Định hình diện mạo đô thị tương lai

Những định hướng này được kỳ vọng mở ra không gian tăng trưởng mới cho Thủ đô, nâng cao năng lực cạnh tranh của Hà Nội trong nhiều thập niên tới.

The Business Times (Singapore) ghi nhận những nỗ lực của Hà Nội trong việc cân bằng giữa hiện đại hóa và bảo tồn. Ảnh: Phạm Hùng

Từ thành phố di sản đến không gian phát triển mới

Trong nhiều năm qua, khi nhắc đến Hà Nội, dư luận quốc tế thường dành sự quan tâm cho bề dày lịch sử, khu phố cổ, hồ Gươm hay những nét văn hóa đặc trưng của một thành phố hơn nghìn năm tuổi.

Tuy nhiên, một hình ảnh mới đang xuất hiện ngày càng nhiều trên các hãng tin, tạp chí kinh tế và các tổ chức nghiên cứu quốc tế: Hà Nội với tầm nhìn 100 năm đang chuyển động như một đại công trường đổi mới, nơi hàng loạt dự án hạ tầng và quy hoạch quy mô lớn được triển khai đồng thời. Điều đó cho thấy sự quan tâm của thế giới không còn chỉ dừng ở giá trị di sản mà đã chuyển sang cách Thủ đô nghìn năm văn hiến chuẩn bị cho giai đoạn phát triển tiếp theo.

"Chúng tôi không xem đây là một dự án về hạ tầng, mà xem đây là khoảnh khắc Big Bang của Hà Nội" - Giám đốc điều hành Indochina Capital Michael Piro nhấn mạnh, đồng thời bày tỏ ấn tượng trước định hướng của Hà Nội trong việc chuyển từ một đô thị bị giới hạn bởi sông thành một thành phố được tổ chức xung quanh những dòng sông.

Trong bài phân tích về làn sóng phát triển mới, hãng tin AP mô tả, Hà Nội đang trải qua một "cuộc chuyển đổi quy mô lớn" với hàng nghìn dự án được triển khai trong cùng thời điểm.

Theo AP, điểm đáng chú ý không chỉ nằm ở số lượng công trình, mà còn ở việc thành phố đang đồng thời hướng tới nhiều mục tiêu: Mở rộng không gian phát triển, cải thiện chất lượng môi trường, nâng cấp hạ tầng giao thông, tăng khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu và tạo nền tảng cho tăng trưởng dài hạn. Cách tiếp cận này được đánh giá phù hợp với xu hướng phát triển của một đô thị lớn có tầm nhìn dài hạn.

Nhìn Hà Nội dưới góc độ môi trường đầu tư, Reuters cho rằng các dự án hạ tầng quy mô lớn đang thúc đẩy Việt Nam đẩy nhanh cải cách chính sách đất đai nhằm tháo gỡ những điểm nghẽn trong giải phóng mặt bằng, qua đó tạo điều kiện để các dự án chiến lược được triển khai nhanh hơn.

Hãng tin của Vương quốc Anh nhận định hạ tầng hiện đại sẽ là yếu tố quan trọng để Việt Nam đạt mục tiêu tăng trưởng cao trong những năm tới, đồng thời nâng cao sức hấp dẫn của Hà Nội đối với dòng vốn quốc tế đang dịch chuyển vào Đông Nam Á.

Không chỉ truyền thông quốc tế, nhiều tổ chức nghiên cứu cũng dành sự quan tâm đến định hướng phát triển của Hà Nội. Báo cáo của Chương trình Định cư con người của Liên hợp quốc (UN-Habitat) nhiều lần nhấn mạnh, các đô thị phát triển nhanh cần chuyển từ mô hình mở rộng theo chiều ngang sang phát triển tích hợp, lấy giao thông công cộng, không gian xanh và khả năng tiếp cận dịch vụ làm trung tâm.

Đồng tình với quan điểm này, giới chuyên gia cho rằng những định hướng Hà Nội đang theo đuổi như phát triển metro, mô hình đô thị định hướng giao thông công cộng (TOD), mở rộng không gian công cộng và cải tạo các khu dân cư cũ đều phù hợp với xu thế quy hoạch hiện đại.

Một chủ đề được báo chí nước ngoài nhắc đến nhiều là quy hoạch hai bên sông Hồng. Theo Nikkei Asia, nhiều thành phố châu Á đang quay trở lại khai thác giá trị của các dòng sông sau nhiều thập niên ưu tiên phát triển đường bộ. Việc Hà Nội định hướng biến hành lang sông Hồng thành trục cảnh quan, sinh thái và phát triển đô thị được xem là bước đi có thể tạo diện mạo mới cho thành phố nếu được triển khai đồng bộ.

Trong mắt giới đầu tư quốc tế, khu vực này không chỉ có ý nghĩa về quy hoạch mà còn mở ra quỹ đất cho phát triển các trung tâm dịch vụ, thương mại và không gian công cộng chất lượng cao, góp phần cải thiện đời sống người dân.

Ở góc độ kinh tế, các chuyên gia của Ngân hàng Thế giới (WB) từng nhận định chất lượng hạ tầng đô thị là một trong những yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của các thành phố đang phát triển và Hà Nội cũng không ngoại lệ.

Theo đó, việc đầu tư đồng thời vào đường vành đai, cầu vượt sông, metro và hạ tầng số không chỉ nhằm giải quyết nhu cầu giao thông mà còn tạo điều kiện hình thành các cực tăng trưởng mới, giảm áp lực lên khu vực nội đô và tăng khả năng kết nối với toàn vùng Đồng bằng sông Hồng. Đây cũng là xu hướng được nhiều đô thị thành công ở Đông Á áp dụng trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

Rõ ràng, điểm nổi bật trong quá trình đổi mới của Hà Nội không chỉ nằm ở quy mô của từng công trình riêng lẻ, mà còn ở sự chuyển biến trong tư duy phát triển. Thành phố đang dần dịch chuyển từ cách phát triển dựa trên mở rộng không gian sang mô hình chú trọng chất lượng hạ tầng, kết nối vùng, phát triển bền vững và nâng cao chất lượng sống. Đó cũng là lý do Hà Nội ngày càng xuất hiện nhiều hơn trong các phân tích quốc tế về những đô thị đang định hình lại tương lai của châu Á.

Vươn tầm bằng hạ tầng và tư duy đô thị

Nếu phần lớn các dự án hiện nay được nhìn nhận như nền tảng cho tăng trưởng kinh tế, giới quan sát quốc tế còn kỳ vọng Hà Nội trở thành ví dụ về cách một thành phố giàu di sản có thể hiện đại hóa mà vẫn duy trì bản sắc.

Theo Tổ chức Hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA), Hà Nội sở hữu lợi thế để phát triển theo mô hình đa trung tâm, hướng tới kết nối các khu vực bằng hệ thống đường sắt đô thị và giao thông công cộng thay vì tiếp tục phụ thuộc vào phương tiện cá nhân. Đây cũng là định hướng đã giúp Tokyo (Nhật Bản) phát triển cân bằng trong nhiều thập niên.

Đối với mạng lưới metro, Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) cho rằng giá trị lớn nhất không chỉ nằm ở việc giảm ùn tắc, mà còn ở khả năng tái cấu trúc không gian đô thị. Khi các khu dân cư, trung tâm thương mại và dịch vụ được phát triển quanh các nhà ga, thành phố có thể hình thành những cực tăng trưởng mới, giảm áp lực lên khu vực lõi và nâng cao hiệu quả sử dụng đất. Đây là mô hình đang được áp dụng rộng rãi tại Nhật Bản, Hàn Quốc và Singapore, đồng thời cũng là hướng đi Hà Nội đang thúc đẩy thông qua phát triển TOD.

Các chuyên gia môi trường cũng đánh giá cao việc Hà Nội ngày càng chú trọng hạ tầng xanh. Theo UN-Habitat, mở rộng công viên, tăng diện tích cây xanh, phát triển không gian ven sông và kết hợp các giải pháp kiểm soát ngập sẽ giúp các thành phố thích ứng tốt hơn với biến đổi khí hậu. Trong bối cảnh nhiều đô thị châu Á đối mặt với nhiệt độ tăng cao và các hiện tượng thời tiết cực đoan, đưa yếu tố sinh thái vào quy hoạch được xem là xu hướng tất yếu.

Một góc nhìn khác đến từ Financial Times, trong đó nhấn mạnh rằng cuộc cạnh tranh giữa các thành phố hiện nay không chỉ nằm ở quy mô đầu tư mà còn ở khả năng thu hút nhân tài, doanh nghiệp công nghệ và các ngành dịch vụ giá trị cao.

Để đạt được điều đó, hạ tầng hiện đại, môi trường sống chất lượng và khả năng kết nối quốc tế là những điều kiện không thể thiếu. Những dự án giao thông, chỉnh trang đô thị và phát triển không gian mới của Hà Nội vì thế được xem là nền tảng để nâng cao vị thế của thành phố trong mạng lưới kinh tế khu vực.

Nikkei Asia cũng cho rằng Việt Nam đang bước vào giai đoạn đầu tư hạ tầng mạnh mẽ và Hà Nội sẽ là địa phương hưởng lợi lớn từ xu hướng này. Theo đó, việc đồng bộ hóa hạ tầng giao thông, logistics và đô thị sẽ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp, thúc đẩy thị trường bất động sản chất lượng cao và tạo thêm dư địa cho các ngành công nghệ, tài chính và đổi mới sáng tạo phát triển.

Các nguồn tin quốc tế nhìn chung nhận định quy mô cải tạo lớn luôn đi kèm những thách thức về tiến độ, nguồn vốn, bảo tồn di sản và bảo đảm quyền lợi của người dân. Tuy nhiên, điểm chung trong nhiều đánh giá là những thách thức đó không làm lu mờ triển vọng dài hạn.

Điều được ghi nhận nhiều hơn là quyết tâm của Hà Nội trong việc xây dựng mô hình phát triển cân bằng giữa kinh tế, môi trường và chất lượng sống - cách tiếp cận đang trở thành tiêu chuẩn của các đô thị hàng đầu thế giới.

Có thể nói, trong lăng kính của truyền thông và các tổ chức quốc tế, Hà Nội đang bước vào một giai đoạn chuyển mình mang ý nghĩa chiến lược. Những cây cầu mới, tuyến metro, hành lang xanh ven sông hay các khu đô thị hiện đại không chỉ làm thay đổi diện mạo thành phố mà còn phản ánh khát vọng xây dựng một Thủ đô có năng lực cạnh tranh cao, phát triển bền vững và hội nhập sâu hơn với mạng lưới các đô thị lớn của châu Á trong những thập niên tới.