Điều gì khiến phương Tây sửng sốt trước tầm bắn của tên lửa Iran?

Khoảng cách địa lý từng được coi là tấm khiên bảo vệ vững chắc cho các cơ sở chiến lược của phương Tây giờ đây dường như đang bị đe dọa bởi những tiến bộ vượt bậc trong công nghệ tên lửa của quốc gia Hồi giáo này.

Sự kiện rúng động diễn ra vào sáng Thứ sáu theo giờ địa phương, khi các lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran tiến hành phóng hai quả tên lửa đạn đạo tầm trung hướng thẳng về phía Diego Garcia - một pháo đài quân sự nằm lẻ loi giữa Ấn Độ Dương.

Một quan chức Mỹ đã xác nhận thông tin này với đài truyền hình CNN, đồng thời cho biết hệ thống phòng thủ đã ghi nhận vụ việc và may mắn là cả hai quả đạn đều trượt mục tiêu, không thể gây ra thiệt hại trực tiếp cho căn cứ.

Tuy nhiên, giá trị của cuộc tấn công này hoàn toàn nằm ở thông điệp chiến lược mà nó mang lại. Đây được ghi nhận là nỗ lực đầu tiên của Tehran nhắm mục tiêu vào một cứ điểm được Mỹ chủ ý xây dựng ở một vị trí xa xôi hẻo lánh, vốn được thiết kế để nằm ngoài tầm với của hầu hết các quốc gia đối thủ.

Sự kiện này buộc các nhà hoạch định chính sách quân sự tại Washington và các thủ đô châu Âu phải đánh giá lại toàn bộ mạng lưới an ninh phòng thủ của họ trên quy mô toàn cầu, đặc biệt là tại các vùng biển có tính chất chiến lược.

Xóa bỏ ranh giới tầm bắn và mối đe dọa đối với các cứ điểm xa xôi

Mặc dù cuộc không kích vào Diego Garcia không thành công về mặt phá hủy mục tiêu, nó lại là một minh chứng rõ ràng cho thấy Iran dường như không còn tuân thủ giới hạn tầm bắn tên lửa 2.000 km do chính họ tự áp đặt trước đây. Điều này làm nảy sinh những rủi ro an ninh nghiêm trọng, đe dọa trực tiếp đến các lợi ích cốt lõi của Mỹ và châu Âu ở những khoảng cách xa hơn rất nhiều so với những ước tính tình báo trước đó.

Chuyên gia an ninh toàn cầu Jeffrey Lewis - một học giả danh tiếng tại Đại học Middlebury - đã chia sẻ những góc nhìn sâu sắc về chiến lược vũ khí của Tehran. Ông chỉ ra rằng Iran đã âm thầm phát triển một thế hệ tên lửa đạn đạo xuyên lục địa nhưng lại khéo léo chuyển hướng ứng dụng của chúng sang mục đích phóng tàu vũ trụ. Sự chuyển hướng này bắt đầu sau khi Lãnh tụ Tối cao Ali Hosseini Khamenei ban hành lệnh giới hạn tầm bắn vũ khí ở mức 2.000 km vào năm 2017.

Học giả Lewis nhận định một cách thẳng thắn rằng các tướng lĩnh quân sự Iran đã kiên nhẫn chờ đợi nhà lãnh đạo tối cao thay đổi quyết định, hoặc chờ đến khi ông qua đời, để có thể tự do mở khóa những tiềm năng quân sự mới. Sự ra đi của ông Khamenei dường như đã cởi trói cho những tham vọng vươn xa của lực lượng quân đội nước này.

Ông Trita Parsi - người đồng sáng lập Viện Quốc gia Quincy về Quản lý Nhà nước có Trách nhiệm - đồng tình với quan điểm rằng lục địa nước Mỹ hiện vẫn được an toàn trước các đòn tấn công trực diện từ Iran. Thế nhưng, ông nhấn mạnh với CNN rằng nỗ lực nhắm vào Diego Garcia mang ý nghĩa vô cùng lớn. Nó ngầm khẳng định hàng loạt các căn cứ quân sự khác mà giới chức Mỹ từng đinh ninh là nằm ngoài tầm bắn của vũ khí Iran thực chất lại đang nằm gọn trong vòng nguy hiểm.

Cùng với đó, các hạm đội tàu chiến của Mỹ từng được lệnh duy trì khoảng cách an toàn 3.000 km khỏi bờ biển Iran giờ đây cũng đối mặt với những nguy cơ bị tiêu diệt từ xa. Những thay đổi căn bản trong cán cân sức mạnh quân sự này đang định hình lại toàn bộ chiến lược răn đe tại khu vực Trung Đông và các vùng biển lân cận, buộc quân đội Mỹ phải tính toán lại vị trí triển khai lực lượng nhằm tránh những tổn thất bất ngờ.

Rủi ro lan rộng tới châu Âu và vùng xám của công nghệ không gian

Sức nóng của cuộc phô diễn sức mạnh này đang lan tỏa vượt ra khỏi khu vực Ấn Độ Dương, tạo ra những áp lực chính trị to lớn lên các quốc gia đồng minh của Mỹ tại châu Âu.

Chuyên gia Parsi đặt ra câu hỏi lớn về việc liệu sự kiện này có khiến một số quốc gia châu Âu phải e ngại và xem xét lại quyết định cho phép quân đội Mỹ sử dụng lãnh thổ của họ làm bàn đạp quân sự hay không. Mới đầu tháng này, Vương quốc Anh đã chấp thuận yêu cầu từ phía Washington, cho phép các lực lượng vũ trang Mỹ sử dụng các căn cứ quân sự của mình để tổ chức các chiến dịch nhằm vào những khu vực đặt bệ phóng tên lửa của Iran.

Trong khi đó, hãng tin Reuters tiết lộ chính phủ Romania cũng đã mở cửa các căn cứ không quân để tiếp nhận máy bay tiếp nhiên liệu, cùng với hàng loạt thiết bị vệ tinh và hệ thống giám sát tình báo tối tân của Mỹ.

Việc Iran gia tăng tầm bắn vũ khí đồng nghĩa với việc các căn cứ tại châu Âu này hoàn toàn có thể trở thành mục tiêu đáp trả trong một cuộc chiến tranh toàn diện. Ông Parsi khẳng định sự gia tăng khoảng cách tấn công này chắc chắn sẽ làm tăng vọt mức độ rủi ro đối với an ninh quốc gia của các nước châu Âu, buộc họ phải thận trọng hơn trong các cam kết hỗ trợ quân sự.

Trên mặt trận chính trị nội bộ nước Mỹ, Tổng thống Donald Trump đã nhiều lần đưa ra những tuyên bố mạnh mẽ nhằm cảnh báo công chúng về sự phát triển vũ khí của Tehran. Ngay trong những bình luận đầu tiên sau khi Mỹ tiến hành không kích Iran vào cuối tháng trước, ông Trump đã khẳng định quốc gia Hồi giáo này đang tích cực chế tạo những loại tên lửa có khả năng sớm vươn tới lục địa châu Mỹ. Tuyên bố này có phần trái ngược với một báo cáo tình báo không mật của Cơ quan Tình báo Quốc phòng Mỹ (DIA) đưa ra vào năm 2025.

Căn cứ ở Diego Garcia cách Iran khoảng 4.000 km

Báo cáo này nhận định Iran có thể phát triển thành công một tên lửa đạn đạo xuyên lục địa khả thi về mặt quân sự vào năm 2035, với điều kiện Tehran thực sự quyết tâm theo đuổi năng lực này. Các nguồn tin giấu tên cũng tiết lộ với CNN vào cuối tháng trước rằng hiện chưa có bất kỳ thông tin tình báo đáng tin cậy nào cho thấy Iran đang vận hành một chương trình tên lửa đạn đạo xuyên lục địa nhằm mục đích tấn công trực tiếp vào nước Mỹ ở thời điểm hiện tại.

Sự mập mờ trong kho vũ khí của Tehran luôn là một bài toán hóc búa đối với phương Tây. Theo dữ liệu từ Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế, Iran hiện sở hữu nhiều loại tên lửa có tầm bắn 2.000 km, nổi bật là các dòng Sejjil và Khorramshahr, cùng với tên lửa hành trình tầm xa Soumar có khả năng vươn tới khoảng cách 3.000 km. Ông Sam Lair, một cộng tác viên nghiên cứu cấp cao tại Trung tâm Nghiên cứu Không phổ biến vũ khí hạt nhân James Martin, đã phân tích chi tiết về vùng xám công nghệ của Iran.

Ông cho rằng các phương tiện phóng không gian của quốc gia này, điển hình như bệ phóng Ghaem-100 sử dụng nhiên liệu rắn do Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo kiểm soát, hoàn toàn có khả năng vươn tới những khoảng cách xa hơn rất nhiều so với lực lượng tên lửa khu vực nếu chúng được chuyển đổi mục đích sử dụng. Theo Lair, công nghệ phóng tàu vũ trụ về bản chất sở hữu nền tảng kỹ thuật giống hệt với tên lửa đạn đạo.

Ông cũng đưa ra giả thuyết rằng các kỹ sư Iran có thể đã kéo dài tầm bắn của một quả tên lửa thông thường bằng cách sử dụng vật liệu nổ nhẹ hơn. Việc gắn một đầu đạn có trọng tải cực nhỏ lên một tên lửa Khorramshahr có thể giúp nó bay xa hơn hàng nghìn km, dù sức công phá có thể không đủ để tạo ra thiệt hại lớn, nhưng lại hoàn hảo cho việc gửi đi một lời đe dọa mang tính chiến lược.

Cuộc chiến tình báo và sự can dự của các cường quốc

Khả năng vươn xa của tên lửa chỉ là một nửa của phương trình quân sự; nửa còn lại nằm ở độ chính xác và khả năng xác định mục tiêu.

Chuyên gia Parsi đã đặt ra những nghi ngờ có cơ sở về việc liệu Iran có thực sự sở hữu các nguồn tình báo mục tiêu và công nghệ dẫn đường đủ độ tinh vi để tấn công chính xác các căn cứ xa xôi hay không. Diego Garcia là một hòn đảo nhỏ bé nằm giữa đại dương bao la. Ở những khoảng cách địa lý khắc nghiệt như vậy, Iran không có khả năng tự mình tạo ra các thông tin tình báo mục tiêu do họ thiếu hụt một mạng lưới vệ tinh quân sự giám sát toàn cầu. Do đó, việc xác định tọa độ chính xác của các cơ sở hạ tầng Mỹ ở cự ly trên 3.000 km đòi hỏi sự hỗ trợ từ bên ngoài.

Ông Parsi lập luận rằng nguồn thông tin tình báo quan trọng này rất có thể được cung cấp bởi các cường quốc đối thủ của Mỹ là Nga và Trung Quốc. Sự đan xen lợi ích giữa các quốc gia này đang tạo ra một liên minh chia sẻ thông tin nhằm đối trọng với sức mạnh quân sự của phương Tây.

Đầu tháng này, đài CNN đã dẫn lời nhiều nguồn tin thân cận với các báo cáo tình báo Mỹ cho biết Nga đang tích cực cung cấp cho Iran những thông tin tình báo chi tiết về vị trí và hướng di chuyển của quân đội, tàu chiến và máy bay chiến đấu Mỹ.

Sự can thiệp ngầm này của Moscow là một trong những yếu tố của cuộc chiến khiến chính quyền Washington cảm thấy vô cùng bất ngờ và bị động. Khi thông tin tình báo kết hợp với năng lực tên lửa đang ngày một hoàn thiện, các ranh giới an toàn truyền thống sẽ bị xóa bỏ.

Cuộc chạy đua vũ trang tại Trung Đông đang bước vào một kỷ nguyên mới - nơi sức mạnh của các liên minh tình báo đóng vai trò quyết định, định hình lại cục diện an ninh toàn cầu và đẩy thế giới vào một trạng thái đối đầu thường trực đầy rủi ro.

Bùi Tú