Điều chỉnh đầu tư đường sắt Lào Cai-Hà Nội-Hải Phòng để tối ưu hóa hiệu quả

Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường sắt Lào Cai-Hà Nội-Hải Phòng được đánh giá mang lại hiệu quả kinh tế-xã hội tích cực. (Ảnh: PV/Vietnam+)

Tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI đang diễn ra, Chính phủ trình Quốc hội xem xét điều chỉnh chủ trương đầu tư Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường sắt Lào Cai-Hà Nội-Hải Phòng, trong đó có nội dung điều chỉnh quy mô và tăng tổng mức đầu tư từ 203.231 tỷ đồng lên 289.339 tỷ đồng (tăng 86.108 tỷ đồng).

Đại diện cơ quan quản lý Nhà nước cho rằng việc điều chỉnh chủ trương đầu tư ngay từ thời điểm này sẽ giúp tối ưu hóa hiệu quả đầu tư đúng quy hoạch, đúng nhu cầu và tính trước những yêu cầu phát triển trong tương lai để hạn chế phải cải tạo, mở rộng khi tuyến đã đưa vào khai thác.

Điều chỉnh đầu tư đường đôi ngay từ đầu

Ông Trần Đình Tuyên, Phó Giám đốc Ban Quản lý dự án Đường sắt lý giải nguyên nhân chính dẫn đến việc điều chỉnh quy mô là do quá trình triển khai đã cập nhật các yếu tố mới về thể chế, quy hoạch và nhu cầu vận tải, từ đó cho thấy cần thiết bổ sung, điều chỉnh quy mô, phạm vi đầu tư, đơn giá, tỷ giá và các chính sách liên quan.

Theo đó, tổng mức đầu tư được đề xuất điều chỉnh tăng 86.108 tỷ đồng đã gồm: chi phí xây lắp và thiết bị tăng 51.210 tỷ đồng; chi phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tăng 34.849 tỷ đồng; Chi phí quản lý dự án, tư vấn và chi phí khác tăng khoảng 163 tỷ đồng; chi phí dự phòng giảm 114 tỷ đồng.

Cụ thể, tuyến đường sắt này cần bổ sung 8,4km đoạn Yên Viên-Gia Lâm với kinh phí là 21.605 tỷ đồng (gồm 7.759 tỷ đồng xây dựng và 13.846 tỷ đồng giải phóng mặt bằng) nhằm phù hợp Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm và Quy hoạch mạng lưới đường sắt mới, đồng thời điều chỉnh ga hành khách đầu mối phía Bắc từ Yên Viên về Gia Lâm. Đoạn này giúp kết nối hiệu quả đường sắt quốc gia với mạng lưới đường sắt đô thị Hà Nội thông qua 3 tuyến số 1, 4, 12, cũng như phát triển đô thị khu vực Gia Lâm theo mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD).

Đối với đoạn từ Hà Nội-Hải Phòng, cần đầu tư đường đôi ngay với kinh phí đầu tư tăng khoảng 22.814 tỷ đồng so với chủ trương đầu tư đã duyệt, bao gồm cả đầu tư đường đôi và điều chỉnh giải pháp thiết kế công trình.

Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường sắt Lào Cai-Hà Nội-Hải Phòng được đề xuất điều chỉnh quy mô và tăng tổng mức đầu tư từ 203.231 tỷ đồng lên 289.339 tỷ đồng, tăng 86.108 tỷ đồng. (Ảnh: Khánh Hải/Vietnam+)

Làm rõ hơn, ông Tuyên cho biết nếu phân kỳ đầu tư theo chủ trương được duyệt trước đây, chỉ sau 10 năm đưa vào khai thác vận hành, đoạn Hà Nội-Hải Phòng đã phải thực hiện các thủ tục để đầu tư xây dựng thêm đường thứ 2.

“Việc đầu tư ngay đường đôi sẽ vừa đáp ứng nhu cầu vận tải, đồng thời giảm nhu cầu sử dụng đất khoảng 115ha, tiết kiệm khoảng 4.800 tỷ đồng chi phí giải phóng mặt bằng. So với tổng chi phí đầu tư hoàn thiện đường đôi theo phương án phân kỳ còn tiết kiệm được 12.587 tỷ đồng do không phải đầu tư 2 ga kỹ thuật, một tuyến đường sắt khổ 1.000mm trong khu vực Hà Nội và chỉ phải đầu tư một cầu đôi thay vì 2 cầu đơn,” ông Tuyên nói rõ.

Hơn nữa, phương án này cũng giúp giảm thời gian đi lại của hành khách khoảng 14 phút do nâng vận tốc từ khoảng 95km/h lên khoảng 120km/h. Từ đó mang lại lợi ích kinh tế khoảng 50 tỷ đồng/năm.

Tổng diện tích chiếm dụng đất của dự án sau điều chỉnh giảm từ 2.632ha xuống 2.075ha. Tuy nhiên, do địa phương kiểm đếm khối lượng chi tiết và áp đơn giá, chính sách đất đai mới nhất năm 2026, chi phí giải phóng mặt bằng tăng 34.849 tỷ đồng.

Ngoài ra, các nguyên nhân khác của dự án điều chỉnh, bổ sung phương tiện, thiết bị và chênh lệch tỷ giá khoảng 15.325 tỷ đồng, bổ sung đường điện 22kV dọc tuyến tăng 1.056 tỷ đồng, các chi phí khác tăng 449 tỷ đồng. Dự án đề xuất điều chỉnh một số giải pháp thiết kế công trình như làm hầm thay thế cho nền đường đào sâu, cầu thay thế cho nền đường đắp cao hoặc tuyến đi qua khu đô thị tăng khoảng 3.856 tỷ đồng.

Nhấn mạnh dự án đề xuất điều chỉnh chủ trương đầu tư nhằm cập nhật các yếu tố mới, nâng cao hiệu quả, đồng thời bảo đảm yêu cầu an toàn và tính bền vững trong quá trình đầu tư, khai thác tuyến đường sắt Lào Cai-Hà Nội-Hải Phòng, ông Tuyên cho rằng việc Chính phủ trình Quốc hội điều chỉnh chủ trương đầu tư vì vậy được đặt trong yêu cầu thực tế của chính dự án: khi quy hoạch, nhu cầu vận tải, yêu cầu kết nối và tiêu chuẩn kỹ thuật đã thay đổi, quy mô và cách thức đầu tư cũng cần được cập nhật để tuyến đường sắt phát huy hiệu quả trong một bối cảnh phát triển mới.

“Việc thông qua điều chỉnh chủ trương đầu tư ngay từ thời điểm này sẽ giúp tối ưu hóa hiệu quả đầu tư, nâng cao mức độ an toàn công trình, từ đó bảo đảm dự án vận hành, khai thác an toàn và đạt hiệu quả tối đa sau khi hoàn thành,” ông Tuyên khẳng định.

Đường sắt Lào Cai-Hà Nội-Hải Phòng nếu được điều chỉnh chủ trương đầu tư sẽ giúp giảm thời gian đi lại của hành khách khoảng 14 phút do nâng vận tốc từ khoảng 95km/h lên khoảng 120km/h. (Ảnh: Khánh Hải/Vietnam+)

Kỳ vọng tạo tác động lan tỏa đối với nền kinh tế

Đối với tổng mức đầu tư được đề xuất điều chỉnh lên tới 289.339 tỷ đồng, tại tờ trình Quốc hội, cơ cấu nguồn vốn dự kiến gồm: vốn vay (dự kiến vay Trung Quốc) khoảng 179.737 tỷ đồng (hạng mục xây dựng, thiết bị, tư vấn, dự phòng) và vốn trong nước khoảng 109.602 tỷ đồng (dành cho giải phóng mặt bằng, đường kết nối ga, chi phí quản lý dự án, chi phí khác).

Về khả năng cân đối vốn, Chính phủ đã chỉ đạo Bộ Xây dựng xây dựng nhu cầu vốn cho từng năm. Theo đó, giai đoạn 2026-2030 cần khoảng 224.586 tỷ đồng, giai đoạn 2031-2035 cần khoảng 64.753 tỷ đồng.

Trong kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030 đã bố trí 148.478 tỷ đồng; phần vốn còn thiếu trong giai đoạn 2026-2030 là 76.108 tỷ đồng, Chính phủ sẽ cân đối từ nguồn vốn kế hoạch đầu tư công trung hạn chưa phân bổ và nguồn vốn hợp pháp khác. Phần còn lại 64.753 tỷ đồng sẽ bố trí trong kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2031-2035.

Dự án đường sắt Lào Cai-Hà Nội-Hải Phòng dù mang lại thách thức lớn về khả năng cân đối vốn, song hoàn toàn khả thi thông qua các giải pháp đa dạng hóa nguồn lực. (Ảnh: PV/Vietnam+)

Mặt khác, Bộ Tài chính cũng đang chủ trì đàm phán vốn vay và tính toán huy động thêm từ nguồn phát hành trái phiếu Chính phủ, nguồn tiết kiệm 5% chi đầu tư công năm 2026.

“Những điều chỉnh về quy mô và phạm vi đầu tư lần này của Dự án đường sắt Lào Cai-Hà Nội-Hải Phòng dù mang lại thách thức lớn về khả năng cân đối vốn, song hoàn toàn khả thi thông qua các giải pháp đa dạng hóa nguồn lực,” ông Tuyên kỳ vọng.

Sau khi điều chỉnh phạm vi, quy mô và tổng mức đầu tư sơ bộ, Dự án đường sắt Lào Cai-Hà Nội-Hải Phòng được đánh giá mang lại hiệu quả kinh tế-xã hội tích cực như: tiết kiệm thời gian cho hành khách và hàng hóa, tiết kiệm chi phí vận hành giữa đường bộ và đường sắt, đồng thời giảm chi phí phát thải CO2.

Về vận tải, dự án góp phần tối ưu hóa thị phần vận tải trên hành lang Lào Cai-Hà Nội-Hải Phòng. Tỷ lệ đảm nhận vận tải đường sắt ước tăng từ 1,1% lên 12,1% trên đoạn Lào Cai-Hà Nội và từ 1% lên 8,1% trên đoạn Hà Nội-Hải Phòng.

Dự án đường sắt Lào Cai-Hà Nội-Hải Phòng sẽ góp phần tối ưu hóa thị phần vận tải trên hành lang. (Ảnh: PV/Vietnam+)

Dự án giúp tiết kiệm chi phí logistics khoảng 13.000-15.000 tỷ đồng mỗi năm, trong đó khoảng 7.000-8.000 tỷ đồng mỗi năm đối với hàng quá cảnh và khoảng 6.000-7.000 tỷ đồng mỗi năm đối với hàng nội địa; tiết kiệm khoảng 5.000-8.000ha đất hành lang giao thông so với phương án mở rộng đường bộ.

Theo tính toán, tổng giá trị sản xuất tăng thêm của nền kinh tế ước đạt khoảng 1,3-1,5 lần tổng mức đầu tư xây dựng công trình. Trong đó, giá trị gia tăng đóng góp vào GDP ước đạt khoảng 30-35% tổng giá trị sản xuất tăng thêm của nền kinh tế.

Dự án tạo việc làm cho khoảng 141.200 lao động. Trong đó, khoảng 130.000 lao động trực tiếp trong giai đoạn thi công, khoảng 3.500 lao động trong giai đoạn vận hành và khoảng 7.700 việc làm cho lao động gián tiếp thông qua thu hút đầu tư, phát triển các ngành dịch vụ.

“Với các chỉ số kinh tế được cải thiện, khả năng tạo việc làm, tiết giảm chi phí logistics, tăng thị phần vận tải đường sắt và tạo thêm giá trị cho nền kinh tế, các điều chỉnh về phạm vi, quy mô và tổng mức đầu tư được kỳ vọng sẽ nâng cao hiệu quả kinh tế-xã hội tổng thể của Dự án đường sắt Lào Cai-Hà Nội-Hải Phòng,” ông Chu Văn Tuân, Phó Giám đốc Ban Quản lý dự án đường sắt đánh giá.

Ông Tuân cũng nhìn nhận những điều chỉnh đối với Dự án đường sắt Lào Cai-Hà Nội-Hải Phòng đang hướng tới một bài toán lớn hơn gồm: đầu tư đúng quy hoạch, đúng nhu cầu và tính trước những yêu cầu phát triển trong tương lai để hạn chế phải cải tạo, mở rộng khi tuyến đã đưa vào khai thác./.

Đoàn tàu chở khách của Tổng công ty Đường sắt Việt Nam xuất phát tại một ga nước ta. (Ảnh: PV/Vietnam+)