Đo khí thải diesel đúng quy trình không gây hỏng động cơ?

Theo Cục Đăng kiểm Việt Nam, việc kiểm tra khí thải ô tô sử dụng động cơ diesel theo quy trình mới nếu thực hiện đúng kỹ thuật sẽ không gây hư hỏng động cơ. Phương pháp này mang tính khoa học, được hơn 70 quốc gia và vùng lãnh thổ áp dụng.

Từ ngày 1/3, quy trình kiểm định khí thải xe cơ giới, xe máy chuyên dùng được thực hiện theo phương pháp mới, trong đó với xe diesel áp dụng phép đo độ khói theo phương pháp “gia tốc tự do”.

Từ 1/1/2029, mọi ô tô lưu thông tại hai thành phố này phải đạt tối thiểu mức 2 trở lên.

Ông Nguyễn Tô An, Phó Cục trưởng Cục Đăng kiểm Việt Nam cho biết, điểm mới là kiểm tra độ khói theo chu trình 4 bước dứt khoát. Thay vì đo ở trạng thái tĩnh, đăng kiểm viên đạp nhanh bàn đạp ga hết hành trình (không quá 1 giây) để đưa động cơ lên tốc độ không tải lớn nhất theo thiết kế của nhà sản xuất, sau đó nhả ga.

Theo Cục Đăng kiểm, động cơ diesel phát thải chủ yếu là bụi mịn (PM) và muội than; chỉ số độ khói phản ánh trực tiếp lượng hạt ô nhiễm này. Tại các đô thị lớn như Hà Nội và TP.HCM, muội than từ xe diesel là một trong những tác nhân gây ô nhiễm không khí và các bệnh về hô hấp.

Việc siết chặt giới hạn độ khói theo các mức 1–5 giúp loại bỏ phương tiện xả khói đen, đồng thời buộc hệ thống nhiên liệu và bộ tăng áp vận hành đúng tình trạng kỹ thuật. Một số xe không đạt khí thải chủ yếu do muội than tồn đọng trong ống xả, dù động cơ vẫn hoạt động bình thường.

Cục Đăng kiểm khẳng định: thời gian kiểm tra chỉ kéo dài vài giây, động cơ không chịu tải; tốc độ đạt được là tốc độ giới hạn đã được nhà sản xuất thiết kế sẵn. Khi thực hiện đúng quy trình (động cơ đủ nhiệt, số lần thử hạn chế), việc đo không gây hư hỏng động cơ.

Hiện phương pháp gia tốc tự do đang được áp dụng tại toàn bộ Liên minh châu Âu, Nhật Bản, Hàn Quốc, Úc và phần lớn các nước ASEAN.

Ghi nhận trong ngày 3/3, ngày thứ hai triển khai quy trình mới, hầu hết xe động cơ xăng đều đạt tiêu chuẩn khí thải.

Với xe diesel, vẫn có trường hợp không đạt nhưng số lượng không đáng kể. Tại Trung tâm Đăng kiểm 2927D (đường Phạm Văn Đồng, Hà Nội), từ ngày 2/3 đến sáng 3/3 chỉ có 1 xe diesel trượt do khí thải. Trung tâm Đăng kiểm 2903V cũng ghi nhận tình hình tương tự.

Theo các cơ sở đăng kiểm, một số chủ xe ban đầu băn khoăn nhưng sau khi được giải thích rõ quy trình đều đồng thuận.

Ông Trần Quốc Hoan, Giám đốc Chi nhánh Đăng kiểm 2903V cho rằng, việc kiểm soát khí thải chặt chẽ hơn sẽ góp phần nâng cao chất lượng phương tiện và cải thiện chất lượng không khí.

Theo hướng dẫn của Cục Đăng kiểm Việt Nam, quy trình thực hiện đầy đủ 4 bước:

Bước 1: Ổn định động cơ ở tốc độ không tải nhỏ nhất (không quá 1.000 vòng/phút hoặc theo quy định của nhà sản xuất).

Bước 2: Lắp đầu lấy mẫu khí thải vào ống xả bảo đảm kín khí; lắp và kiểm tra cảm biến đo tốc độ động cơ, bảo đảm tín hiệu ổn định.

Bước 3: Đạp ga nhanh hết hành trình (không quá 1 giây) để đạt mức cấp nhiên liệu tối đa, đưa động cơ lên tốc độ lớn nhất theo thiết kế rồi nhả ga hoàn toàn.

Với xe chở người từ 9 chỗ trở lên (không kể lái xe) và xe tải có khối lượng toàn bộ từ 3.500 kg trở lên, thời gian từ khi bắt đầu đạp ga đến khi nhả ga không được nhỏ hơn 2 giây.

Sau khi đạt tốc độ ngắt nhiên liệu, động cơ phải tự giảm về tốc độ không tải nhỏ nhất trước khi thực hiện chu trình tiếp theo.

Thiết bị đo ghi nhận giá trị độ khói cực đại (đỉnh khói).

Bước 4: Lặp lại bước 3 cho đến khi có 3 lần đo hợp lệ liên tiếp, trong đó chênh lệch giữa giá trị lớn nhất và nhỏ nhất không vượt quá 10% HSU.
Kết quả cuối cùng là giá trị trung bình của 3 lần đo hợp lệ này.

Trước khi đo, đăng kiểm viên thực hiện kiểm tra an toàn từ chế độ tốc độ nhỏ nhất đến tốc độ cao và làm sạch hệ thống dẫn khí thải.

Việc đo khí thải hiện áp dụng theo các tiêu chuẩn quốc gia hiện hành:

Xe xăng: TCVN 6204:2008 (đo CO, HC).

Xe diesel: TCVN 7663:2007 (chu trình gia tốc tự do, tối thiểu 3 lần đo).

Đối với xe diesel, yêu cầu bắt buộc là động cơ phải đạt số vòng quay lớn nhất theo thiết kế. Tuy nhiên, một số xe cũ, thiếu bảo dưỡng có thể hỏng bộ điều tốc, khiến vòng quay thực tế vượt quá giới hạn thiết kế, tiềm ẩn nguy cơ gãy tay biên, vỡ nắp xi lanh…

Hiện cơ sở dữ liệu về số vòng quay lớn nhất theo thiết kế của từng mẫu động cơ chưa đầy đủ. Vì vậy, trong trường hợp nghi ngờ nhưng chưa có căn cứ xác định rõ, đăng kiểm viên sẽ giải thích để chủ xe đưa phương tiện đi kiểm tra, điều chỉnh tại cơ sở bảo dưỡng chính hãng.

Nếu chủ xe vẫn muốn kiểm định, có thể ký cam kết sau khi đã được giải thích đầy đủ. Tuy nhiên Cam kết chỉ áp dụng trong trường hợp nghi ngờ và chưa có căn cứ xác định rõ.

Nếu xác định vòng quay thực tế vượt quá thiết kế, dù chủ xe ký cam kết cũng không được đo khí thải.

Theo ông Nguyễn Tô An, việc yêu cầu ký cam kết ngoài trường hợp nêu trên hoặc không giải thích rõ lý do là không đúng hướng dẫn. Đây chỉ là giải pháp tạm thời trong giai đoạn đầu triển khai quy định mới.

Cục Đăng kiểm Việt Nam đang thu thập dữ liệu từ các nhà sản xuất về số vòng quay lớn nhất theo thiết kế để cung cấp cho các trung tâm đăng kiểm. Khi cơ sở dữ liệu hoàn thiện, sẽ không còn cần đến bản cam kết này.

Cục Đăng kiểm Việt Nam khuyến cáo chủ xe cần chủ động bảo dưỡng phương tiện định kỳ, đặc biệt trước khi đưa xe đi đăng kiểm, nhằm bảo đảm an toàn kỹ thuật, kéo dài tuổi thọ động cơ và đáp ứng yêu cầu về môi trường.

Kể từ ngày 1/3/2026 việc thực hiện kiểm tra khí thải xe ô tô được thực hiện theo QCVN 85:2025/BNNMT Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia khí thải xe ô tô tham gia giao thông đường bộ do Bộ Nông nghiệp và Môi trường ban hành; theo đó kết quả đo khí thải được chia làm 5 mức: Từ mức 1 đến mức 5.

Việc đánh giá kết quả đạt/không đạt căn cứ theo quy định của Quyết định số 43/2025/QĐ-TTg ngày 28/11/2025 của Thủ tướng Chính phủ quy định lộ trình áp dụng quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về khí thải xe ô tô tham gia giao thông đường bộ.

Cụ thể, từ ngày 1/3/2026:

- Xe ô tô sản xuất trước năm 1999 áp dụng Mức 1;

- Xe ô tô sản xuất từ năm 1999 đến hết năm 2016 áp dụng Mức 2;

- Xe ô tô sản xuất từ năm 2017 đến hết năm 2021 áp dụng Mức 3;

- Xe ô tô sản xuất từ năm 2022 áp dụng Mức 4. Từ ngày 1/10/2027 áp dụng Mức 5.

Bên cạnh đó, các xe tham gia giao thông trên địa bàn thành phố Hà Nội và TP.HCM áp dụng quy định riêng:

+ Từ ngày 1/1/2027, xe ô tô sản xuất từ năm 2017 đến hết năm 2021 tham gia giao thông trên địa bàn thành phố Hà Nội và TP.HCM áp dụng Mức 4;

+Từ ngày 1/1/2028, xe ô tô sản xuất từ năm 2022 tham gia giao thông trên địa bàn thành phố Hà Nội và TP.HCM áp dụng Mức 5;

+ Từ ngày 1/1/2029, tất cả các xe ô tô tham gia giao thông trên địa bàn thành phố Hà Nội và TP.HCM phải đáp ứng quy định về khí thải từ Mức 2 trở lên.

Thiên Tuấn