Đô thị đặc biệt phải có khả năng phòng thủ, chống chịu khi tình huống khẩn cấp

Tránh tình trạng luật đã mở nhưng địa phương vẫn phải chờ Chính phủ

Đại biểu Trịnh Xuân An (Đồng Nai) cho biết dự thảo quy định phạm vi khá rộng khi áp dụng đối với TPHCM và thành phố là đô thị đặc biệt; ngoài ra dự thảo cũng mở cơ chế cho thành phố chưa phải đô thị đặc biệt...

Tuy nhiên, đại biểu đề nghị không nên chỉ dừng ở luật hóa cơ chế đặc thù cho TPHCM rồi cho các địa phương khác áp dụng từng phần. Những cơ chế đã được kiểm nghiệm ở TPHCM, Hà Nội và có tính phổ quát thì nên từng bước trở thành chính sách chung cho những đô thị đủ điều kiện, thay vì mỗi địa phương tiếp tục phải xin một nghị quyết hoặc cơ chế riêng.

Đại biểu Trịnh Xuân An. Ảnh: QH

Vì vậy, đại biểu đề nghị quy định rõ hơn các tầng áp dụng, điều kiện, nguyên tắc và giới hạn, tránh tình trạng luật đã mở nhưng địa phương vẫn phải chờ Chính phủ quyết định mình được áp dụng cơ chế nào.

Về nguyên tắc “phân quyền triệt để, toàn diện”, dự thảo yêu cầu thẩm quyền, trách nhiệm người đứng đầu phải gắn với kiểm soát quyền lực, công khai, minh bạch, trách nhiệm giải trình, thanh tra, kiểm tra và giám sát. Tuy nhiên, đại biểu Trịnh Xuân An nhấn mạnh quyền được trao càng lớn thì thiết chế kiểm soát càng phải mạnh.

Ông An cho biết thêm trong cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển đô thị đặc biệt, dự thảo có tới 32 điều trực tiếp giao thẩm quyền cho HĐND TP. HĐND được quyền quyết định, quy định chính sách trên những lĩnh vực rất lớn: tổ chức bộ máy; quy hoạch; trật tự, an toàn; kinh tế biển; năng lượng; y tế; khoa học - công nghệ, thử nghiệm có kiểm soát; tài chính - ngân sách, đầu tư, đất đai, nguồn nhân lực...

Ông cho rằng phân quyền cho địa phương không nên chỉ được hiểu là chuyển quyền từ Trung ương xuống UBND và Chủ tịch UBND. HĐND phải thực sự phát huy vai trò là thiết chế dân cử quyết định chính sách và kiểm soát hoạt động của cơ quan hành chính ở địa phương.

Cần một quy định riêng về bảo đảm quốc phòng, an ninh và bảo vệ đô thị đặc biệt. Ảnh: Nguyễn Huế

Về bảo đảm quốc phòng, an ninh và bảo vệ thành phố, đại biểu đánh giá dự thảo đã quan tâm khá đầy đủ đến trật tự, an toàn đô thị; phân quyền không được phương hại đến quốc phòng, an ninh, đối ngoại và chủ quyền quốc gia; khai thác không gian ngầm, tầm thấp, tầm cao.

Tuy nhiên, ông An còn băn khoăn một tầng cao hơn, đó là cơ chế bảo vệ thành phố trước các tình huống bất thường về quốc phòng, an ninh. Theo ông, một đô thị đặc biệt không chỉ cần an toàn, trật tự trong trạng thái bình thường, mà phải có khả năng phòng thủ, chống chịu, duy trì hoạt động thiết yếu và chuyển trạng thái khi có tình huống quốc phòng, an ninh hoặc tình huống khẩn cấp.

Dự thảo chưa thể hiện rõ mối quan hệ giữa phát triển đô thị với xây dựng khu vực phòng thủ; thế trận quốc phòng toàn dân gắn với thế trận an ninh nhân dân; phòng thủ dân sự; bảo vệ các công trình, mục tiêu trọng yếu; quy hoạch và xây dựng hạ tầng lưỡng dụng.

Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc phát triển đô thị phải gắn với xây dựng khu vực phòng thủ và thế trận quốc phòng, an ninh; đồng thời rà soát các quy định về hạ tầng chiến lược để bảo đảm quy hoạch đô thị, không gian ngầm, giao thông, năng lượng, viễn thông, dữ liệu... có tính lưỡng dụng, có khả năng huy động, chuyển đổi công năng khi cần thiết.

Ông cũng đề nghị nghiên cứu một quy định riêng về bảo đảm quốc phòng, an ninh và bảo vệ thành phố.

Trao quyền càng mạnh thì càng phải luật hóa rõ ba yêu cầu

Góp ý cụ thể về tháo gỡ các dự án chậm triển khai tại dự thảo luật, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Hải Phòng) nhìn nhận đây là nguồn lực lớn đang bị đóng băng khi đất đai chưa được sử dụng hiệu quả. Việc đưa quy định vào dự thảo là hướng tiếp cận cần thiết. Tuy nhiên, ông cho rằng cần bổ sung "hai khóa kiểm soát".

Cụ thể "khóa thứ nhất", khi cho phép tiếp tục dự án phải rà soát, xác định đầy đủ nghĩa vụ tài chính về đất đai và nghĩa vụ phát sinh do việc điều chỉnh, tiếp tục dự án. Việc này bảo đảm Nhà nước không thất thu nhưng cũng không xác lập lại nghĩa vụ đã được thực hiện hợp pháp. Theo ông, không thể để cơ chế giải phóng nguồn lực trở thành cơ chế hợp thức hóa lợi ích phát sinh từ việc dự án bị kéo dài.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn. Ảnh: QH

Thứ hai là với dự án có giá trị đất đai, tài sản công hoặc nghĩa vụ tài chính lớn, phức tạp, cần có thẩm định liên ngành trước khi quyết định. Đồng thời, ông đề nghị cân nhắc thời hạn đến 31/12/2036. “Một cơ chế đặc biệt xử lý tồn đọng mà kéo dài tới 10 năm sẽ làm giảm tính cấp bách và có thể tiếp tục tạo tâm lý chờ đợi”, ông Sơn nói.

Liên quan đến quy hoạch, đại biểu ủng hộ tăng quyền chủ động cho đô thị đặc biệt. Theo tờ trình của Chính phủ, Chủ tịch UBND TP báo cáo Thủ tướng trước khi phê duyệt quy hoạch, tuy nhiên đại biểu cho rằng chỉ quy định nghĩa vụ báo cáo là chưa đủ, vì báo cáo không đồng nghĩa với cơ chế xử lý khi có ý kiến khác nhau.

Ông đề nghị luật quy định rõ việc lấy ý kiến và xử lý ý kiến của Chính phủ hoặc Thủ tướng với nội dung liên quan quy hoạch ngành quốc gia, kết cấu hạ tầng quốc gia và liên vùng trước khi thành phố phê duyệt.

Tinh thần lớn của dự án luật là trao quyền mạnh hơn để tạo động lực phát triển, tuy nhiên ông Sơn nhấn mạnh “trao quyền càng mạnh thì càng phải luật hóa rõ ba yêu cầu: ranh giới của quyền lực, trách nhiệm của người quyết định và cơ chế kiểm soát độc lập”.