Diễn đàn Môi trường và Khí hậu 2026: Chuyển cam kết thành hành động

Nhận diện áp lực

Ngày 5/6, tại thị xã Cửa Lò (Nghệ An), Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp UBND tỉnh Nghệ An tổ chức Diễn đàn Quốc gia về Môi trường và Khí hậu 2026 với chủ đề “Từ chính sách đến hành động”. Sự kiện hưởng ứng Ngày Môi trường thế giới (5/6) và Tháng hành động vì môi trường, thu hút sự tham dự của lãnh đạo các bộ, ngành, tổ chức quốc tế, chuyên gia và cộng đồng doanh nghiệp.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành nhấn mạnh yêu cầu cấp thiết phải chuyển mạnh từ "cam kết" sang "hành động thực chất".

Phát biểu khai mạc diễn đàn, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành nhấn mạnh yêu cầu cấp thiết phải chuyển từ “cam kết” sang “hành động thực chất”, coi đây là chìa khóa để ứng phó hiệu quả với các thách thức về môi trường và biến đổi khí hậu.

Theo Thứ trưởng, diễn đàn không chỉ mang ý nghĩa hưởng ứng mà còn là kênh đối thoại chính sách quan trọng, kết nối cơ quan quản lý, địa phương, doanh nghiệp, tổ chức quốc tế và giới khoa học nhằm đề xuất các giải pháp cụ thể, khả thi và phù hợp thực tiễn.

Hơn 300 đại biểu tham dự trực tiếp cùng gần 300 điểm cầu trực tuyến cho thấy bảo vệ môi trường và giảm phát thải đang là vấn đề nhận được sự quan tâm đặc biệt.

"Bảo vệ môi trường và ứng phó biến đổi khí hậu là nhiệm vụ lâu dài, khó khăn nhưng cũng là cơ hội để Việt Nam đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao sức chống chịu của nền kinh tế. Thành công không chỉ phụ thuộc vào chính sách đúng, mà quan trọng hơn là tổ chức thực hiện hiệu quả, với sự tham gia thực chất của tất cả các chủ thể" - Thứ trưởng Lê Công Thành nêu vấn đề.

Là địa phương đăng cai tổ chức diễn đàn, Nghệ An được xem là “hình mẫu” phản ánh rõ những áp lực về môi trường hiện nay.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An Nguyễn Văn Đệ cho biết, với địa hình đa dạng gồm biển, đồng bằng và miền núi, tỉnh đang đối mặt với ô nhiễm cục bộ tại một số lưu vực sông, làng nghề cùng áp lực rác thải sinh hoạt ngày càng gia tăng.

Theo số liệu quan trắc năm 2025, lượng chất thải rắn sinh hoạt phát sinh trên địa bàn Nghệ An đạt gần 1.918 tấn/ngày. Tại một số thời điểm, nước biển ven bờ và nguồn nước mặt xuất hiện dấu hiệu ô nhiễm hữu cơ, vi sinh, nhiều thông số vượt quy chuẩn cho phép.

Mô hình nhà máy điện rác là một trong những mô hình xử lý chất thải bền vững, tuần hoàn. (Ảnh minh họa)

Trước thực trạng đó, thông điệp “không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế” tiếp tục được quán triệt mạnh mẽ. Việc thực thi các cam kết quốc tế về phát triển xanh, kinh tế tuần hoàn và mục tiêu phát thải ròng bằng “0” (Net Zero) vào năm 2050 được xác định là yêu cầu cấp bách, không thể chậm trễ.

Kinh nghiệm từ thực tiễn của Nghệ An

Tại diễn đàn, các đại biểu đã đánh giá cao những nỗ lực và kết quả thực chất mà tỉnh Nghệ An đạt được trong việc hiện thực hóa các chính sách môi trường vào đời sống. Không dừng lại ở văn bản, địa phương này đã biến các nghị quyết, kế hoạch thành chuỗi hành động cụ thể:

Trong cải cách thủ tục hành chính, tỉnh này đã cắt giảm từ 15-68% thời gian thực hiện một số thủ tục hành chính lĩnh vực môi trường so với quy định của Trung ương. Giai đoạn 2022-2025, 100% hồ sơ cấp tỉnh và cấp huyện được xử lý đúng và trước hạn.

Ông Nguyễn Văn Đệ - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An chia sẻ những vấn đề, cách làm của Nghệ An trong công tác bảo vệ môi trường chống biến đổi khí hậu.

Song song với công tác kiểm soát ô nhiễm, Nghệ An đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong giám sát, xử lý phát thải và bảo tồn đa dạng sinh học.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An Nguyễn Văn Đệ cho biết, đến nay 29/29 cơ sở có nguồn thải lớn trên địa bàn đã lắp đặt hệ thống quan trắc tự động, truyền dữ liệu 24/7 về Sở Nông nghiệp và Môi trường để giám sát.

Tỉnh đang thúc đẩy dự án Nhà máy điện rác tại Khu liên hợp xử lý chất thải Nghi Yên với công suất 1.500 tấn/ngày đêm, hướng tới giảm tỷ lệ chôn lấp và tái tạo năng lượng sạch.

Cùng với đó, Nghệ An tăng cường bảo vệ vùng lõi Khu dự trữ sinh quyển miền Tây Nghệ An – khu dự trữ sinh quyển trên cạn lớn nhất Việt Nam với diện tích hơn 1,3 triệu ha, nhằm duy trì đa dạng sinh học và hệ sinh thái đặc trưng.

Công tác thanh tra, kiểm tra môi trường cũng được siết chặt. Năm 2025, tỉnh lần đầu xử phạt một doanh nghiệp vi phạm môi trường với mức kỷ lục 1,18 tỷ đồng, đồng thời đình chỉ hoạt động trong 4,5 tháng.

Hệ thống phát điện tận dụng nhiệt khí thải (WHR) ở nhà máy xi măng Tân Thắng góp phần giảm phát thải khí CO2, giúp doanh nghiệp tiết kiệm khoảng 80 tỷ đồng mỗi năm.

Sửa đổi Luật Bảo vệ môi trường để tháo gỡ các "điểm nghẽn" pháp lý

Diễn đàn diễn ra trong bối cảnh Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang chủ trì rà soát, đề xuất sửa đổi, bổ sung Luật Bảo vệ môi trường 2020. Đây được xem là cơ hội để cơ quan quản lý, doanh nghiệp và địa phương cùng nhìn nhận những bất cập phát sinh trong quá trình thực thi.

Từ thực tiễn quản lý, các đại biểu đã đề xuất nhiều kiến nghị cụ thể nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý như: hoàn thiện quy định về đánh giá tác động môi trường và giấy phép môi trường theo hướng minh bạch, đồng bộ; tăng cường bảo vệ an ninh nguồn nước; đẩy mạnh phân loại rác tại nguồn phục vụ tái chế; kiểm soát chặt nước thải nguy hại; thúc đẩy xã hội hóa đầu tư xử lý chất thải và hoàn thiện cơ sở pháp lý cho chuyển đổi số ngành môi trường.

Các ý kiến cũng nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm tính thống nhất giữa Luật và văn bản hướng dẫn để tránh chồng chéo trong quản lý.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành khẳng định, môi trường không thể tiếp tục là lĩnh vực “đi sau để xử lý hệ quả” mà phải trở thành nền tảng và động lực phát triển. Bộ sẽ tiếp thu các ý kiến tại diễn đàn để hoàn thiện dự thảo Luật sửa đổi.

Theo định hướng thời gian tới, công tác quản lý môi trường sẽ chuyển mạnh từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm” gắn với quản lý rủi ro có kiểm soát, lấy tinh thần “kiến tạo tuân thủ” làm trung tâm. Các công nghệ như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data) và hệ thống dữ liệu số cũng sẽ được ứng dụng sâu rộng trong quản trị môi trường thông minh.