Điểm tựa cho người lao động trước những cú sốc kinh tế

Trong sự dịch chuyển tất yếu mang tính thời đại ấy, những lao động yếu thế, thiếu kỹ năng chuyên môn sâu đang đứng trước nguy cơ đào thải lớn nhất. Hơn lúc nào hết, chính sách Bảo hiểm thất nghiệp (BHTN) đã vượt ra khỏi ý nghĩa của một khoản trợ cấp ngắn hạn, trở thành một "điểm tựa" an sinh vững chắc, một "tấm khiên" bảo vệ người lao động khỏi những cú sốc kinh tế và là bệ phóng để họ tái hòa nhập thị trường.

Ba trụ cột chính của chính sách BHTN

Thị trường lao động Hà Nội đang bước vào giai đoạn thanh lọc và đòi hỏi chất lượng ngày càng cao. Nhiều nhà máy, xí nghiệp tại các khu công nghiệp, khu chế xuất trên địa bàn đã chuyển sang ứng dụng tự động hóa, dây chuyền thông minh. Điều này đồng nghĩa với việc những công việc giản đơn, mang tính lặp đi lặp lại đang dần biến mất.

Người lao động làm thủ tục hưởng trợ cấp thất nghiệp tại Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội (Ảnh: NH)

Đối tượng chịu tác động nặng nề nhất trong quá trình chuyển giao này chính là nhóm lao động phổ thông, công nhân lớn tuổi, những người có trình độ học vấn hạn chế. Họ là những đối tượng "dễ tổn thương" nhất, bởi khi mất việc, khả năng cạnh tranh để tìm kiếm một vị trí mới của họ là rất thấp.

Nếu không có một mạng lưới an sinh đủ mạnh để can thiệp kịp thời, hệ lụy kéo theo không chỉ là sự suy kiệt về kinh tế của từng cá nhân, gia đình, mà còn tiềm ẩn nguy cơ bất ổn trật tự xã hội. Trong bối cảnh đó, BHTN chính là công cụ điều tiết vĩ mô quan trọng nhất để Nhà nước đồng hành cùng người lao động vượt qua giai đoạn chuyển tiếp đầy chông gai này.

Lâu nay, một bộ phận người lao động và cả doanh nghiệp vẫn giữ tư duy chưa đầy đủ khi coi BHTN chỉ là khoản tiền "nhận một cục" hoặc khoản trợ cấp sinh hoạt hằng tháng khi nghỉ việc. Thực chất, thiết kế của chính sách BHTN tại Việt Nam ưu việt và toàn diện hơn thế rất nhiều, bao gồm ba trụ cột chính: Trợ cấp thất nghiệp; Hỗ trợ tư vấn, giới thiệu việc làm và Hỗ trợ học nghề.

Nhấn mạnh về ý nghĩa của chính sách BHTN, bà Dương Thị Minh Châu - Trưởng phòng Tuyên truyền và Hỗ trợ người tham gia BHXH thành phố Hà Nội cho biết:Khi một công nhân mất việc do nhà máy thu hẹp sản xuất, khoản trợ cấp hằng tháng giúp họ duy trì mức sống cơ bản, không bị rơi vào cảnh bần cùng hóa. Cùng với đó, thẻ Bảo hiểm y tế được cấp miễn phí trong thời gian hưởng trợ cấp là "chiếc phao cứu sinh" vô giá nếu chẳng may ốm đau, bệnh tật.

Đặc biệt, trong bối cảnh thị trường lao động chuyển dịch, chính sách hỗ trợ học nghề mới thực sự là "chiếc cần câu" bền vững. Thay vì loay hoay tìm kiếm những công việc lao động chân tay tương tự, người lao động được Trung tâm Dịch vụ việc làm thành phố tư vấn, định hướng và hỗ trợ chi phí để học một nghề mới phù hợp với nhu cầu của xã hội hiện tại (như thương mại điện tử, logistics, kỹ thuật viên công nghệ...). Đây là quá trình đào tạo lại mang tính sống còn, giúp lao động yếu thế nâng cấp bản thân và quay trở lại thị trường với một vị thế vững vàng hơn.

Hoàn thiện chính sách: Không để ai bị bỏ lại phía sau

Thực tiễn triển khai chính sách BHTN trên địa bàn Hà Nội thời gian qua đã đạt được những thành tựu đáng ghi nhận, song cũng bộc lộ những thách thức cần giải quyết.

Tình trạng doanh nghiệp nợ đọng, trốn đóng BHXH, BHTN vẫn diễn ra, khiến nhiều người lao động lâm vào cảnh "khóc dở mếu dở" khi mất việc mà không chốt được sổ để hưởng quyền lợi. Bên cạnh đó, tỷ lệ người lao động nhận trợ cấp thất nghiệp thì cao, nhưng tỷ lệ chủ động đăng ký tham gia học nghề chuyển đổi lại chưa tương xứng.

Người lao động được hỗ trợ tư vấn, giới thiệu việc làm tại các Sàn giao dịch việc làm của thành phố Hà Nội (Ảnh: NH)

Nhận thức rõ những điểm nghẽn này, các cấp chính quyền, Bảo hiểm xã hội thành phố đã triển khai nhiều giải pháp quyết liệt. Một trong những điểm sáng nổi bật là việc ứng dụng công nghệ thông tin, số hóa 100% quy trình giải quyết hồ sơ hưởng BHTN trên Cổng Dịch vụ công Quốc gia. Người lao động giờ đây không phải đi lại nhiều lần, giảm thiểu tối đa thủ tục hành chính.

Đồng thời, hệ thống Sàn giao dịch việc làm của thành phố Hà Nội đang được nâng cấp, ứng dụng công nghệ phân tích dữ liệu để kết nối "đúng người - đúng việc", đưa các thông tin tuyển dụng, các khóa học nghề đến tận tay người lao động một cách nhanh chóng, minh bạch nhất. Các đoàn thanh tra liên ngành cũng liên tục được tổ chức nhằm xử lý nghiêm các doanh nghiệp vi phạm luật lao động, bảo vệ quyền lợi chính đáng cho công nhân.

Nghị quyết 42-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIII về tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng chính sách xã hội đã nhấn mạnh yêu cầu xây dựng hệ thống an sinh xã hội bao phủ toàn dân. Để BHTN thực sự phát huy vai trò "bà đỡ" trong nền kinh tế thị trường, các cơ quan lập pháp đang từng bước nghiên cứu, hoàn thiện Luật Việc làm (sửa đổi).

Việc mở rộng đối tượng tham gia BHTN, linh hoạt hơn trong các điều kiện hưởng chế độ hỗ trợ học nghề và có cơ chế hỗ trợ chủ động cho doanh nghiệp duy trì việc làm cho người lao động trước khi họ bị sa thải là những hướng đi tất yếu.

Thị trường lao động sẽ không ngừng biến động nhưng với một "lưới an sinh" BHTN được dệt ngày càng dày dặn và kiên cố, những lao động dễ tổn thương sẽ có thêm niềm tin và động lực. Họ sẽ không đơn độc trong vòng xoáy của sự dịch chuyển.

Xây dựng một Thủ đô văn minh, hiện đại không chỉ là những tòa nhà cao tầng hay những con số tăng trưởng kinh tế, mà còn thể hiện ở cách chúng ta bảo vệ, nâng đỡ những người yếu thế nhất trong xã hội, đảm bảo một lộ trình phát triển bao trùm và nhân văn.

Ngọc Hà