Định vị ngành tôm Việt Nam: Không phải là chuyện vẽ thêm khẩu hiệu mới, mà là làm rõ lợi thế cốt lõi và tháo gỡ điểm nghẽn
Trong khuôn khổ Festival Tôm Cà Mau lần thứ 2 năm 2026, ngày 22/11, Hội thủy sản Việt Nam phối hợp với Cục Thủy sản và Kiểm ngư, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Cà Mau tổ chức Diễn đàn tôm Việt Nam - Giải pháp phát triển bền vững.

Ngành tôm đang phải cạnh tranh ngày càng gay gắt với Ecuador, Ấn Độ và nhiều quốc gia khác. (Nguồn: TTXVN)
Phát biểu tại diễn đàn, ông Phùng Đức Tiến, Chủ tịch Hội Thủy sản Việt Nam - nguyên thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cho rằng ngành tôm Việt Nam đã khẳng định vai trò là một trong những mặt hàng xuất khẩu chủ lực của thủy sản Việt Nam.
Trong 10 tháng năm 2026, xuất khẩu tôm cả nước đạt khoảng 4,21 tỷ USD, tăng 8,8% so với cùng kỳ, đóng góp khoảng 40% kim ngạch xuất khẩu thủy sản của cả nước. Đó là nỗ lực rất lớn của cả chuỗi ngành hàng.
Tuy nhiên, thành công về sản lượng và kim ngạch xuất khẩu chưa đồng nghĩa với thành công về hiệu quả kinh tế và năng lực cạnh tranh. Điều quan trọng là lợi nhuận thực chất của người nuôi và khả năng phát triển bền vững của doanh nghiệp.
Ngành tôm đang phải cạnh tranh ngày càng gay gắt với Ecuador, Ấn Độ và nhiều quốc gia khác. Giá thành sản xuất của Việt Nam còn cao; chất lượng giống chưa đồng đều; dịch bệnh, biến động môi trường và chi phí đầu vào tiếp tục tạo áp lực.
Sản xuất phân tán và liên kết chuỗi chưa bền vững cũng là những điểm nghẽn cần được tháo gỡ. Cùng với áp lực về giá là các yêu cầu ngày càng chặt chẽ của thị trường về an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc, kiểm soát kháng sinh, trách nhiệm môi trường và phát triển bền vững. Những yêu cầu này vừa là thách thức, vừa là động lực đổi mới cho ngành tôm.
Chính vì vậy, định vị ngành tôm Việt Nam lúc này không phải là chuyện vẽ thêm những khẩu hiệu mới, mà là làm rõ lợi thế cốt lõi của mình ở đâu và tháo gỡ những điểm nghẽn đang làm khó ngành tôm.
Không thể chỉ cạnh tranh bằng việc mở rộng diện tích, gia tăng sản lượng hay giá bán thấp, ngành tôm cần chuyển mạnh sang cạnh tranh bằng chất lượng, hiệu quả, giá trị gia tăng, tính minh bạch và trách nhiệm với môi trường.
Số liệu từ Cục Thủy sản và Kiểm ngư cho thấy năm 2026, sản xuất tôm nước lợ tiếp tục duy trì đà tăng trưởng và vượt kế hoạch đề ra. Tổng diện tích thả nuôi đạt 759.566 ha, tăng 0,6 % so với năm 2025 và đạt 101,3% kế hoạch năm; tổng sản lượng tôm nước lợ năm 2026 ước đạt 1.472.206 tấn, tăng 4,8% so với năm 2025 và đạt 105,2 % kế hoạch năm 2026; xuất khẩu tôm 10 tháng đầu năm đạt 4,22 tỷ USD, tăng 9% so với cùng kỳ...
Tại Diễn đàn, các đại biểu là những chuyên gia, nhà khoa học, quản lý và các doanh nghiệp ngành tôm đã có nhiều tham luận, trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm, giải pháp để đánh giá, định vị ngành tôm, hướng tới phát triển ngành tôm vươn tầm thế giới. Đặc biệt, cần xác định hướng đi phù hợp với từng đối tượng nuôi.

Doanh nghiệp tỉnh Cà Mau ứng dụng công nghệ vào sản xuất tôm nhằm nâng cao năng suất và chất lượng. (Nguồn: TTXVN)
Đối với tôm thẻ chân trắng, trọng tâm là nâng tỷ lệ nuôi thành công, giảm giá thành và ổn định chất lượng, tạo sức cạnh tranh ở các phân khúc thị trường lớn. Đối với tôm sú, lợi thế về chất lượng và giá trị thương mại, nhất là mô hình tôm - rừng, tôm - lúa, tôm quảng canh cải tiến, cần được phát huy để phát triển các sản phẩm khác biệt, có thương hiệu và giá trị cao.
Các đại biểu tập trung vào các vấn đề như: Trước nguy cơ thời tiết cực đoan, hạn hán, xâm nhập mặn cùng những bất định của thị trường đặt ra cho ngành nông nghiệp, lĩnh vực nuôi trồng thủy sản, trong đó có tôm yêu cầu chủ động thích ứng. Đó là phải lấy giảm giá thành và nâng tỷ lệ nuôi thành công làm thước đo hàng đầu;
Bên cạnh đó, cần nâng cao chất lượng con giống, từng bước chủ động nguồn tôm bố mẹ chọn tạo trong nước; kiểm soát thức ăn, vật tư, tăng cường an toàn sinh học, quan trắc và phòng, chống dịch bệnh. Không chỉ tính sản lượng trên một héc-ta mà còn phải tính đúng chi phí mỗi kilôgam tôm và lợi nhuận cuối vụ của người nuôi.
Cần phải tổ chức lại sản xuất theo chuỗi liên kết thực chất; phát huy vai trò của hợp tác xã, tổ hợp tác trong cung ứng vật tư, áp dụng quy trình kỹ thuật và kết nối doanh nghiệp. Thúc đẩy quản lý thông tin cơ sở nuôi, nhật ký điện tử, truy xuất nguồn gốc và hình thành vùng nguyên liệu ổn định. Liên kết phải minh bạch về hợp đồng, giá thu mua và cơ chế chia sẻ rủi ro, bảo đảm lợi ích hài hòa giữa các bên.
Một vấn đề quan trọng nữa là phải đẩy mạnh chế biến sâu để tạo giá trị khác biệt. Phát huy bản sắc sinh thái, khai thác thế mạnh của tôm - rừng, tôm - lúa gắn với chứng nhận phù hợp, xây dựng thương hiệu và quảng bá sản phẩm; tiếp tục đầu tư sản phẩm chế biến sâu gắn với đa dạng hóa thị trường, giảm lệ thuộc vào phân khúc cạnh tranh chủ yếu bằng giá. Giá trị của ngành tôm phải được nâng lên từ cả khâu nuôi, chế biến đến tiêu thụ...


