Thai nghén 7 trung tâm công nghiệp năng lượng quốc gia

Dựa trên nền tảng hạ tầng và lợi thế sẵn có, 7 địa phương từ Bắc đến Nam đã kiến nghị những mô hình trung tâm bám sát thực tiễn phát triển của từng khu vực.

Những bệ phóng sẵn có

Hải Phòng đề xuất bổ sung khoảng 6.000MW điện LNG trong giai đoạn 2026-2030, cùng điện gió ngoài khơi, hạ tầng truyền tải và công nghiệp hỗ trợ.

Với lợi thế về cảng biển nước sâu và logistics, trong đó có cảng Lạch Huyện, thành phố muốn gắn các dự án năng lượng với khu kinh tế, khu công nghiệp, hệ thống cảng, kho bãi và cơ sở chế tạo thiết bị năng lượng.

Một góc cảng Lạch Huyện. Ảnh: Hoàng Anh

Vào khu vực miền Trung, nền tảng của Hà Tĩnh là khu kinh tế Vũng Áng với tổ hợp gang thép, cảng Sơn Dương Formosa và các nhà máy nhiệt điện hiện hữu.

Tỉnh đề xuất dự án điện khí LNG Vũng Áng III với tổng vốn 51.430 tỷ đồng, kho khí LNG Bắc Trung Bộ khoảng 26.735 tỷ đồng, cùng các chuỗi hydrogen, ammonia xanh và điện gió. Tỉnh cũng tính tới phương án xây dựng trung tâm dữ liệu AI có nhu cầu điện lên tới 1.000MW, kết nối trực tiếp với nguồn LNG Vũng Áng III.

Thanh Hóa tính toán đặt trung tâm tại Nghi Sơn, khu vực rộng khoảng 106.000ha đã thu hút 76 dự án FDI với tổng vốn đăng ký hơn 14 tỷ USD. Với nhà máy lọc hóa dầu Nghi Sơn, hệ thống điện gần 2.490MW đang vận hành và dự án LNG 1.500MW trong quy hoạch, tỉnh đề nghị nghiên cứu kho LNG trung tâm để phục vụ chuỗi nhà máy điện và cơ sở công nghiệp.

Trong khi đó, Quảng Trị tập trung vào dư địa phát triển nguồn. Tỉnh đặt mục tiêu đến năm 2030 đưa vào vận hành 8.000MW, sản lượng khoảng 30 tỷ kWh. Hiện tổng công suất nguồn được phân bổ cho tỉnh đến năm 2030 lên tới 12.963MW, nhưng mới vận hành thương mại khoảng 1.570MW.

Tỉnh muốn kết nối đồng bộ nhiệt điện than, LNG, điện gió, điện mặt trời, điện sinh khối, điện rác và thủy điện tích năng với Khu kinh tế Đông Nam, cảng biển và logistics.

Lâm Đồng hiện có 107 dự án nguồn điện đang hoạt động với tổng công suất khoảng 9.076MW, cùng hệ thống 9 tuyến đường dây và 3 trạm biến áp 500kV. Địa phương đề xuất mở rộng mô hình sang khai khoáng, chế biến, LNG, hydrogen và ammonia xanh.

Tại phía Nam, Cà Mau có khoảng 4.700MW tiềm năng điện khí LNG, 14.494MW điện gió, 7.667MW điện mặt trời và 700MW nguồn điện lưu trữ. Quy hoạch tỉnh cập nhật thêm khoảng 5.000MW điện tái tạo phục vụ cơ chế DPPA hoặc sản xuất hydrogen.

Cùng với phương án kho cảng LNG công suất 1,5 triệu tấn/năm, tháng 6/2026, tỉnh đề xuất bổ sung 13 dự án điện với tổng công suất 4.990MW, 6 dự án điện mặt trời 6.950MW và một dự án lưu trữ độc lập 500MW vào Điều chỉnh Quy hoạch điện VIII.

Riêng cụm Nam Trung Bộ, Khánh Hòa đề xuất chuỗi năng lượng đa dạng gồm LNG, điện gió ngoài khơi, điện gió trên bờ, điện mặt trời, thủy điện tích năng và điện hạt nhân. Trung tâm sẽ được tổ chức thành nhiều phân khu chức năng, kết nối với khu kinh tế, khu công nghiệp và cảng biển.

Quy hoạch chạy cùng dự án

Một trung tâm công nghiệp năng lượng chịu sự chi phối đan xen của hàng loạt quy hoạch từ cấp quốc gia, năng lượng, điện VIII đến quy hoạch tỉnh, đất đai, không gian biển và cảng biển.

Để xử lý vấn đề này, Bộ Công thương đề xuất cho phép thí điểm trình tự, thủ tục rút gọn nhằm điều chỉnh đồng bộ các quy hoạch liên quan, kể cả trường hợp chưa thuộc đối tượng áp dụng thủ tục rút gọn theo pháp luật hiện hành.

Cảng Sơn Dương thuộc khu kinh tế Vũng Áng, tỉnh Hà Tĩnh. Ảnh: Hoàng Anh

Hồ sơ điều chỉnh, lấy ý kiến, thẩm định và hoàn thiện các quy hoạch liên quan sẽ được thực hiện đồng thời để xác định phạm vi, ranh giới, nhu cầu sử dụng đất, khu vực biển, các dự án thành phần và hạ tầng kỹ thuật dùng chung.

Cơ chế này chỉ áp dụng với các Trung tâm thuộc danh mục thí điểm được cấp có thẩm quyền phê duyệt. Việc điều chỉnh không được làm thay đổi mục tiêu tổng quát và định hướng phát triển chủ yếu của quy hoạch đã được phê duyệt, không được dùng để hợp thức hóa dự án không phù hợp với định hướng hoặc chưa được xác định thuộc Trung tâm.

Thẩm quyền quyết định, phê duyệt từng quy hoạch vẫn giữ nguyên. Các yêu cầu về lấy ý kiến, quốc phòng, an ninh, môi trường và an toàn tiếp tục được thực hiện.

Hạ tầng dùng chung là phần tiếp theo của bài toán. Các trung tâm đòi hỏi hệ thống cảng, kho bãi, đường ống, lưới điện, giao thông và xử lý chất thải đồng bộ. Bộ Công thương đề xuất hạ tầng thiết yếu có thể sử dụng vốn nhà nước, trong khi các hạng mục có khả năng thu hồi vốn có thể triển khai theo phương thức PPP hoặc do doanh nghiệp đầu tư.

Đáng chú ý, với một số dự án PPP hạ tầng dùng chung, tỷ lệ vốn nhà nước tham gia có thể lên tới 70% tổng mức đầu tư khi đáp ứng các điều kiện về quy mô, thời gian thu hồi vốn, phạm vi phục vụ và vai trò đối với an ninh năng lượng. Doanh nghiệp sử dụng hạ tầng được tiếp cận theo nguyên tắc công khai, minh bạch và bình đẳng.

Một nút thắt lớn khác nằm ở chuỗi điện khí LNG. Cơ chế xác định giá khí và chuyển chi phí khí vào giá điện chưa bảo đảm tính đồng bộ, ổn định và khả năng dự báo dài hạn, ảnh hưởng tới đàm phán hợp đồng mua bán khí, hợp đồng mua bán điện, xác định sản lượng điện hợp đồng và thu xếp vốn.

Từ đây, bộ đưa ra phương án bảo đảm đầu ra, sản lượng tiêu thụ tối thiểu và chia sẻ rủi ro cho một số dự án trọng điểm.

Theo đó, cơ chế chia sẻ rủi ro có thể được xem xét khi dự án chịu thiệt hại trực tiếp do cơ quan nhà nước không/chậm thực hiện nghĩa vụ đã cam kết, thay đổi chính sách, chậm hoàn thành hạ tầng kỹ thuật dùng chung thuộc trách nhiệm phía Nhà nước hoặc xảy ra những sự kiện đặc biệt ngoài khả năng kiểm soát hợp lý của nhà đầu tư.

Ngược lại, những rủi ro thông thường của thị trường như biến động giá, tỷ giá, lãi suất, nhu cầu, sản lượng hoặc chi phí không thuộc diện được chia sẻ theo cơ chế này.

Bên cạnh LNG, hydrogen, ammonia xanh và nhiên liệu phát thải thấp cũng nằm trong nhóm chính sách được xem xét do thị trường còn trong quá trình hình thành, trong khi cơ chế về giá, giao dịch và đầu ra chưa đầy đủ.

Các chính sách còn lại tập trung vào đất đai, khu vực biển, thuế, tài chính, tín dụng, phát triển nguồn nhân lực, khoa học công nghệ và phân cấp, ủy quyền.

Hiện tại, Bộ Công thương hoàn thiện hồ sơ để trình Thủ tướng xem xét chủ trương xây dựng Nghị quyết của Quốc hội về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển các trung tâm công nghiệp năng lượng quốc gia.