Diễn đàn An ninh năng lượng quốc gia: Tìm giải pháp bảo đảm nguồn cung bền vững

Bộ Công Thương đã công bố Báo cáo An ninh năng lượng Việt Nam 2026. (Ảnh: PV/Vietnam+)

Nhu cầu điện dự báo tiếp tục tăng khoảng 10% trong năm 2027 trong khi nhiều nguồn điện mới chưa kịp vận hành và mức phụ thuộc vào năng lượng nhập khẩu còn cao. Trước sức ép đó, Bộ Công Thương đặt trọng tâm tháo gỡ vướng mắc về cơ chế, vốn và tiến độ các dự án; đồng thời đa dạng hóa nguồn cung nhiên liệu, nâng năng lực dự trữ và thúc đẩy tiết kiệm điện. Các giải pháp nhằm bảo đảm nguồn năng lượng ổn định, phục vụ mục tiêu tăng trưởng kinh tế.

Đây là thông tin được đưa ra tại Tại Diễn đàn An ninh năng lượng quốc gia năm 2026 do Bộ Công Thương tổ chức ngày 10/11 tại Hà Nội.

Áp lực nguồn cung còn lớn

Phát biểu khai mạc diễn đàn, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Việt Sơn nhấn mạnh năng lượng phải đi trước một bước để phục vụ mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân từ 10%/năm trở lên trong giai đoạn 2026-2030. Theo ông, tự chủ năng lượng là nền tảng của tự chủ kinh tế.

Thứ trưởng Bộ Công Thương dẫn các mục tiêu đến năm 2030 được nêu trong Nghị quyết số 70-NQ/TW, gồm tổng cung năng lượng sơ cấp khoảng 150-170 triệu tấn dầu quy đổi; tổng công suất nguồn điện khoảng 183-236 GW hoặc cao hơn tùy nhu cầu; tổng sản lượng điện khoảng 560-624 tỷ kWh. Các cơ sở lọc dầu được đặt mục tiêu đáp ứng tối thiểu 70% nhu cầu xăng dầu trong nước, còn mức dự trữ xăng dầu đạt khoảng 90 ngày nhập ròng.

Theo lãnh đạo Bộ Công Thương, hệ thống điện đã vượt qua ba đợt nắng nóng cực đoan trong năm 2026 mà không phải cắt điện luân phiên. Công suất cực đại đạt kỷ lục 57.537MW vào ngày 24/6. Điện sản xuất và nhập khẩu trong chín tháng tăng 9,4%; ước cả năm đạt 356,2 tỷ kWh, tăng trên 10%.

Đối với xăng dầu, hai cơ sở lọc dầu trong nước vận hành vượt công suất thiết kế, còn nguồn dầu thô được đa dạng hóa từ một lên hơn 10 loại. Theo báo cáo, Việt Nam chưa để xảy ra thiếu hụt nguồn cung và chưa phải sử dụng xăng dầu dự trữ quốc gia.

Dù vậy, những kết quả này không đồng nghĩa với việc sức ép đã được giải tỏa. Tỷ lệ nhập khẩu ròng năng lượng năm 2025 lên tới 43,9% tổng cung năng lượng sơ cấp. Dự trữ xăng dầu mới đạt khoảng 60 ngày nhập ròng so với mục tiêu 90 ngày; Việt Nam cũng chưa có dự trữ dầu thô quốc gia.

Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Việt Sơn phát biểu tại diễn đàn. (Ảnh: PV/Vietnam+)

Trong lĩnh vực điện, phụ tải miền Bắc tiếp tục tăng cao, trong khi nhiều dự án nguồn và lưới điện còn vướng cơ chế, mặt bằng hoặc thu xếp vốn.

Bộ Công Thương nhận định nhu cầu điện năm 2027 dự báo tiếp tục tăng khoảng 10% trên nền cao của năm 2026. Sức ép có thể lớn hơn vào năm 2028 khi công suất cực đại miền Bắc tiếp tục tăng, còn các nguồn điện nền mới chưa kịp đưa vào vận hành.

Tháo điểm nghẽn dự án, huy động vốn đầu tư

Tại diễn đàn, đại diện các tập đoàn và chuyên gia tập trung thảo luận giải pháp phát triển nguồn, lưới điện, bảo đảm nhiên liệu và huy động vốn.

Đại diện Tập đoàn Điện lực Việt Nam cho biết nhu cầu vốn đầu tư của tập đoàn giai đoạn 2026-2030 khoảng 830.000 tỷ đồng, quy mô lớn nhất từ trước đến nay. Đơn vị này kiến nghị thay thế chủ đầu tư các dự án chậm tiến độ kéo dài và tháo gỡ điểm nghẽn tín dụng cho các công trình điện trọng điểm.

Ông Phạm Gia Minh, Phó Trưởng Ban Thăm dò-Khai thác Dầu khí, Tập đoàn Công nghiệp-Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) cho biết tập đoàn đặt mục tiêu giai đoạn 2026-2030 gia tăng trữ lượng 15-20 triệu tấn dầu quy đổi mỗi năm, đồng thời đưa 20 mỏ, công trình vào khai thác.

Theo ông Minh, một khâu chậm tiến độ có thể ảnh hưởng đến toàn bộ chuỗi khí-điện. Dự án Lô B đang phấn đấu đón dòng khí đầu tiên vào quý 3/2027. Tập đoàn cũng phối hợp nghiên cứu kho dự trữ dầu thô và xăng dầu tại Nghi Sơn, góp phần hướng tới mục tiêu dự trữ 90 ngày nhập ròng.

Ở lĩnh vực than, ông Trần Hải Bình, Phó Tổng giám đốc Tập đoàn Công nghiệp Than-Khoáng sản Việt Nam (TKV) cho biết nhiệt điện than cung cấp 49,9% sản lượng điện toàn hệ thống trong chín tháng năm 2026. Đến năm 2030, lượng than nhập khẩu cho sản xuất điện dự kiến đạt 38-40 triệu tấn.

Tập đoàn Công nghiệp Than-Khoáng sản Việt Nam đề xuất lộ trình để đến năm 2030, tối thiểu 50% lượng than nhập khẩu được bảo đảm bằng hợp đồng dài hạn.

Về điện gió ngoài khơi, ông Trần Hoài Trang, Phó Cục trưởng Cục Điện lực (Bộ Công Thương) đánh giá tiềm năng kỹ thuật khoảng 600.000 MW. Để triển khai dự án, cần phát triển đồng bộ nguồn và lưới điện, phân bổ rủi ro hợp lý và nội địa hóa chuỗi cung ứng.

Tiến sỹ Cấn Văn Lực kiến nghị tập trung vào hoàn thiện cơ chế mua bán điện trực tiếp, xây dựng mức giá điện hợp lý. (Ảnh: PV/Vietnam+)

Tiến sỹ Cấn Văn Lực dẫn ước tính của Bộ Công Thương cho thấy nhu cầu vốn đầu tư năng lượng giai đoạn 2026-2030 khoảng 77 tỷ USD. Trong khi đó, dư nợ tín dụng năng lượng tái tạo đến tháng 6/2026 mới đạt gần 300.000 tỷ đồng, tương đương khoảng 1,5% tổng dư nợ. Do đó, chuyên gia kiến nghị tập trung vào hoàn thiện cơ chế mua bán điện trực tiếp, xây dựng mức giá điện hợp lý, phát triển thị trường vốn và Luật Năng lượng tái tạo.

Năm nhóm giải pháp bảo đảm an ninh năng lượng

Tại diễn đàn, Thứ trưởng Nguyễn Việt Sơn cho biết Bộ Công Thương sẽ tập trung vào năm nhóm nhiệm vụ, bắt đầu từ hoàn thiện thể chế để tạo niềm tin cho nhà đầu tư và tổ chức tài chính cam kết vốn dài hạn.

Bộ Công thương tiếp tục phối hợp với các cơ quan của Quốc hội hoàn thiện dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực. Các văn bản hướng dẫn sẽ ưu tiên làm rõ cơ chế giá điện, hợp đồng mua bán điện, phân bổ rủi ro cho dự án điện khí và điện gió ngoài khơi, cùng cơ chế lưu trữ năng lượng và mua bán điện trực tiếp.

Về bảo đảm điện, các công trình nguồn và lưới bắt buộc vận hành trong năm 2027 phải có mốc tiến độ cụ thể. Trước mắt, Bộ đặt mục tiêu đưa các nhà máy nhiệt điện Na Dương 2, Quảng Trạch I vào vận hành thương mại trong năm 2026; đẩy nhanh các trạm biến áp 500 kV cấp điện cho miền Bắc.

Ngành Công thương cũng thúc đẩy điện Mặt Trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ kèm lưu trữ, đặc biệt tại các tỉnh phía Bắc, và đặt mục tiêu tiết kiệm tối thiểu 3% tổng điện năng tiêu thụ mỗi năm. Những quyết định về nguồn công suất đỉnh, lưu trữ và truyền tải Trung-Bắc phục vụ năm 2028 cần được đưa ra ngay trong năm 2026.

Về nhiên liệu, Bộ Công Thương định hướng đa dạng hóa thị trường, nguồn cung và tuyến vận tải nhập khẩu dầu thô, khí thiên nhiên hóa lỏng, than; xây dựng lộ trình nâng dự trữ xăng dầu từ khoảng 60 ngày lên 90 ngày nhập ròng và từng bước hình thành dự trữ dầu thô.

Bộ dự kiến đưa Báo cáo An ninh năng lượng trở thành ấn phẩm thường niên. Cùng với Hệ thống thông tin năng lượng quốc gia dự kiến vận hành năm 2027, báo cáo sẽ hỗ trợ dự báo, cảnh báo sớm và xây dựng các kịch bản điều hành.

Nhóm giải pháp còn lại tập trung vào chuyển dịch năng lượng gắn với tiết kiệm và tự chủ công nghệ. Trong đó, Bộ Công Thương phấn đấu giảm tối thiểu khoảng 3.000 MW công suất đỉnh tại miền Bắc năm 2027 thông qua quản trị nhu cầu phụ tải và tăng cường tiết kiệm điện.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Việt Sơn, các ý kiến tại diễn đàn sẽ được tổng hợp thành bộ khuyến nghị chính sách, nêu rõ vấn đề, giải pháp, cơ quan chịu trách nhiệm và thời hạn thực hiện. Kết quả xử lý dự kiến được đánh giá công khai tại diễn đàn năm 2027./.