Định hình mới cho hợp tác xã số

Để tạo ra hệ sinh thái số phát triển bền vững, các hợp tác xã (HTX) ở Lâm Đồng đúc kết kinh nghiệm bước đầu chuyển đổi số dựa trên từng trụ cột liên kết giữa HTX, doanh nghiệp, nông dân và các đơn vị đào tạo, chuyển giao khoa học - công nghệ trong sản xuất, kinh doanh.

Xây dựng mô hình HTX số sản xuất để theo dõi truy xuất nguồn gốc sản phẩm

Xây dựng cấu trúc liên kết mới

Bà Lương Thị Yến Vân, Giám đốc HTX Vườn nhà Đà Lạt cho rằng, rào cản đáng kể để chuyển đổi số hoạt động HTX là chi phí đầu tư công nghệ lớn, rủi ro vận hành cao và thiếu nhân lực số. Bởi vậy cần xây dựng cấu trúc liên kết mới với nhiều chủ thể cùng tham gia. Theo đó, Liên minh HTX tỉnh và các tổ chức quốc tế như Liên đoàn HTX Raiffeisen Cộng hòa Liên bang Đức có vai trò trụ cột đặc biệt để tăng cường phối hợp trong đào tạo nguồn nhân lực, tiếp cận nguồn vốn đầu tư, nhân rộng các mô hình thí điểm HTX số trên địa bàn. Về phía doanh nghiệp đóng vai trò đầu tàu trong chuỗi giá trị liên kết, cung cấp nền tảng công nghệ và tổ chức hệ thống phân phối. Và phía HTX chịu trách nhiệm chuẩn hóa quy trình sản xuất, minh bạch hóa dữ liệu và chủ động đổi mới quản trị số.

Trưởng Phòng Chuyên môn nghiệp vụ - Liên minh HTX Lâm Đồng Nguyễn Thị Kim Bình phân tích, kinh tế số HTX là một hệ sinh thái gồm phát triển nông nghiệp thông minh ứng dụng IoT, cảm biến và drone để quản lý vườn cây; sử dụng mã QR và Blockchain chứng minh chất lượng sản phẩm; phát triển thương mại điện tử xuyên biên giới, kết nối trực tiếp từ vườn sản xuất đến bàn ăn của người tiêu dùng toàn cầu.

“Kinh tế số yêu cầu các HTX phải thay đổi từ tư duy “lấy công làm lãi” sang “lấy dữ liệu làm quản trị”. Các thành viên HTX không chỉ biết trồng cây mà còn cần biết sử dụng điện thoại thông minh để ghi chép nhật ký sản xuất điện tử và tương tác với thị trường...”, bà Bình nói.

Cụ thể tại HTX Nông nghiệp Lang Biang, xã Lạc Dương, đã cắt bỏ các tầng trung gian phân phối, đưa sản phẩm cà phê arabica lên các sàn thương mại điện tử Postmart và Shopee, kết quả tăng giá trị lên gấp 2 - 3 lần. Tại HTX Nông nghiệp Long Việt, xã Tuy Đức xây dựng các video ngắn trên TikTok để quảng bá quy trình trồng và chăm sóc mắc ca tiêu chuẩn an toàn thực phẩm, qua đó tăng đáng kể doanh thu bán hàng, góp phần giúp hàng trăm hộ đồng bào M’nông thoát nghèo bền vững trong năm 2024 và 2025.

4 bước hành động chính

Tuy nhiên, cũng theo đánh giá của Liên minh HTX tỉnh, năng lực tài chính, hạ tầng số và nguồn nhân lực của HTX còn hạn chế, tỷ lệ HTX hoạt động hiệu quả chỉ khoảng 60 - 70%. Đến cuối năm 2025, toàn tỉnh mới có 70 HTX đưa sản phẩm lên sàn thương mại điện tử Shopee, TikTok, Lazada, YouTube... Các HTX ở khu vực đô thị hoặc đồng bằng dễ tiếp cận công nghệ số hơn so với vùng sâu, vùng xa, miền núi. Chưa kể nhiều HTX nông nghiệp vẫn phụ thuộc vào phương thức sản xuất truyền thống, thiếu kết nối với sàn thương mại điện tử, khiến sản phẩm khó tiếp cận thị trường toàn cầu. Trong khi phần lớn HTX gặp khó khăn về vốn đầu tư công nghệ, nhất là hạ tầng số ở vùng sâu, vùng xa chưa ổn định và chi phí cao, trình độ cán bộ quản lý và thành viên HTX còn hạn chế...

Để thúc đẩy phát triển kinh tế số cho các HTX, Liên minh HTX tỉnh đề xuất 4 bước hành động chính. Trước tiên là hỗ trợ vay vốn ưu đãi từ Quỹ Hỗ trợ phát triển HTX Việt Nam, Quỹ Hỗ trợ phát triển HTX tỉnh và Quỹ Quốc gia về việc làm để HTX mua thiết bị số cho các dự án liên kết chuỗi giá trị xanh. Xây dựng mô hình HTX số sản xuất cà phê robusta và rau, củ, quả để theo dõi truy xuất nguồn gốc sản phẩm, tăng giá trị gia tăng lên 20 - 30%. Tăng cường hợp tác quốc tế qua các dự án đào tạo cán bộ, thành viên HTX sử dụng công nghệ số để mở rộng sản xuất gắn với thị trường nội tiêu và xuất khẩu. Cuối cùng là tăng cường liên kết HTX với doanh nghiệp thông qua nền tảng số, giúp tăng doanh thu 30 - 40% cho các HTX tham gia.

Trong đó lộ trình hành động trước hết dựa vào trụ cột về cơ chế ưu tiên nguồn vốn từ chương trình mục tiêu quốc gia để hỗ trợ các HTX vùng đồng bào dân tộc thiểu số mua sắm thiết bị công nghệ, phần mềm quản lý; xây dựng “bản đồ số nông sản” làm cơ sở dữ liệu dùng chung. Tiếp theo thiết lập các trung tâm logistics, sơ chế và kho lạnh tại cụm xã để hỗ trợ HTX bảo quản nông sản trước khi giao hàng cho khách đặt mua từ các sàn thương mại điện tử; xóa các “vùng lõm” sóng di động tại các thôn, buôn, bản làng xa xôi của tỉnh.

Ngoài ra, khuyến khích trí thức trẻ con em người đồng bào dân tộc thiểu số sau khi tốt nghiệp đại học về làm việc cho HTX tại địa phương với vai trò phụ trách chuyển đổi số. Đặc biệt dựa vào trụ cột thị trường để xây dựng thương hiệu và câu chuyện sản phẩm trên các sàn thương mại điện tử, giúp khách hàng không chỉ mua sắm mà còn trải nghiệm, khám phá bản sắc văn hóa địa phương của cộng đồng các dân tộc trong tỉnh.

Thống kê của Liên minh HTX tỉnh đến cuối năm 2025, toàn tỉnh có 12 liên hiệp HTX, 1.223 HTX và hơn 4.000 tổ hợp tác, bình quân doanh thu gần 2,6 tỷ đồng/HTX/năm, tăng đáng kể so với các năm trước đó. Các mô hình liên kết chuỗi sản xuất, tiêu thụ đã tăng giá trị sản phẩm lên 20 - 25%, nhiều HTX xuất khẩu nông sản sang các thị trường Mỹ, châu Âu và khu vực ASEAN. Trong năm 2025, toàn tỉnh đã thành lập mới gần 90 HTX, trong đó chiếm gần 80% HTX hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp.

Văn Việt .