'Diệt giặc dốt' thời đại số, chiến lược lâu dài của quốc gia

“Bình dân học vụ số”, khơi dậy tinh thần học tập toàn dân trong kỷ nguyên mới

Nếu trước đây, “giặc dốt” là mù chữ, thì trong thời đại số, “giặc dốt” chính là khoảng cách về tri thức công nghệ, kỹ năng số và khả năng tiếp cận các nền tảng số. Vì vậy, phong trào “Bình dân học vụ số” không đơn thuần là một chương trình đào tạo kỹ năng, mà là chiến lược nâng cao dân trí số, giúp người dân làm chủ công nghệ, thích ứng với sự thay đổi của xã hội hiện đại.

Triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, các bộ, ngành, địa phương trên cả nước đang đồng loạt triển khai phong trào này với quyết tâm phổ cập kỹ năng số cho toàn dân, tạo nền tảng vững chắc cho công cuộc xây dựng chính phủ số, kinh tế số và xã hội số.

Là một trong những địa phương sớm cụ thể hóa chủ trương của Trung ương, tỉnh Ninh Bình đã ban hành Kế hoạch số 03-KH/BCĐ ngày 09/9/2025 nhằm triển khai sâu rộng phong trào “Bình dân học vụ số”.

Địa phương này xác định rõ mục tiêu nâng cao nhận thức, trang bị tri thức số và kỹ năng số cho người dân, xây dựng xã hội học tập số, phát triển công dân số phù hợp với yêu cầu phát triển mới. Trong đó, truyền thông được coi là nhiệm vụ trọng tâm nhằm lan tỏa mạnh mẽ tinh thần phong trào tới từng cộng đồng dân cư. Từ thành thị đến nông thôn, từ cán bộ công chức đến người dân, việc học tập và ứng dụng công nghệ số đang dần trở thành nhu cầu thiết yếu.

Cùng đó, Ninh Bình cũng đẩy mạnh đầu tư hạ tầng số, tổ chức các lớp đào tạo kỹ năng số tại cơ sở, phát huy vai trò của tổ công nghệ số cộng đồng, tăng cường hướng dẫn sử dụng dịch vụ công trực tuyến, thanh toán số và các nền tảng thiết yếu trong đời sống. Những bước đi đồng bộ này đang giúp Ninh Bình từng bước hình thành nền tảng xã hội số toàn diện, trong đó mỗi người dân đều được trao cơ hội tiếp cận công nghệ.

Trong chiến lược phát triển đến năm 2030, Ninh Bình xác định chuyển đổi số và phát triển nguồn nhân lực là hai khâu đột phá mang tính chiến lược, quyết định năng lực cạnh tranh và tốc độ phát triển bền vững của địa phương trong giai đoạn mới. Vì vậy, phong trào “Bình dân học vụ số” không chỉ mang ý nghĩa phổ cập kỹ năng công nghệ đơn thuần mà còn được xem là nền tảng quan trọng để xây dựng lực lượng công dân số, từng bước hình thành nguồn nhân lực số đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế số, xã hội số và chính quyền số.

Trong đó, người dân không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà còn phải trở thành chủ thể trực tiếp tham gia vào tiến trình chuyển đổi số. Điều này đòi hỏi mỗi người dân từng bước sử dụng thành thạo các nền tảng số, dịch vụ số và các tiện ích số thiết yếu trong đời sống hàng ngày, từ thực hiện thủ tục hành chính, thanh toán điện tử, thương mại điện tử đến học tập, lao động và sản xuất.

Khi người dân biết sử dụng công nghệ, khả năng thích ứng với những thay đổi của nền kinh tế số cũng sẽ được nâng cao, qua đó giúp địa phương xây dựng nền tảng phát triển dài hạn. Với phương châm xuyên suốt “toàn dân, toàn diện, không ai bị bỏ lại phía sau”, phong trào “Bình dân học vụ số” tại Ninh Bình đang từng bước hình thành văn hóa học tập số trong cộng đồng.

Cùng đó, tại Thái Nguyên là minh chứng rõ nét cho quan điểm chuyển đổi số phải thực chất, lấy người dân làm trung tâm. Từ việc thanh toán QR tại chợ dân sinh, livestream bán chè, nông sản, đến sử dụng VNeID, VssID và dịch vụ công trực tuyến, chuyển đổi số tại địa phương này không còn dừng ở khẩu hiệu mà đã hiện diện rõ ràng trong từng hoạt động đời sống.

Nông dân Thái Nguyên tự tin bán hàng trên nền tảng số.

Hạ tầng số được đầu tư mạnh mẽ với cáp quang phủ gần như toàn bộ khu dân cư, mạng 5G được mở rộng, dữ liệu số được xây dựng đồng bộ. Điều đó tạo nền tảng để người dân và doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận môi trường số.

Quan trọng hơn, chuyển đổi số tại Thái Nguyên đang góp phần thay đổi hành vi xã hội: từ tiêu dùng, sản xuất đến quản trị hành chính.

Đại sứ số - không ai bỏ lại phía sau

Có thể thấy, không chỉ riêng Ninh Bình, Thái Nguyên, trên phạm vi cả nước, nhiều mô hình sáng tạo đang được triển khai nhằm hiện thực hóa tinh thần “Bình dân học vụ số” theo hướng gần dân, sát thực tiễn. Các mô hình như “Đại sứ số”, “Gia đình số”, “Chợ số - Nông thôn số” đang trở thành những điểm sáng tiêu biểu trong phổ cập kỹ năng số cho cộng đồng, đặc biệt tại khu vực nông thôn, miền núi và vùng sâu, vùng xa.

Trong đó, mạng lưới “Đại sứ số” được xác định là lực lượng nòng cốt với vai trò như những người “cầm tay chỉ việc” trong phổ cập kỹ năng số. Theo mô hình “mentor - mentee”, các Đại sứ số trực tiếp hướng dẫn người dân cài đặt, sử dụng các nền tảng số thiết yếu, hỗ trợ thực hiện dịch vụ công trực tuyến, thanh toán điện tử, khai thác thông tin số và bảo đảm an toàn trên không gian mạng. Tại nhiều địa phương, nhân sự hỗ trợ còn được bố trí trực tiếp tại bộ phận một cửa nhằm giúp người dân dễ dàng tiếp cận với các quy trình hành chính trên môi trường số.

Song song với đó, phong trào “Gia đình số” đang được đẩy mạnh với mục tiêu mỗi hộ gia đình có ít nhất một thành viên thành thạo kỹ năng số cơ bản, từ đó lan tỏa tri thức công nghệ tới toàn bộ các thành viên còn lại. Đây là cách làm hiệu quả nhằm biến mỗi gia đình thành một “tế bào số”, góp phần hình thành nền tảng xã hội số từ gốc.

Một điểm nhấn nổi bật khác là mô hình “Chợ số - Nông thôn số”, tập trung phổ cập kỹ năng số cho tiểu thương, nông dân và người dân khu vực nông thôn thông qua phương pháp “4T”: Tiểu thương - Thương mại điện tử - Thanh toán không dùng tiền mặt - Tiết kiệm số. Thông qua các chương trình đào tạo, hướng dẫn thực hành, người dân được tiếp cận trực tiếp với các nền tảng thương mại điện tử, công cụ thanh toán số và dịch vụ tài chính hiện đại. Điều này không chỉ giúp mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm mà còn góp phần thay đổi phương thức sản xuất, kinh doanh theo hướng hiện đại, hiệu quả hơn.

Cùng với đó, chương trình “Mỗi công dân - Một danh tính số” đang được đẩy mạnh trên toàn quốc, bảo đảm người dân từ đủ 16 tuổi được hỗ trợ đăng ký và sử dụng tài khoản định danh điện tử VNeID. Đây là nền tảng quan trọng để người dân tiếp cận các dịch vụ công trực tuyến, dịch vụ xã hội số và các tiện ích thiết yếu trong đời sống hiện đại.

Thực tế cho thấy, lực lượng Tổ công nghệ số cộng đồng tiếp tục đóng vai trò “cầu nối” quan trọng giữa chính quyền và người dân. Với phương châm “đi từng ngõ, gõ từng nhà, hướng dẫn từng người”, các tổ này đang trực tiếp hỗ trợ người dân cài đặt ứng dụng, sử dụng dịch vụ số, nâng cao nhận thức về an toàn thông tin và hình thành kỹ năng số cơ bản. Đồng thời, các chiến dịch thanh niên tình nguyện phổ cập kỹ năng số cũng đang tạo nên sức lan tỏa mạnh mẽ, huy động đông đảo đoàn viên, thanh niên tham gia hỗ trợ cộng đồng.

Việc triển khai đồng bộ các mô hình “Đại sứ số”, “Gia đình số”, “Chợ số - Nông thôn số” và “Mỗi công dân - Một danh tính số” không chỉ góp phần thu hẹp khoảng cách số giữa các vùng miền mà còn tạo nền tảng quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu chuyển đổi số toàn diện, lấy người dân làm trung tâm và là chủ thể của quá trình phát triển số quốc gia.

Thanh niên, lực lượng tiên phong trong “diệt giặc dốt số”

Phát huy tinh thần xung kích, lực lượng thanh niên trên cả nước đang trở thành nòng cốt trong phong trào “Bình dân học vụ số”. Các đội hình thanh niên tình nguyện không chỉ hỗ trợ người dân cài đặt VNeID, sử dụng dịch vụ công trực tuyến mà còn phổ cập thanh toán điện tử, thương mại điện tử và kỹ năng an toàn mạng. Tại nhiều vùng sâu, vùng xa, thanh niên đang trực tiếp “đi từng ngõ, gõ từng nhà” để hướng dẫn người dân tiếp cận công nghệ. Sự tham gia mạnh mẽ của tuổi trẻ đang góp phần giảm khoảng cách số giưãcác vùng miền, biến chuyển đổi số thành phong trào toàn dân.

Nếu phong trào “Bình dân học vụ” trước đây đặt nền móng cho một quốc gia độc lập về tri thức, thì “Bình dân học vụ số” hôm nay đang đặt nền móng cho một quốc gia tự chủ trong kỷ nguyên công nghệ.

Việc phổ cập kỹ năng số không chỉ là nhiệm vụ cấp bách mà còn là chiến lược lâu dài nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và bảo đảm phát triển bền vững.

Trong hành trình ấy, điều cốt lõi không chỉ là đầu tư hạ tầng hay công nghệ, mà là bảo đảm mọi người dân đều có khả năng sử dụng, làm chủ và hưởng lợi từ chuyển đổi số.

Từ phong trào “Bình dân học vụ” năm xưa đến “Bình dân học vụ số” hôm nay là sự tiếp nối xuyên suốt của tư tưởng lấy dân làm gốc, nâng cao dân trí làm nền tảng phát triển đất nước.

Trong thời đại số, “diệt giặc dốt” không còn chỉ là biết đọc, biết viết mà là biết sử dụng công nghệ, biết tiếp cận tri thức số, biết tham gia vào xã hội hiện đại.Phong trào “Bình dân học vụ số” vì thế không chỉ mang ý nghĩa giáo dục mà còn là chiến lược phát triển quốc gia, tạo nền móng cho một Việt Nam hiện đại, sáng tạo và thịnh vượng.

Kế thừa tinh thần lịch sử ấy, Việt Nam đang từng bước xây dựng một xã hội số toàn diện, nơi mọi người dân đều trở thành công dân số, chủ động hội nhập và phát triển trong kỷ nguyên mới.