thoát nạn, trực tiếp cứu sống hơn 12.000 người và tìm kiếm, đưa hơn 5.750 thi thể nạn nhân về với gia đình.

Lực lượng PCCC và CNCH hướng dẫn học sinh sử dụng bình chữa cháy tại phố đi bộ Hồ Gươm

Có một phần của nhiệm vụ PCCC và CNCH mà ít người nhìn thấy. Đó là trước khi tiếng còi báo động vang lên, người lính vẫn sinh hoạt bình thường, vẫn gọi điện về nhà, vẫn có những câu chuyện riêng, có những người thân để nhớ. Rồi chuông khẩn cấp đổ dồn, mọi thứ thay đổi, họ mặc trang phục bảo hộ, kiểm tra thiết bị, lên xe và đi. Có những chuyến đi chỉ kéo dài vài phút, nhưng cũng có những nhiệm vụ kéo dài nhiều giờ. Có những hiện trường mà ngay cả người lính giàu kinh nghiệm cũng không thể biết điều gì đang chờ phía trước. Nhưng họ vẫn đi...

Đã có 32 cán bộ, chiến sĩ PCCC hy sinh khi thực hiện nhiệm vụ. Đằng sau mỗi người lính hy sinh là một gia đình. Một người vợ mất chồng. Một người mẹ mất con. Một đứa trẻ lớn lên mà thiếu bóng cha. Bởi vậy, khi nhắc về 65 năm truyền thống không thể chỉ nói về những chiến công mà còn phải nói về những người đã góp phần tạo nên những chiến công ấy. Có người được trở về, có người nằm lại, có người tiếp tục mang ký ức về đồng đội trong suốt cuộc đời. Chính họ đã làm cho hai chữ “truyền thống” trở nên có sức nặng.

Những tấm huân chương của niềm tự hào

Trải qua 65 năm xây dựng, chiến đấu và trưởng thành, lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH đã được Đảng, Nhà nước ghi nhận bằng nhiều phần thưởng cao quý: 2 Huân chương Hồ Chí Minh, 2 Huân chương Quân công hạng Nhất, 1 Huân chương Quân công hạng Nhì, 1 Huân chương Quân công hạng Ba, 1 Huân chương Độc lập hạng Nhất, 1 Huân chương Bảo vệ Tổ quốc hạng Nhì, 1 Huân chương Bảo vệ Tổ quốc hạng Ba, 3 Huân chương Chiến công hạng Ba cùng nhiều phần thưởng cao quý khác. Đặc biệt, 1 cá nhân và 18 đơn vị được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, trong đó có 12 đơn vị Anh hùng trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ cứu nước, 1 đơn vị Anh hùng trong thời kỳ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc và 5 đơn vị Anh hùng trong thời kỳ đổi mới.

Với những thành tích đặc biệt xuất sắc, Cục Cảnh sát PCCC và CNCH vinh dự đón nhận Huân chương Bảo vệ Tổ quốc hạng Nhất. Những phần thưởng ấy là niềm tự hào của lực lượng. Nhưng với những người đang khoác trên mình bộ sắc phục hôm nay, đó còn là một món nợ trách nhiệm. Bởi mỗi tấm huân chương đều mang theo câu chuyện của những thế hệ đã đi trước. Đằng sau một phần thưởng là những ngày huấn luyện, những đêm trực, những chuyến lên đường và những lần đối mặt hiểm nguy. Đó là những điều không thể nhìn thấy trên một tấm huân chương, nhưng lại làm nên giá trị của nó.

Nhìn lại hành trình ấy, Thiếu tướng Dương Đức Hải không chỉ nói về niềm tự hào, mà nói về lòng biết ơn: “Nhìn lại hành trình 65 năm, điều tôi cảm nhận sâu sắc nhất không chỉ là niềm tự hào, mà còn là lòng biết ơn và trách nhiệm tiếp nối”. Với người đứng đầu lực lượng, đó là sự biết ơn đối với những thế hệ cán bộ, chiến sĩ đã đặt nền móng, vun đắp truyền thống. “Vị thế và niềm tin mà lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH có được hôm nay được xây dựng bằng trí tuệ, công sức, lòng quả cảm và cả sự hy sinh của biết bao người đi trước” - Thiếu tướng Dương Đức Hải chia sẻ.

Cảnh sát PCCC&CNCH CATP Hà Nội khống chế một đám cháy lớn xảy ra tại khu nhà xưởng đang được sử dụng làm gara sửa chữa ô tô ở Mỹ Đình, ngày 29-8-2026

65 năm vì thế không chỉ là nhìn lại, mà còn là nhìn lên phía trước. Nếu những người lính của những năm tháng chiến tranh phải chiến đấu với bom đạn và những đám cháy dữ dội, thì người lính hôm nay phải làm chủ những nguy cơ phức tạp hơn: Công trình cao tầng, nhà máy quy mô lớn, hệ thống giao thông hiện đại, công trình ngầm, thiên tai cực đoan, đó là những sự cố chưa từng xuất hiện trước đây. Lòng dũng cảm vẫn cần thiết, nhưng chỉ lòng dũng cảm là chưa đủ. Người lính cần phải có tri thức, kỹ năng, thể lực, bản lĩnh và khả năng làm chủ công nghệ. Những hệ thống dữ liệu, bản đồ số, thiết bị hiện đại, phương tiện chuyên dụng đang từng bước giúp lực lượng rút ngắn thời gian tiếp cận, nâng cao khả năng chỉ huy và tăng cơ hội sống cho nạn nhân. Công nghệ có thể giúp người lính nhìn thấy nhiều hơn. Nhưng người bước vào nơi nguy hiểm vẫn là con người. Và quyết định cứu một sinh mạng, sau cùng, vẫn cần bản lĩnh của người lính.

Danh dự và trách nhiệm

Sứ mệnh ấy hôm nay còn vượt ra ngoài biên giới. Năm 2023, lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH Việt Nam tham gia cứu nạn, cứu hộ quốc tế tại Thổ Nhĩ Kỳ sau thảm họa động đất. Những năm sau đó, người lính Việt Nam tiếp tục có mặt tại Myanmar và Venezuela. Ở những vùng đất xa xôi, giữa những đống đổ nát, họ gặp những con người có ngôn ngữ khác, văn hóa khác, nhưng cùng chung một nỗi đau khi mất đi người thân.

Nhìn nhận vai trò của lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH, Đại tướng Lương Tam Quang - Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Đảng ủy Công an Trung ương, Bộ trưởng Bộ Công an nhấn mạnh: “Nghị quyết số 22, Nghị quyết số 18 Hội nghị lần thứ 3 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về Chiến lược an ninh quốc gia và Xây dựng xã hội kỷ cương, an toàn, văn minh, hài hòa, phát triển xác định mục tiêu: “Phấn đấu kiềm chế, kéo giảm các tai nạn đặc biệt nghiêm trọng, tiến tới xây dựng xã hội không có tai nạn, thực sự văn minh, hạnh phúc”; “xây dựng Việt Nam trở thành đối tác của hòa bình, ổn định, hợp tác và phát triển”. Trong các mục tiêu chiến lược này, lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH giữ vai trò tham mưu, nòng cốt, có vai trò quan trọng bảo đảm về đích, thực hiện thắng lợi. Cảnh sát PCCC và CNCH không những là điểm tựa an toàn, bình yên của nhân dân Việt Nam mà phải tích cực tham gia cứu nạn, cứu hộ quốc tế, góp phần quan trọng thực hiện cam kết của Đảng, Nhà nước “coi việc đóng góp cho hòa bình, ổn định ở khu vực và trên thế giới là trách nhiệm”.

Từ những đám cháy trong một khu phố đến những vùng thảm họa cách xa Tổ quốc hàng nghìn cây số, sứ mệnh của người lính vẫn chỉ có một điểm chung: Ở đâu có người gặp nạn, ở đó cần những người sẵn sàng cứu họ. 65 năm đã đi qua, những người lính của ngày đầu tiên giờ đã trở thành ký ức. Nhiều đồng đội đã nằm lại, nhưng những người lính hôm nay vẫn vào ca trực, khoác lên mình bộ quần áo bảo hộ và tiếp tục lên đường. Họ nhận từ thế hệ trước không chỉ một lực lượng trưởng thành hơn, hiện đại hơn. Họ nhận một ngọn lửa, ngọn lửa của lòng trung thành, của sự quả cảm, của tinh thần vì nhân dân phục vụ và của trách nhiệm không cho phép mình đứng ngoài khi người khác đang gặp hiểm nguy.

65 năm là một hành trình hào hùng được viết nên bởi những con người bình dị. Họ đã đi qua chiến tranh, đi qua những năm tháng gian khó, đi qua khói lửa và mất mát để giữ lại bình yên cho nhân dân. Và hôm nay, ngọn lửa ấy tiếp tục được trao từ thế hệ này sang thế hệ khác bằng niềm tự hào, lòng biết ơn và trách nhiệm tiếp nối.

Vị thế và niềm tin mà lực lượng Cảnh sát PCCC và CNCH có được hôm nay được xây dựng bằng trí tuệ, công sức, lòng quả cảm và cả sự hy sinh của biết bao người đi trước”