Kinh tế toàn cầu chịu tác động đồng thời của hai xu hướng trái chiều

Người dân mua xăng tại một trạm xăng ở Seoul, Hàn Quốc. (Ảnh: THX/TTXVN)

Các đánh giá mới nhất của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), Fitch Ratings và S&P Global Market Intelligence cho thấy kinh tế thế giới có khả năng chống chịu tốt trước những cú sốc địa chính trị và năng lượng, với đà tăng trưởng vẫn được duy trì, dù triển vọng phía trước tiếp tục đối mặt với nhiều rủi ro và bất định.

Người phát ngôn IMF Julie Kozack cho rằng kinh tế thế giới đã “chống chịu tốt hơn dự báo” trước các cú sốc, đặc biệt là cú sốc năng lượng. Kinh tế toàn cầu hiện chịu tác động đồng thời của hai xu hướng trái chiều. Một mặt, giá năng lượng và hàng hóa tăng tạo ra cú sốc nguồn cung, gây sức ép lên hoạt động kinh tế và lạm phát. Mặt khác, chu kỳ đầu tư vào công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI), đang tạo động lực cho nhu cầu và tăng trưởng tại một số nền kinh tế. Tác động của hai xu hướng này khác nhau đáng kể giữa các quốc gia, tùy thuộc mức độ phụ thuộc vào năng lượng nhập khẩu và vị trí trong chuỗi giá trị công nghệ.

Theo IMF, đầu tư mạnh vào AI, trong đó có các dự án điện nhằm đáp ứng nhu cầu năng lượng của các trung tâm dữ liệu và hệ thống AI, đang thúc đẩy tăng trưởng, đặc biệt tại Mỹ và một số nền kinh tế tham gia sâu vào chuỗi giá trị công nghệ.

Tuy nhiên, nhu cầu năng lượng tăng nhanh cũng tạo thêm sức ép đối với thị trường năng lượng trong bối cảnh nguồn cung vẫn chịu ảnh hưởng từ xung đột. IMF cảnh báo việc xung đột leo thang trở lại có thể khiến giá hàng hóa biến động mạnh, thắt chặt các điều kiện tài chính và gia tăng sức ép đối với những nền kinh tế dễ bị tổn thương.

Những đánh giá này phù hợp với nhận định IMF đưa ra đầu tháng 9/2026, theo đó triển vọng tăng trưởng kinh tế toàn cầu năm 2026 vẫn ở mức khoảng 3%. Tuy nhiên, đằng sau con số trung bình này là sự khác biệt đáng kể giữa các nền kinh tế.

IMF cho biết kinh tế thế giới đã thích ứng với cú sốc nguồn cung năng lượng tốt hơn dự kiến nhờ sử dụng các kho dự trữ dầu khí, khai thác thêm các nguồn năng lượng và triển khai các biện pháp điều chỉnh nhu cầu. Dù vậy, cơ quan này cảnh báo cú sốc năng lượng chưa kết thúc, trong khi eo biển Hormuz gần như vẫn đóng cửa và các kho dự trữ cần được bổ sung.

IMF cho rằng củng cố khả năng chống chịu cần tiếp tục là ưu tiên, trong đó có khôi phục dư địa tài khóa, tăng cường an ninh năng lượng và thúc đẩy quá trình chuyển đổi năng lượng. Những yếu tố này ngày càng quan trọng khi kinh tế thế giới đồng thời phải ứng phó với các cú sốc địa chính trị, biến động năng lượng và những thay đổi nhanh chóng do AI tạo ra.

Đồng quan điểm với IMF, OECD đánh giá nhiều nền kinh tế vẫn có sức chống chịu, dù giá năng lượng tăng vọt kể từ khi xung đột tại Trung Đông nổ ra. Trong báo cáo Triển vọng kinh tế giữa kỳ, OECD nâng nhẹ dự báo tăng trưởng kinh tế toàn cầu năm 2026 lên 2,9%, cao hơn 0,1 điểm phần trăm so với dự báo đưa ra hồi tháng 6/2026, dù vẫn thấp hơn đáng kể so với mức tăng trưởng 3,4% của năm 2025.

Theo OECD, làn sóng đầu tư vào hạ tầng AI, từ các trung tâm dữ liệu đến chất bán dẫn, là một trong những trụ cột giúp kinh tế thế giới duy trì đà tăng trưởng trong năm nay. Làn sóng đầu tư này hỗ trợ tăng trưởng của Mỹ và thúc đẩy xuất khẩu công nghệ của Nhật Bản, Hàn Quốc. Lượng dầu dự trữ lớn, nguồn cung bổ sung ngoài khu vực vùng Vịnh và các biện pháp hỗ trợ của chính phủ cũng góp phần giảm bớt tác động của cú sốc năng lượng.

Tuy nhiên, OECD cảnh báo triển vọng kinh tế toàn cầu vẫn đối mặt với nhiều rủi ro, trong đó có biến động trên thị trường năng lượng, hiện tượng El Niño có cường độ mạnh đe dọa sản xuất nông nghiệp, lợi suất trái phiếu tăng vọt và nguy cơ lợi nhuận từ đầu tư AI thấp hơn kỳ vọng. Nếu các rủi ro này đồng thời xảy ra, tăng trưởng toàn cầu năm 2027 có thể giảm 0,7 điểm phần trăm, trong khi lạm phát tăng thêm 1,1 điểm phần trăm.

Còn theo báo cáo Triển vọng Kinh tế Toàn cầu mới nhất của cơ quan xếp hạng tín nhiệm Fitch Ratings, tăng trưởng kinh tế thế giới vẫn duy trì tốt bất chấp cú sốc giá năng lượng, song lãi suất thực đang gia tăng. Fitch đã nâng dự báo tăng trưởng GDP toàn cầu năm 2026 thêm 0,2 điểm phần trăm lên 2,6%, chỉ giảm nhẹ so với năm 2025 và tiệm cận xu hướng dài hạn.

Theo Fitch, sự bùng nổ của AI tiếp tục hỗ trợ tăng trưởng của Mỹ. Dự báo tăng trưởng cho kinh tế Mỹ trong cả năm 2026 và 2027 đều được điều chỉnh tăng 0,2 điểm phần trăm lên mức 2,1%, nhờ tăng trưởng tiêu dùng vẫn duy trì, trong khi thu nhập thực tế của hộ gia đình sụt giảm, cùng với việc đầu tư vốn cho AI không có dấu hiệu chững lại.

Tuy nhiên, với việc một số chỉ số định giá cổ phiếu đang ở mức cao, thị trường đối mặt với rủi ro điều chỉnh giá cổ phiếu và sự sụt giảm trong chi tiêu vốn cho AI.

Trong bản cập nhật dự báo tháng 9/2026, nhà cung cấp hàng đầu thế giới về dữ liệu tài chính S&P Global Market Intelligence cũng nhận định kinh tế toàn cầu tiếp tục duy trì sức chống chịu. Dữ liệu về chỉ số nhà quản trị mua hàng của S&P Global cho thấy hoạt động kinh tế tiếp tục khả quan trong tháng 8/2026. Sau khi cải thiện trong 5 tháng liên tiếp, chỉ số sản lượng tổng hợp toàn cầu cho thấy tốc độ tăng trưởng toàn cầu đang ở mức khoảng 3% theo năm, cao nhất kể từ giữa năm 2024.

Dù vậy, các rủi ro đối với kinh tế toàn cầu đang gia tăng. Áp lực tăng giá năng lượng quay trở lại, khi giá dầu thô Brent trở lại trên 100 USD/thùng và có xu hướng lan rộng. S&P Global cảnh báo kịch bản căng thẳng giữa Mỹ và Iran leo thang sẽ đẩy giá năng lượng tăng cao, thúc đẩy thắt chặt chính sách tiền tệ, đưa lãi suất dài hạn lên những mức đỉnh mới và gây sức ép lên các tài sản rủi ro, trong đó có cổ phiếu.

Nhìn chung, các đánh giá mới nhất cho thấy kinh tế toàn cầu nhìn chung đã vượt qua các tác động từ cú sốc năng lượng, nhưng khả năng chống chịu vẫn đứng trước nhiều thử thách. Đầu tư AI tiếp tục tạo động lực tăng trưởng, song các rủi ro về năng lượng, lạm phát, lãi suất, thị trường tài chính và diễn biến địa chính trị đang đặt ra những thách thức ngày càng lớn đối với triển vọng kinh tế thế giới./.