Định hình thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh Việt Nam

Việt Nam sở hữu những ngành hàng có quy mô lớn, khả năng chuẩn hóa cao. Ảnh minh hoạ.

Bộ trưởng Bộ Công Thương đã ký Quyết định số 2433/QĐ-BCT ngày 28/9/2026 phê duyệt Đề án “Phát triển thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh tại Việt Nam giai đoạn 2026 - 2030, định hướng đến năm 2045”.

Đây là bước đi quan trọng nhằm cụ thể hóa định hướng phát triển thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh, đồng thời tạo nền tảng định hướng cho quá trình hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, trong đó trọng tâm là dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh đang được xây dựng, trình Quốc hội xem xét.

TẬP TRUNG VÀO HÀNG HÓA CHỦ LỰC VÀ LỘ TRÌNH HÌNH THÀNH GIÁ THAM CHIẾU

Theo Bộ Công Thương, thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh tại Việt Nam đã từng bước hình thành và phát huy vai trò như một công cụ thiết yếu hỗ trợ doanh nghiệp quản trị rủi ro. Dù vậy, phần lớn các hoạt động giao dịch hiện nay vẫn phụ thuộc vào việc liên thông với thị trường nước ngoài. Trong khi đó, Việt Nam lại sở hữu những ngành hàng có quy mô lớn, khả năng chuẩn hóa cao và nhu cầu phòng ngừa rủi ro giá đang gia tăng mạnh mẽ.

Thực tế cho thấy chỉ tính riêng các mặt hàng thế mạnh như cà phê, gạo, cao su, hồ tiêu và điều, quy mô hàng hóa cơ sở đã đạt khoảng 30 tỷ USD mỗi năm. Đây là dư địa vô cùng to lớn để xây dựng các sản phẩm phái sinh chuyên biệt, phù hợp với đặc thụ và điều kiện thực tiễn trong nước.

Sự xuất hiện của Đề án nhằm đáp ứng chính xác yêu cầu cấp thiết đó, hướng tới một thị trường minh bạch, an toàn, hiệu quả, vận hành theo nguyên tắc thị trường và tiệm cận với các thông lệ quốc tế. Bước đi này cũng cụ thể hóa chủ trương của Nghị quyết số 19-NQ/TW, tạo cơ sở thực tiễn vững chắc cho dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh đang trình Quốc hội xem xét.

Mục tiêu cốt lõi của Đề án đến năm 2030 là phát triển khoảng 10 mặt hàng Việt Nam có tiềm năng, lợi thế, đồng thời từng bước hình thành giá tham chiếu trong nước cho 3 đến 5 mặt hàng chủ lực. Toàn thị trường phấn đấu đạt quy mô 8 đến 10 triệu hợp đồng mỗi năm, thu hút từ 300 đến 500 doanh nghiệp tham gia, nâng tỷ lệ doanh nghiệp thuộc các ngành hàng chủ lực sử dụng công cụ phái sinh để bảo vệ mình trước rủi ro giá lên mức 20% đến 30%.

Để đạt được các con số này, một lộ trình thực hiện bài bản đã được vạch ra. Cụ thể, trong giai đoạn 2026 - 2027, toàn bộ nguồn lực sẽ tập trung xây dựng nền tảng thị trường, hoàn thiện hệ thống giao dịch, thanh toán bù trừ, giám sát và quản trị rủi ro. Giai đoạn 2028 - 2030, danh mục hàng hóa sẽ được mở rộng gắn liền với các hợp đồng có xuất xứ Việt Nam, từ đó từng bước định hình giá tham chiếu trong nước và đẩy mạnh kết nối quốc tế.

GẮN KẾT CHẶT CHẼ VỚI NỀN KINH TẾ THỰC VÀ HẠ TẦNG HÀNG HÓA VẬT CHẤT

Quan điểm xuyên suốt trong Đề án là sự phát triển của thị trường phái sinh không thể tách rời khỏi hoạt động của nền kinh tế thực. Thị trường được tổ chức theo mô hình thống nhất, kết hợp giữa thị trường giao dịch tập trung và thị trường OTC (Thị trường phi tập trung) theo quy định pháp luật từng thời kỳ. Trong cấu trúc này, Sở giao dịch hàng hóa đóng vai trò trung tâm trong việc tổ chức giao dịch, hình thành giá và tạo thanh khoản. Cùng với đó, thị trường OTC được phát triển để đáp ứng linh hoạt nhu cầu riêng biệt của doanh nghiệp và sẽ từng bước được chuẩn hóa.

Đặc biệt, để giao dịch phái sinh thực sự đồng hành cùng chuỗi giá trị hàng hóa, Đề án chú trọng phát triển đồng bộ hệ thống kho bãi, dịch vụ giao nhận, kiểm định chất lượng, cùng hạ tầng số và cơ sở dữ liệu. Yếu tố này giúp thắt chặt mối liên kết giữa hợp đồng phái sinh và thị trường hàng hóa thực, tránh tình trạng thị trường trở thành kênh giao dịch tài chính thuần túy. Bên cạnh đó, hệ thống quản lý ký quỹ, cơ chế thanh toán bù trừ tập trung và giám sát giao dịch theo thời gian thực sẽ là lá chắn vững chắc bảo đảm an toàn cho toàn bộ hệ thống.

Hướng tới mốc dài hạn năm 2045, Việt Nam đặt mục tiêu xây dựng một thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh có quy mô và mức độ kết nối hàng đầu trong khu vực Đông Nam Á. Các mặt hàng thế mạnh của Việt Nam (hướng tới hình thành 3 - 5 mặt hàng chủ lực của Việt Nam) không chỉ dừng lại ở việc tham chiếu giá trong nước mà còn từng bước tham gia định hình giá trên thị trường khu vực.

Song song với việc nâng cấp hạ tầng và đa dạng hóa sản phẩm, Đề án tập trung phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, tăng cường phổ biến kiến thức và nâng cao năng lực quản trị rủi ro cho các doanh nghiệp, hợp tác xã.

Việc ban hành Đề án đánh dấu bước chuyển quan trọng từ phát triển chiều rộng sang chiều sâu, đồng bộ giữa mục tiêu xây dựng pháp luật và mục tiêu phát triển thị trường. Đây sẽ là nền tảng quan trọng giúp doanh nghiệp Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh, chủ động ứng phó với biến động giá toàn cầu và tự tin vươn sâu hơn vào chuỗi giá trị quốc tế.

Từ những bước đi đầu tiên trong giai đoạn 2026 - 2030, Việt Nam hướng tới xây dựng một thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh minh bạch, an toàn, hiện đại, gắn với sản xuất và thương mại hàng hóa, qua đó hỗ trợ doanh nghiệp chủ động hơn trước biến động giá, nâng cao năng lực cạnh tranh và từng bước đưa những hàng hóa có lợi thế của Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị và thị trường hàng hóa khu vực, quốc tế.