Đô thị Cao Bằng trước thách thức khí hậu cực đoan qua góc nhìn quốc tế

Tại hội thảo, các đại biểu quốc tế thống nhất nhận định, đô thị miền núi nằm trong nhóm chịu tác động nặng nề nhất của biến đổi khí hậu. Những hiện tượng thời tiết cực đoan như mưa lớn cục bộ, lũ quét, sạt lở đất, rét đậm, rét hại có xu hướng gia tăng cả về tần suất và cường độ, gây áp lực lớn lên hạ tầng và đời sống dân cư.

Ông Daniel Hegemann, Trưởng bộ phận Chính sách Khí hậu tham gia tọa đàm tại hội thảo.

Từ góc nhìn quốc tế, ông Daniel Hegemann,Trưởng bộ phận Chính sách Khí hậu (GIZ) cho rằng: Các đô thị như Cao Bằng đang đứng trước thách thức lớn, nhưng cũng có cơ hội tiếp cận các xu hướng quy hoạch tiên tiến và nguồn lực quốc tế. Theo đó, cần chuyển từ “lồng ghép hình thức” sang “lồng ghép thực chất” yếu tố biến đổi khí hậu vào quy hoạch, coi đây là trục xuyên suốt trong toàn bộ quá trình phát triển đô thị.

Các giải pháp dựa vào tự nhiên được đánh giá là hướng đi phù hợp. Những mô hình như tăng cường không gian xanh, hồ điều tiết, “đô thị bọt biển” có thể giúp giảm thiểu tác động của mưa lớn, lũ quét, đồng thời nâng cao khả năng chống chịu của đô thị. Cùng với đó, việc tăng cường phối hợp liên ngành và phát huy vai trò cộng đồng được coi là yếu tố then chốt, góp phần nâng cao hiệu quả và tính bền vững của các giải pháp thích ứng.

Về nguồn lực, các chuyên gia nhận định Cao Bằng có tiềm năng tiếp cận nguồn vốn ODA và tài chính khí hậu, song còn gặp rào cản về thông tin, nhân lực chuyên môn và năng lực điều phối. Để khắc phục, địa phương cần xây dựng “lập luận khí hậu” rõ ràng cho từng dự án, tăng cường phối hợp giữa các cấp, các ngành và chủ động huy động thêm nguồn lực xã hội.

Thực tế cho thấy, những năm gần đây, thiên tai đã gây thiệt hại đáng kể đối với tỉnh. Nhiều khu dân cư ven sông, suối, chân núi thường xuyên đối mặt nguy cơ lũ ống, lũ quét, sạt lở; hệ thống giao thông, thoát nước ở một số khu vực chưa đáp ứng yêu cầu trong điều kiện mưa lớn kéo dài. Các chuyên gia cảnh báo, quá trình đô thị hóa nếu thiếu kiểm soát, không tích hợp yếu tố biến đổi khí hậu sẽ làm gia tăng rủi ro, thậm chí đẩy người dân vào khu vực nguy hiểm.

Bên cạnh thách thức, các đại biểu quốc tế ghi nhận nỗ lực của Cao Bằng trong chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu. Tỉnh đã từng bước lồng ghép yếu tố thích ứng vào quy hoạch, chú trọng bảo vệ rừng đầu nguồn, đầu tư nâng cấp hạ tầng thiết yếu và triển khai các mô hình quản lý rủi ro dựa vào cộng đồng. Đây là những nền tảng quan trọng nâng cao khả năng chống chịu của đô thị.

Từ kinh nghiệm quốc tế, nhiều khuyến nghị thiết thực được đưa ra. Trong đó, đáng chú ý là cách tiếp cận quy hoạch “đô thị cảnh quan dựa trên tri thức bản địa”, coi tri thức truyền thống của cộng đồng là nguồn dữ liệu quan trọng trong tổ chức không gian đô thị.

Bà Kelly Shannon, Chuyên gia cao cấp, Research Urbanism & Architecture cho rằng: thay vì áp dụng các mô hình đô thị “chuẩn hóa”, Cao Bằng cần phát triển dựa trên cấu trúc tự nhiên sẵn có, coi núi, rừng, sông suối là thành phần của hạ tầng sinh thái.

Bà Kelly Shannon, Chuyên gia cao cấp, Research Urbanism & Architecture (RUA) nhấn mạnh: Cách tiếp cận này coi tri thức bản địa không chỉ là yếu tố văn hóa cần bảo tồn, mà còn là nguồn “dữ liệu sống” về cách con người đã ứng xử với thiên nhiên qua nhiều thế hệ. Từ việc lựa chọn vị trí cư trú, tổ chức làng bản, canh tác nông nghiệp đến quản lý nguồn nước, tất cả đều phản ánh khả năng thích nghi linh hoạt với điều kiện địa hình và khí hậu đặc thù. Trong bối cảnh các hiện tượng thời tiết cực đoan ngày càng gia tăng, những kinh nghiệm này trở nên đặc biệt có giá trị.

Đối với các đô thị miền núi như Cao Bằng, việc vận dụng cách tiếp cận này mở ra hướng đi mới trong quy hoạch: thay vì áp dụng các mô hình đô thị “chuẩn hóa”, cần phát triển dựa trên cấu trúc tự nhiên sẵn có, coi núi, rừng, sông suối là thành phần của hạ tầng sinh thái. Đồng thời, quá trình quy hoạch cần có sự tham gia của cộng đồng địa phương, những người nắm giữ và truyền tải tri thức bản địa nhằm đảm bảo tính phù hợp và bền vững. Đây chính là nền tảng để xây dựng những đô thị miền núi không chỉ thích ứng với biến đổi khí hậu, mà còn phát triển bền vững, hài hòa giữa con người và tự nhiên.

Các chuyên gia cũng đề xuất tăng cường ứng dụng công nghệ trong quản lý đô thị, như hệ thống cảnh báo sớm, bản đồ rủi ro, cơ sở dữ liệu thiên tai; đồng thời đẩy mạnh công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức cộng đồng về biến đổi khí hậu.

Một nội dung xuyên suốt được nhấn mạnh là đặt con người vào trung tâm của chiến lược thích ứng. Người dân không chỉ là đối tượng chịu tác động mà còn là chủ thể tham gia vào quá trình lập kế hoạch và triển khai các giải pháp. Việc kết hợp giữa tri thức khoa học và kinh nghiệm bản địa sẽ góp phần nâng cao hiệu quả thích ứng.

Từ những đánh giá và khuyến nghị tại hội thảo, có thể thấy rằng, thích ứng với biến đổi khí hậu không chỉ là nhiệm vụ trước mắt mà còn là chiến lược lâu dài đối với các đô thị miền núi như Cao Bằng. Điều này đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của các cấp chính quyền, sự tham gia của cộng đồng và sự hỗ trợ từ các đối tác quốc tế. Đối với Cao Bằng, hội thảo khoa học - thực tiễn với chủ đề “Đô thị miền núi thích ứng với biến đổi khí hậu cực đoan” không chỉ là diễn đàn trao đổi kinh nghiệm, mà còn là cơ hội để địa phương nhìn nhận lại thực trạng, tiếp thu những cách tiếp cận mới và tăng cường kết nối với các tổ chức quốc tế. Đây sẽ là nền tảng quan trọng để tỉnh tiếp tục hoàn thiện chính sách, nâng cao năng lực quản lý và từng bước xây dựng đô thị an toàn, thích ứng với biến đổi khí hậu.