Doanh nghiệp cần thêm 'đòn bẩy' để đầu tư tiết kiệm năng lượng

Tiềm năng lớn nhưng vẫn còn nhiều rào cản

Tại diễn đàn “Tiết kiệm năng lượng cần sự chung tay của toàn xã hội” diễn ra ngày 16/6 tại Hà Nội, ông Nguyễn Đình Hiệp - Chủ tịch Hội Khoa học và Công nghệ sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả Việt Nam cho biết, qua các giai đoạn triển khai Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, Việt Nam cơ bản hoàn thành các mục tiêu đề ra. Tuy nhiên, tiềm năng tiết kiệm năng lượng trong sản xuất công nghiệp, công trình xây dựng và các lĩnh vực dịch vụ vẫn còn rất lớn.

Xét ở góc độ kỹ thuật, cường độ sử dụng năng lượng của Việt Nam dù đã được cải thiện nhưng vẫn cao hơn nhiều quốc gia trong khu vực. Điều đó đồng nghĩa với việc để tạo ra một đơn vị GDP, Việt Nam vẫn tiêu thụ nhiều năng lượng hơn, cho thấy dư địa nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng còn đáng kể.

Theo ông Hoàng Việt Dũng - Phó Trưởng phòng Hiệu quả năng lượng và Phát triển bền vững, Vụ Tiết kiệm năng lượng và Phát triển bền vững (Bộ Công Thương), nhiều doanh nghiệp hiện vẫn sử dụng các dây chuyền sản xuất và thiết bị công nghệ lạc hậu, tiêu hao năng lượng lớn hơn từ 15-20% so với các công nghệ tiên tiến trên thế giới.

Ông Hoàng Việt Dũng - Phó Trưởng phòng Hiệu quả năng lượng và Phát triển bền vững, Vụ Tiết kiệm năng lượng và Phát triển bền vững cùng các đại biểu tại diễn đàn.

Bên cạnh hạn chế về công nghệ, nhiều doanh nghiệp vẫn xem chi phí năng lượng là khoản chi khó cắt giảm thay vì coi đây là yếu tố có thể tối ưu để nâng cao năng lực cạnh tranh. Việc nâng cấp dây chuyền, thay thế thiết bị hiệu suất cao hay áp dụng các hệ thống quản lý năng lượng hiện đại đều đòi hỏi nguồn vốn đầu tư đáng kể, trong khi khả năng tiếp cận nguồn vốn phù hợp còn hạn chế.

Ông Nguyễn Anh Tuấn - Phó Chủ tịch Thường trực, Tổng Thư ký Hiệp hội Năng lượng Việt Nam đánh giá, nhận thức của doanh nghiệp về tiết kiệm năng lượng đã được cải thiện đáng kể. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi vẫn đang vấp phải những rào cản lớn liên quan đến tài chính.

Ông Tuấn cho rằng tiết kiệm năng lượng không chỉ là bài toán kỹ thuật mà còn gắn chặt với khả năng tiếp cận các nguồn tài chính xanh. Nhiều doanh nghiệp mong muốn đầu tư đổi mới công nghệ, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng nhưng gặp khó khăn khi tiếp cận nguồn vốn ưu đãi hoặc các chương trình hỗ trợ chuyên biệt.

“Muốn doanh nghiệp thay đổi thiết bị, đổi mới công nghệ thì cần có nguồn lực tài chính phù hợp. Đây là lý do việc xây dựng Quỹ thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả có ý nghĩa rất quan trọng”, ông Tuấn nhấn mạnh.

Theo đại diện Hiệp hội Năng lượng Việt Nam, Quỹ này có thể trở thành nguồn vốn xanh hỗ trợ doanh nghiệp triển khai các dự án tiết kiệm năng lượng với chi phí thấp hơn so với các khoản vay thương mại thông thường, qua đó tạo động lực cho doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư hơn.

Cùng với đó, ông Tuấn cho rằng cần có cơ chế thúc đẩy sự phát triển của các doanh nghiệp dịch vụ năng lượng (ESCO). Đây là lực lượng có thể hỗ trợ doanh nghiệp từ khâu tư vấn, thiết kế giải pháp, đầu tư cho tới vận hành các dự án tiết kiệm năng lượng. Tuy nhiên, hiện số lượng doanh nghiệp ESCO còn ít, năng lực chưa đồng đều và chưa có nhiều chính sách hỗ trợ phát triển.

Ở góc độ doanh nghiệp, theo ông Tuấn, mô hình ESCO đặc biệt phù hợp với các đơn vị muốn sử dụng năng lượng sạch nhưng không có đủ nguồn lực tài chính hoặc đội ngũ chuyên môn để trực tiếp đầu tư và vận hành hệ thống.

Nhấn mạnh yếu tố công nghệ, Chủ tịch Hội Khoa học và Công nghệ sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả Việt Nam cho biết, với xu hướng khoa học và công nghệ phát triển hiện nay, những giải pháp có tính chất đơn lẻ thường không mang lại hiệu quả tối ưu.

"Thay vào đó cần đầu tư vào các giải pháp thúc đẩy khoa học và công nghệ, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI)… để điều hành những hệ thống thiết bị như điều hòa không khí, thông gió, các tòa nhà thông minh... Chính vì vậy, triển khai Nghị quyết số 57 của Bộ Chính trị về thúc đẩy khoa học và công nghệsẽ đáp ứng được nhu cầu về đầu tư, thay đổi công nghệ, thực hiện các giải pháp sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả", ông Hiệp nêu.

Hoàn thiện cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp

Thông tin về các chính sách mới, ông Hoàng Việt Dũng cho biết Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả sửa đổi đã bổ sung thêm nhiều cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp khi đầu tư các giải pháp tiết kiệm năng lượng.

Theo đó, ngoài các chính sách ưu đãi về đầu tư, thuế và tiếp cận nguồn tài chính hỗ trợ, dự thảo luật còn bổ sung thêm các đối tượng thụ hưởng chính sách, trong đó có các doanh nghiệp ESCO.

Một trong những nội dung mới được đề xuất là thành lập Quỹ Thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả. Theo định hướng ban đầu, đây sẽ là quỹ xã hội hóa, hoạt động phi lợi nhuận, cung cấp các công cụ hỗ trợ như ưu đãi vốn vay, hỗ trợ lãi suất, bảo lãnh tín dụng hoặc hỗ trợ đầu tư trực tiếp cho các dự án tiết kiệm năng lượng.

Ông Dũng cho biết, trước khi Quỹ được hình thành, Bộ Công Thương đã triển khai nhiều chương trình hỗ trợ doanh nghiệp trong khuôn khổ Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả (VNEEP3), bao gồm kiểm toán năng lượng, đánh giá tiềm năng tiết kiệm năng lượng, đào tạo nguồn nhân lực, xây dựng hệ thống quản lý năng lượng và các hoạt động truyền thông nâng cao nhận thức.

Bên cạnh đó, thông qua các chương trình hợp tác quốc tế, nhiều cơ chế hỗ trợ tài chính như bảo lãnh vốn vay, trả thưởng theo hiệu quả tiết kiệm năng lượng hoặc cho vay ưu đãi cũng đã được thí điểm và mang lại những kết quả tích cực...