Cơ chế đặc thù đưa khu kinh tế Dung Quất thành trung tâm năng lượng quốc gia

Phó giáo sư, Tiến sỹ, đại biểu Quốc hội Trần Hoàng Ngân trả lời phỏng vấn báo chí. (Ảnh: Vietnam+)

Sau khi xem xét Tờ trình số 128-TTr/ĐU ngày 15/10/2026 của Đảng ủy Chính phủ cùng ý kiến từ các cơ quan liên quan, Bộ Chính trị đã đồng ý chủ trương trao cơ chế đặc thù cho Khu kinh tế Dung Quất, tỉnh Quảng Ngãi (tại phiên họp ngày 16/10/2026). Theo đó, Quảng Ngãi được áp dụng các cơ chế, chính sách đang áp dụng đối với khu thương mại tự do tại Hải Phòng, Đà Nẵng và các cơ chế, chính sách, ưu đãi cao nhất theo quy định của Luật Phát triển đô thị.

Quyết sách này đã mở ra dư địa tăng trưởng mới cho Quảng Ngãi với cơ chế, chính sách phát triển Trung tâm lọc hóa dầu và năng lượng Quốc gia tại Khu kinh tế Dung Quất.

Để hiện thực hóa chủ trương, Bộ Chính trị đã giao Đảng ủy Chính phủ phối hợp với Đảng ủy Quốc hội chỉ đạo bổ sung nội dung này vào Chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI và đưa vào Nghị quyết Kỳ họp thứ 2, để giao Chính phủ xem xét, quyết định các cơ chế, chính sách áp dụng riêng cho khu kinh tế Dung Quất.

Bên lề chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, phóng viên Báo Điện tử VietnamPlus đã có cuộc phỏng vấn với Phó giáo sư, Tiến sỹ, đại biểu Quốc hội Trần Hoàng Ngân (Đoàn đại biểu Quốc hội Thành phố Hồ Chí Minh) nhằm làm rõ chiến lược biến các ưu đãi vượt trội về thể chế thành đòn bẩy kinh tế thực chất.

Kiến tạo phát triển

- Thưa đại biểu, Bộ Chính trị vừa có ý kiến thống nhất chủ trương áp dụng cơ chế chính sách ưu đãi cao nhất cho khu kinh tế Dung Quất. Xét từ góc độ kiến tạo không gian phát triển trong kỷ nguyên mới, theo ông, vì sao Dung Quất cần được tái định vị như một tổ hợp liên kết chiến lược về lọc hóa dầu, đóng tàu, cảng biển và năng lượng, thay vì duy trì mô hình thu hút các dự án đầu tư riêng lẻ như trước đây?

Đại biểu Trần Hoàng Ngân: Chúng ta cần nhìn nhận thực tế, Khu kinh tế Dung Quất đã ra đời và phát triển hơn 20 năm qua. Cho đến nay, khu kinh tế Dung Quất đã khẳng định được vai trò then chốt, đóng góp quan trọng vào sự phát triển kinh tế-xã hội của Quảng Ngãi nói riêng và cả nước nói chung.

Khác với nhiều khu vực khác, khu kinh tế Dung Quất bản chất là một khu kinh tế đa ngành, hội tụ đầy đủ những lĩnh vực công nghiệp cốt lõi như công nghiệp nặng, hóa dầu, lọc dầu và năng lượng. Tại đây, chúng ta đã có Nhà máy Lọc dầu Dung Quất, ngành cơ khí luyện kim, đặc biệt là ngành công nghiệp đóng tàu. Hơn thế nữa, Dung Quất còn là một trung tâm logistics sở hữu hệ thống cảng biển chiến lược, là cảng biển loại 1 của Việt Nam.

Chính vì vậy, bước vào kỷ nguyên mới, để Quảng Ngãi và vùng kinh tế trọng điểm miền Trung có điều kiện đóng góp nhiều hơn cho đất nước, đặc biệt nhiệm vụ trọng tâm là đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia, chúng ta cần thiết phải có những cơ chế chính sách đặc thù, vượt trội cho khu kinh tế Dung Quất.

Nếu chúng ta mạnh dạn định vị và xem khu kinh tế Dung Quất như một "Khu kinh tế đặc biệt," chúng ta sẽ tận dụng triệt để được các cơ chế trong Luật Phát triển đô thị mà Quốc hội vừa mới thông qua. Luật đã dành riêng một chương rất quan trọng quy định cho các khu kinh tế đặc biệt. Với một thể chế mang tính kiến tạo phát triển và hệ thống chính sách ưu đãi đột phá, Dung Quất sẽ có đủ năng lực và điều kiện thu hút nguồn vốn đầu tư, để phát huy tối đa các tiềm năng và thế mạnh sẵn có trong thời gian tới.

Cơ chế, chính sách phát triển Trung tâm Lọc, hóa dầu, đóng tàu và Năng lượng Quốc gia tại khu kinh tế Dung Quất. (Ảnh: Vietnam+)

Thu hút nhà đầu tư chiến lược

- Chủ trương áp dụng cơ chế của khu thương mại tự do chắc chắn sẽ tạo ra lợi thế cạnh tranh rất lớn. Theo ông, những yếu tố cốt lõi nào sẽ quyết định khả năng chuyển hóa các "đặc quyền" về thể chế này thành dòng vốn đầu tư thực chất, thu hút được các doanh nghiệp lớn mang lại sức lan tỏa cho toàn bộ nền kinh tế?

Đại biểu Trần Hoàng Ngân: Dưới góc nhìn kinh tế học, chúng ta thấy rõ rằng thể chế suy cho cùng chỉ là một công cụ, một cơ chế để chúng ta quản lý, khơi thông các điểm nghẽn và kiến tạo sự phát triển. Vấn đề mang tính quyết định là khu vực đó phải có tiềm năng thực sự. Qua hơn hai thập kỷ, Dung Quất đã chứng minh và khẳng định được tiềm năng cũng như lợi thế của mình.

Do đó, với những chính sách ưu đãi vượt trội nhằm thu hút nhà đầu tư chiến lược, bao gồm những tháo gỡ mạnh mẽ trong chính sách thuế, các ưu đãi về mặt bằng, tạo ra một hệ sinh thái chung đồng bộ cho không gian phát triển. Chúng ta sẽ có cơ hội thu hút các nhà đầu tư trong và ngoài nước cho các ngành công nghiệp nặng, luyện kim, cơ khí đóng tàu. Và đặc biệt quan trọng hơn cả, đó là thu hút đầu tư vào ngành năng lượng và lọc hóa dầu, qua đó trực tiếp góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

- Với đặc thù của các dự án năng lượng quốc gia luôn đòi hỏi nguồn vốn đầu tư rất lớn, thời gian thu hồi vốn dài cùng yêu cầu công nghệ phức tạp. Khu kinh tế Dung Quất cần phải chuẩn bị những nền tảng kết cấu hạ tầng như thế nào, để thực sự trở thành một đô thị hiện đại, thông minh, thưa Đại biểu?

Đại biểu Trần Hoàng Ngân: Tôi tin rằng bản thân khu kinh tế Dung Quất hiện nay đã sở hữu một nền tảng khá đầy đủ về kết cấu hạ tầng cơ bản. Tuy nhiên, để đáp ứng yêu cầu của các siêu dự án năng lượng, hạ tầng tại đây cần phải được nâng cấp và đầu tư một cách đồng bộ hơn nữa.

Cụ thể, trọng tâm là phải tăng cường kết nối liên hoàn giữa hệ thống cảng biển với sân bay. Bên cạnh hạ tầng "cứng," chúng ta phải đầu tư mạnh mẽ vào hạ tầng "mềm," đó là hạ tầng số, hạ tầng dữ liệu và hạ tầng công nghệ thông tin. Đồng thời, không thể bỏ qua việc kiến thiết các không gian văn hóa, các thiết chế văn hóa, y tế, và giáo dục chất lượng cao. Tất cả những yếu tố này sẽ tạo nên một hệ sinh thái đồng bộ, toàn diện, làm bệ phóng vững chắc giúp khu kinh tế Dung Quất nhanh chóng chuyển mình trở thành một đô thị hiện đại và thông minh trong thời gian tới.

- Xin trân trọng cảm ơn đại biểu!