Vai trò khuyến nông trong thực hiện Đề án 1 triệu ha lúa

Nông dân tỉnh An Giang thu hoạch lúa trong Đề án. (Ảnh: QUỐC TRINH)

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, sau hơn hai năm triển khai đề án, diện tích canh tác vùng chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp đã đạt 354.839ha, tương đương 197% kế hoạch đề ra.

Thống kê cho thấy, mô hình sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp giúp giảm trung bình từ 25%-44% lượng khí nhà kính so với tập quán canh tác truyền thống; giảm chi phí từ 5%-13% tùy vào vụ sản xuất; năng suất lúa tăng khoảng 12% và lợi nhuận trung bình tăng khoảng 6 triệu đồng/ha/vụ.

Cùng với đó, đã hình thành các mô hình tổ chức sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp theo vùng chuyên canh và chuỗi giá trị với 1.129 hợp tác xã, tổ hợp tác tham gia; 600 hợp tác xã, tổ hợp tác thực hiện liên kết sản xuất tiêu thụ lúa gạo với các doanh nghiệp đảm nhiệm từ 60%-70% diện tích tham gia đề án…

Đạt được kết quả này, hệ thống khuyến nông góp phần quan trọng giúp thúc đẩy hình thành các vùng sản xuất lúa tập trung, bền vững. Trưởng phòng Khuyến nông Trồng trọt và Lâm nghiệp (Trung tâm Khuyến nông quốc gia, Bộ Nông nghiệp và Môi trường) Hoàng Tuyển Phương cho biết: “Hệ thống khuyến nông giúp lan tỏa chủ trương, định hướng, mục tiêu và lợi ích của đề án, góp phần thay đổi tư duy sản xuất của nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp; tổ chức các lớp tập huấn, đào tạo giảng viên nguồn (ToT), đào tạo nông dân, hợp tác xã và cán bộ cơ sở; trang bị kiến thức về kỹ thuật canh tác, đo đạc, báo cáo, thẩm định (MRV) trong canh tác lúa chất lượng cao, phát thải thấp, xử lý phụ phẩm, ứng dụng công nghệ số, kỹ năng truyền thông, tổ chức cộng đồng; hình thành mạng lưới khuyến nông rộng khắp, làm nòng cốt trong việc tổ chức và triển khai sản xuất lúa gạo bền vững”.

Mặt khác, chuyển giao đồng bộ quy trình canh tác tiên tiến, ứng dụng tiến bộ công nghệ nhằm nâng cao hiệu quả và tính bền vững. Bên cạnh đó, hỗ trợ nông dân, hợp tác xã tổ chức lại sản xuất theo chuỗi giá trị, gắn kết với doanh nghiệp và thị trường; tư vấn xây dựng vùng nguyên liệu lúa gạo tập trung, đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu, thích ứng biến đổi khí hậu và giảm phát thải.

Trong hai năm 2024-2025, Trung tâm Khuyến nông quốc gia phối hợp các đơn vị, địa phương triển khai 7 mô hình thí điểm giúp giảm lượng giống gieo sạ xuống 70-100kg/ha, giảm 20% lượng nước tưới so với canh tác truyền thống... Ngoài ra, 100% diện tích áp dụng ít nhất một tiêu chí trong quy trình canh tác bền vững 1 phải-5 giảm; 100% nông dân trong các mô hình thí điểm được tổ chức sản xuất thông qua hợp tác xã, thực hiện liên kết chuỗi từ cung cấp vật tư đầu vào đến tiêu thụ sản phẩm; hơn 200.000 hộ nông dân đã áp dụng quy trình canh tác bền vững; khoảng 70% rơm rạ trong vụ đông xuân tái sử dụng làm nấm rơm, phân bón hoặc bán cho thương lái.

Sau hai năm thực hiện đề án, các hoạt động khuyến nông và khuyến nông cộng đồng giúp tư duy sản xuất của nông dân có sự chuyển biến rõ rệt từ nhỏ lẻ, truyền thống sang tổ chức theo chuỗi giá trị, gắn với thị trường và định hướng giảm phát thải; tăng cường liên kết giữa nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp, thúc đẩy hình thành vùng nguyên liệu tập trung. Việc áp dụng đồng bộ các giải pháp kỹ thuật giúp giảm sử dụng vật tư nông nghiệp, hạn chế đốt rơm rạ, giảm phát thải khí nhà kính.

Nhằm góp phần thực hiện thắng lợi đề án, thời gian tới, Trung tâm Khuyến nông quốc gia tiếp tục tăng cường phổ biến sâu rộng đến từng địa phương, hợp tác xã và nông dân về các quy trình sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp, MRV; tổ chức các sự kiện truyền thông về xử lý rơm rạ, tưới tiết kiệm nước, liên kết tiêu thụ sản phẩm; chú trọng đào tạo tập huấn ngoài hiện trường, trực tuyến, ứng dụng chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo cho nông dân.

Đồng thời, tăng cường hoạt động chuyển giao công nghệ, nhân rộng mô hình và phát triển vùng nguyên liệu với việc tiếp tục triển khai các dự án khuyến nông, mô hình hợp tác công-tư (PPP) về sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp nhằm khuyến cáo, nhân rộng cho các địa phương vùng Đồng bằng sông Cửu Long…

BẢO HÂN