Điều chỉnh giờ cao điểm sử dụng điện hầu như không ảnh hưởng đến hộ gia đình

Trên 13.000 khách hàng cam kết dịch chuyển phụ tải khi hệ thống cần hỗ trợ.

Trong bối cảnh nhu cầu điện tiếp tục tăng cao và tỷ trọng năng lượng tái tạo ngày càng lớn, việc điều chỉnh khung giờ cao điểm được xem là giải pháp cần thiết nhằm bảo đảm tín hiệu giá điện phản ánh sát hơn thực tế vận hành hệ thống điện.

Thực tế cho thấy, vào những ngày nắng nóng, phụ tải cực đại thường xuất hiện vào cuối buổi chiều và đầu buổi tối – thời điểm nguồn điện mặt trời suy giảm nhanh nhưng nhu cầu sử dụng điện của người dân tăng mạnh. Khi đó, hệ thống buộc phải huy động các nguồn điện linh hoạt có chi phí cao hơn như tua-bin khí chu trình hỗn hợp, LNG hoặc các tổ máy dầu dự phòng. Trong mùa lạnh, nhu cầu sử dụng điện giữa các miền có xu hướng trùng nhau, khiến phụ tải tăng mạnh vào khoảng 18–19 giờ và hình thành các đỉnh phụ tải ngắn nhưng rất cao.

Theo Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và thị trường điện quốc gia (NSMO), không phải mọi kWh điện đều có chi phí cung cấp như nhau. Điện tiêu thụ vào ban ngày – khi có sự hỗ trợ của nguồn điện mặt trời – có chi phí khác với điện sử dụng vào buổi tối, khi hệ thống phải huy động thêm các nguồn điện giá thành cao để đáp ứng nhu cầu.

Vì vậy, mục tiêu cốt lõi của biểu giá điện theo thời gian sử dụng là tạo động lực kinh tế để khách hàng dịch chuyển nhu cầu điện khỏi các thời điểm hệ thống chịu áp lực lớn. Khi khung giờ cao điểm được xác định phù hợp với diễn biến phụ tải thực tế, tín hiệu giá điện sẽ tác động trực tiếp tới quyết định sản xuất và tiêu dùng điện, qua đó góp phần giảm công suất cực đại hoặc chuyển đỉnh phụ tải sang các thời điểm thuận lợi hơn, nâng cao hiệu quả khai thác hạ tầng điện.

Đối với Việt Nam – nơi điện mặt trời ngày càng chiếm tỷ trọng lớn – ý nghĩa của điều chỉnh phụ tải càng rõ nét. Vào nhiều ngày nắng, hệ thống có thể huy động hàng chục nghìn MW điện mặt trời vào buổi trưa nhưng nếu nhu cầu không tăng tương ứng, một phần nguồn năng lượng sạch này có thể không được khai thác tối ưu hoặc phải giảm phát. Trong khi đó, buổi tối lại phải huy động LNG, khí hoặc dầu với chi phí cao hơn nhiều lần. Việc dịch chuyển phụ tải từ tối sang ban ngày vì thế đồng nghĩa chuyển nhu cầu điện từ nguồn đắt hơn sang nguồn rẻ hơn và sạch hơn.

NSMO cho biết, dữ liệu vận hành cho thấy nhóm khách hàng công nghiệp và sản xuất có tác động lớn đến hình dạng biểu đồ phụ tải hệ thống. Phụ tải công nghiệp thường tăng mạnh từ 6–7 giờ sáng, đạt đỉnh khoảng 8–9 giờ; sau giờ nghỉ trưa tiếp tục tăng và đạt đỉnh vào khoảng 14–15 giờ trước khi giảm dần khi bước vào giờ cao điểm buổi tối.

Đáng chú ý, cơ chế giá điện theo thời gian sử dụng đã cho thấy tác động rõ rệt tới hành vi tiêu thụ điện của doanh nghiệp. Với ngành sắt thép, phụ tải giảm khoảng 400–500 MW trong mỗi khung giờ cao điểm; ngành chế biến thực phẩm và đồ uống giảm từ 400–1.000 MW.

Theo tính toán của NSMO, nếu điều chỉnh khung giờ cao điểm giúp dịch chuyển khoảng 3–5% phụ tải buổi tối sang ban ngày, công suất đỉnh hệ thống có thể giảm từ 450–750 MW. Nếu tỷ lệ dịch chuyển đạt 10%, mức giảm có thể lên tới khoảng 1.500 MW – tương đương công suất của một nhà máy điện quy mô lớn.

Lợi ích không chỉ nằm ở việc giảm huy động các nguồn điện chi phí cao mà còn giảm áp lực đầu tư nguồn và lưới điện chỉ để đáp ứng các đỉnh phụ tải ngắn hạn. Quan trọng hơn, điều này góp phần giảm nguy cơ thiếu điện – yếu tố có thể gây tổn thất kinh tế rất lớn.

Cơ quan quản lý khẳng định, điều chỉnh khung giờ cao điểm không nhằm tăng chi phí sử dụng điện mà tạo điều kiện để khách hàng sử dụng điện hiệu quả hơn. Việc bỏ khung giờ cao điểm buổi sáng cũng giúp doanh nghiệp thuận lợi hơn trong tổ chức sản xuất liên tục và tận dụng chênh lệch giá điện để tối ưu chi phí.

Hiện đã có hơn 17.000 khách hàng tham gia các chương trình điều chỉnh phụ tải tự nguyện, trong đó trên 13.000 khách hàng cam kết dịch chuyển phụ tải khi hệ thống cần hỗ trợ. Điều này cho thấy phía nhu cầu đang từng bước trở thành một nguồn lực quan trọng của hệ thống điện hiện đại, góp phần nâng cao hiệu quả khai thác năng lượng tái tạo, giảm áp lực công suất đỉnh và hướng tới vận hành hệ thống điện an toàn, kinh tế, bền vững trong dài hạn.