Đô thị hiện đại có cần những con hẻm?

Tác giả: Lưu Trọng Hải / NXB Tổng hợp TP.HCM

Dáng hồn đô thị

Dáng hồn đô thị là tập tùy bút của kiến trúc sư Lưu Trọng Hải về quy hoạch, kiến trúc, văn hóa và đời sống đô thị ở TP.HCM, Hội An và Huế. Qua những câu chuyện, hồi ức, tác giả trăn trở về sự phát triển đô thị và việc gìn giữ những giá trị truyền thống.

Đô thị hiện đại có cần những con hẻm?

Đối với những đô thị hiện đại, hẻm chật hẹp, ngoằn ngoèo và nhiều bất cập. Tuy nhiên, những con hẻm cũng là nơi tình làng nghĩa xóm được duy trì.

Mặc dù tồn tại nhiều bất cập, những con hẻm giúp giữ lại tính cộng đồng trong đời sống đô thị hiện đại. Ảnh minh họa: Quỳnh Danh.

Bỗng nhiên có một cô gái vừa chạy tới vừa gọi:

- Bác Hữu gái ơi. Có phải hôm trước bác ra mua ở cửa hàng thuốc của chị Loan ngoài chợ mà chị ấy hết thuốc rồi phải không? Đây, thuốc khớp Tâm Bình của bác đây, chị ấy nhờ cháu đem vào cho bác.

- Đấy ông Hải thấy đấy, nhà tôi ở đây còn tiện hơn ở ngoài phố ấy chứ.

Tôi nghĩ, hóa ra ở trong cái hẻm này, con người mới thấy quan tâm đến nhau hơn, cái tình làng nghĩa xóm mới thể hiện được rõ hơn và nó mới đúng nghĩa là một cộng đồng.

Cái hẻm này như một cái thôn, cái ấp vậy và tính cộng đồng của làng xã xưa kia như được sống lại giữa chốn đô thị rộng lớn này.

Nhưng mà... hẻm quá nhiều ngóc ngách, đường thì còn là đường đất, dây điện chạy chằng chịt, mưa xuống rồi không biết nước chảy đi đâu, mà nguy hiểm là nhỡ nhà ai đó có cháy nổ gì đấy thì làm sao cứu chữa. Tôi kéo ông Hữu ra một góc và nói lại những ý nghĩ ấy với ông.

- Ê hề. - Ông Hữu cười. - Chuyện ông nói thì cũng có phần ngại thật đấy, nhưng mà người ta sống được thì mình cũng sống được, có sao đâu.

Ở cái thành phố này có đến hàng ngàn con hẻm như thế. Đúng là một xã hội hẻm. Tôi thấy ngay đầu con hẻm có biển ghi hẻm 6m. Chắc là người ta dự kiến sẽ mở rộng con hẻm này lên 6m. Nhưng hỡi ôi! Làm sao mà mở đây, đụng đến hàng trăm hộ dân, đụng đến cuộc sống hàng ngày của họ, lại phải giải tỏa ư?

Dân mà cứ nghe đến hai chữ “giải tỏa” là thấy ớn lạnh rồi. Nhưng chẳng nhẽ cả cái thành phố này cứ vẫn sống với hàng ngàn con hẻm ngóc ngách như vậy. Ôi thôi nghĩ làm gì cho mệt, đó là chuyện của Nhà nước chứ có phải chuyện của mình đâu.

Cứ như ông Hữu đấy, vô hẻm sống cũng đàng hoàng chán, mà bà con lối xóm còn vui vẻ với nhau, quan tâm đến nhau, ít ô nhiễm khói bụi hơn.

Mình thì ở chung cư, may mà có một ít sân vườn ở dưới ngày ngày vẫn gặp nhau đấy, nhưng có vẻ như không ấm cúng bằng trong cái hẻm này.

Thế mới biết cuộc sống đô thị làm cho con người đổi thay nhiều lắm, có nhiều cái hay, nhưng cũng có nhiều cái dở.

Hóa ra nhờ có nhiều con hẻm như thế này nên còn giữ được ít nhiều tính cộng đồng truyền thống. Nhưng không biết sau này rồi sẽ như thế nào.