Định hình cấu trúc phát triển thành phố Huế

Quang cảnh thành phố Huế. (Ảnh VŨ SINH)

Mở rộng không gian

Theo điều chỉnh Quy hoạch thành phố Huế thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 đã được Hội đồng nhân dân thành phố thông qua ngày 27/2 vừa qua, không gian phát triển của Huế được mở rộng theo đúng nghĩa. Từ một đô thị di sản mang tính khép kín, Huế chuyển sang cấu trúc liên kết đa vùng, trải dài từ biển, đầm phá đến miền núi, biên giới. Hơn 4.900 km² được tái định hình thành một thể thống nhất, trong đó biển không còn là “rìa ngoài” mà trở thành một thành tố quan trọng của cấu trúc kinh tế.

Điểm thay đổi đáng chú ý là Huế không còn phát triển theo một lõi di sản, mà chuyển sang mô hình đa trục. Trục đông-tây và không gian biển được đặt ngang hàng với đô thị trung tâm. Trước đây, trục bắc-nam dọc Quốc lộ 1 gần như là xương sống duy nhất, thì nay quy hoạch xác lập trục đông-tây theo Quốc lộ 49 như một hành lang kinh tế chính, kết nối trung tâm với vùng núi và cửa khẩu biên giới. Đồng thời, đề xuất hình thành một đại lộ phía đông nhằm gắn kết dải công nghiệp ven biển với các đô thị mới, mở ra khả năng khai thác hiệu quả hơn không gian đầm phá.

Cấu trúc đô thị cũng được định nghĩa lại theo hướng tích hợp. Huế không còn là một đô thị đơn lõi xoay quanh di sản mà phát triển thành hệ sinh thái đô thị-nông thôn-sinh thái, gắn với núi, rừng, đầm phá và biển. Phía tây và nam định hướng kinh tế dưới tán rừng, nông nghiệp hữu cơ, du lịch sinh thái; phía đông và đông nam mở ra không gian cho công nghiệp, năng lượng và dịch vụ ven biển.

Các ngành dịch vụ, thương mại, y tế, giáo dục được định hướng phát triển theo hướng hiện đại, có tính dẫn dắt vùng. Đặc biệt, việc hình thành các trung tâm dịch vụ và mạng lưới logistics gắn với trục đông-tây qua cửa khẩu quốc tế được kỳ vọng thúc đẩy lưu chuyển hàng hóa nội vùng và xuất, nhập khẩu.

Có thể thấy, điều chỉnh quy hoạch lần này không chỉ xác định Huế sẽ phát triển gì, mà còn làm rõ cách tổ chức không gian. Biển và tính kết nối được đặt ở vị trí nổi bật. Tuy nhiên, từ quy hoạch trên giấy đến thực tế luôn tồn tại một khoảng cách… và khoảng cách đó đang lộ rõ ở hạ tầng kết nối.

Áp lực hạ tầng và độ trễ quy hoạch

Quốc lộ 49 được xác định là hành lang kinh tế đông-tây, nhưng trên thực tế vẫn là tuyến đường đèo dốc, mặt đường hẹp, nền đường yếu, nhiều đoạn cua gấp. Trong khi đó, con đường đang từng ngày xuống cấp này lại phải “oằn vai” cõng lưu lượng phương tiện ngày càng gia tăng, đặc biệt là xe tải trọng lớn, tạo áp lực rõ rệt lên hạ tầng.

Nhiều người còn nhớ, hồi giữa tháng 8/2022, tại Km72 Quốc lộ 49 đã xảy ra vụ tai nạn giao thông thảm khốc, xe tải chở gỗ keo tràm xảy ra va chạm với 2 xe máy rồi bị lật, khiến 4 người chết, giao thông trên tuyến bị ùn tắc, tê liệt nhiều giờ. Toàn tuyến còn nhiều điểm tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn ở các đoạn đèo dốc, trong khi mặt đường chưa được cải thiện tương xứng. Xe chở than, quặng từ Lào về hoạt động nhiều hơn, thường chạy ban đêm với tốc độ cao, tai nạn luôn rình rập, chực chờ.

Ông Trần Văn Lợi, lái xe tải tuyến Lào-Huế cho biết, dù đã quá quen cung đường nhưng mỗi lần qua đây vẫn thấy lo lắng, thậm chí sợ hãi. “Gặp xe chạy ngược chiều ở đoạn cua gấp mà họ chiếm nửa đường… chỉ cần lệch tay lái một chút là cầm chắc tai nạn”, ông nói. Còn ông Nguyễn Mạnh Hùng, Bí thư Đảng ủy xã A Lưới 2 cho biết, xe tải trọng lớn thường xuyên đi qua khu dân cư gần đây đã khiến người dân hết sức lo lắng. Đường hẹp, xe dài, dễ lấn làn, khi xảy ra sự cố, va chạm, hậu quả thường nặng nề và khó tránh khỏi ách tắc kéo dài.

Ông Lê Công Diễn, Phó Giám đốc Sở Xây dựng cũng thừa nhận, áp lực đang dồn ngày càng lớn trên tuyến Quốc lộ 49. Cơ quan chức năng đang nghiên cứu các phương án tổ chức lại giao thông, trong đó có việc hạn chế phương tiện tải trọng lớn theo khung giờ hoặc trên một số đoạn tuyến. Tuy nhiên, về lâu dài, theo ông Diễn, việc đầu tư nâng cấp, mở rộng Quốc lộ 49 vẫn là giải pháp phù hợp nhất nếu muốn hành lang đông-tây phát huy vai trò trục kết nối kinh tế.

Hơn 10 năm trước, tuyến đường này từng được đề xuất nâng cấp với tổng mức đầu tư hơn 1.000 tỷ đồng nhưng chưa thể triển khai do thiếu nguồn. Điều này cho thấy tầm nhìn, quy hoạch đã đi trước, nhưng điều kiện tài chính và hạ tầng chưa theo kịp.

Khu kinh tế Chân Mây-Lăng Cô ở lần điều chỉnh này tiếp tục được xác định là một trong những động lực quan trọng phía nam. Tuy nhiên, sau gần 20 năm phát triển, quy hoạch chung từ năm 2008 đã bộc lộ nhiều điểm không còn phù hợp, trong khi việc điều chỉnh tổng thể chỉ mới được thực hiện giai đoạn 2024-2025. Độ trễ này không chỉ là câu chuyện kỹ thuật, mà tác động trực tiếp đến đời sống người dân.

Bà Nguyễn Thị Hạnh, ở thôn An Cư Đông, đứng trước mảnh đất đã rào tạm, chỉ tay về phần nền nhà cũ dang dở: “Gần chục năm trước, tôi tính sửa lại cho con ở riêng, nhưng nghe nói đất còn trong quy hoạch… lập biên bản, phải dừng, nên thôi lại để đó”. Trong thời gian chờ điều chỉnh, quy hoạch không còn nằm trên bản vẽ mà thể hiện trên từng thửa đất. Nhiều hộ dân gặp khó khăn khi xây dựng, sửa chữa nhà hoặc chuyển đổi mục đích sử dụng đất. “Đất của mình, có sổ đỏ mà muốn xây, muốn sửa cái nhà cũng không được”, một hộ dân ở khu vực Chân Mây-Lăng Cô bức xúc.

Liên quan đến việc tháo gỡ các vướng mắc này, ông Hoàng Hải Minh, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố cho biết, thành phố đang yêu cầu các đơn vị đẩy nhanh tiến độ hoàn thiện quy hoạch phân khu, quy hoạch chi tiết và kế hoạch sử dụng đất, coi đây là cơ sở để giải quyết các vướng mắc kéo dài. Cùng với việc rà soát các dự án chậm tiến độ, thành phố sẽ điều chỉnh chương trình phát triển Khu kinh tế Chân Mây-Lăng Cô phù hợp với quy hoạch mới, đồng thời thúc đẩy đầu tư các công trình hạ tầng trọng điểm như bến cảng, hệ thống giao thông kết nối và các khu logistics.

Tuy nhiên, ông Minh cũng nhấn mạnh, quá trình triển khai phải gắn với yêu cầu bảo đảm hài hòa giữa công tác quản lý và quyền lợi chính đáng của người dân, tránh để phát sinh thêm các vướng mắc mới. Quy hoạch thành phố Huế đã được điều chỉnh, mở hướng với tầm nhìn dài hạn. Một hành lang kinh tế chỉ thật sự hình thành khi dòng hàng hóa có thể lưu thông thuận lợi, một khu kinh tế chỉ phát huy hiệu quả khi quy hoạch được chuyển hóa thành dự án, công trình và sinh kế cụ thể cho người dân. Đó là những bài toán rất cần được thành phố Huế sớm tìm ra lời giải trong lộ trình phát triển n

DƯƠNG QUANG TIẾN