Doanh nghiệp chờ giảm lãi suất, ngân hàng vướng bài toán nợ xấu

Nợ xấu khiến dòng vốn ngân hàng bị mắc kẹt

Tại tọa đàm “Giảm lãi suất: Dư địa và giải pháp hỗ trợ tăng trưởng 2 con số” ngày 9/11/2026, các chuyên gia kinh tế, tài chính và ngân hàng đã phân tích những nguyên nhân khiến mặt bằng lãi suất khó giảm, trong đó nổi bật là áp lực nợ xấu và sự phụ thuộc lớn của nền kinh tế vào tín dụng ngân hàng.

Theo ông Trần Trung Dũng - Chủ tịch Hội đồng thành viên Công ty Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam (VAMC), kiêm Chủ nhiệm Câu lạc bộ Xử lý nợ, Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, điểm nghẽn lớn hiện nay là năng lực xử lý nợ của các tổ chức tín dụng và VAMC còn hạn chế. Tốc độ xử lý nợ chưa theo kịp tốc độ phát sinh nợ mới, khiến một lượng vốn lớn tiếp tục bị mắc kẹt trong hệ thống.

Nguyên nhân đến từ nhiều phía. Khung pháp lý xử lý nợ xấu tuy đã có những thay đổi căn bản nhưng chưa đồng bộ, đặc biệt trong xử lý tài sản bảo đảm là bất động sản. Hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp còn chịu nhiều sức ép từ chi phí năng lượng, vận chuyển, các yêu cầu về môi trường, xã hội và quản trị (ESG), cũng như những tác động kéo dài của dịch COVID-19 và căng thẳng thương mại.

Trong khi đó, thị trường bất động sản chưa thực sự phục hồi, tỷ trọng cho vay lĩnh vực này trong tổng dư nợ ngân hàng còn lớn, tiềm ẩn nguy cơ phát sinh thêm nợ xấu. Thị trường mua bán nợ cũng chưa phát triển tương xứng, các giao dịch chủ yếu diễn ra song phương, thiếu sự tham gia rộng rãi của nhà đầu tư và các tổ chức trung gian.

Các diễn giả tham gia toạ đàm.

Một vướng mắc khác là quá trình xử lý nợ thông qua tố tụng và thi hành án còn kéo dài. Việc khách hàng không hợp tác, không bàn giao tài sản bảo đảm cùng nhiều thủ tục liên quan khiến ngân hàng mất nhiều thời gian để thu hồi vốn.

Phân tích tác động của nợ xấu, ông Dũng đưa ra ví dụ: Một ngân hàng huy động 5.000 tỷ đồng để cho vay nhưng có 1.000 tỷ đồng trở thành nợ xấu. Với khoản vốn này, ngân hàng vẫn phải trả chi phí huy động nhưng không còn thu được lãi tương ứng, trong khi còn phát sinh thêm chi phí xử lý và trích lập dự phòng rủi ro.

Điều đó làm giảm biên lãi ròng (NIM), khiến hiệu quả sử dụng vốn suy giảm và vòng quay vốn chậm lại. Khi nguồn vốn bị ứ đọng, ngân hàng phải tăng huy động để đáp ứng nhu cầu tín dụng, qua đó tạo thêm áp lực lên lãi suất đầu vào.

Ở góc độ Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, ông Đào Minh Tú - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội cho rằng, không ngân hàng nào mong muốn duy trì lãi suất cho vay cao. Tuy nhiên, lãi suất không đơn thuần do ngân hàng quyết định mà chịu tác động của quan hệ cung - cầu vốn và nhiều yếu tố khách quan của nền kinh tế.

Lãi suất cho vay càng cao, doanh nghiệp càng khó khăn trong việc trả nợ, làm gia tăng nguy cơ suy giảm chất lượng tín dụng. Ngân hàng cũng phải tính toán trích lập dự phòng rủi ro ngay cả khi khoản vay chưa chuyển thành nợ xấu.

Vì vậy, yêu cầu đặt ra là giảm lãi suất nhưng vẫn phải bảo đảm an toàn tín dụng, duy trì hoạt động ổn định của ngân hàng và quyền lợi người gửi tiền.

"Trước mắt, các ngân hàng cần chia sẻ khó khăn với doanh nghiệp, duy trì quan hệ khách hàng trên tinh thần đồng hành và cộng sinh. Bởi doanh nghiệp tồn tại, phát triển thì ngân hàng mới có khách hàng và cơ hội kinh doanh lâu dài", ông Tú nêu.

Giảm phụ thuộc tín dụng, mở thêm nguồn vốn cho doanh nghiệp

Không chỉ chịu áp lực từ nợ xấu, hệ thống ngân hàng còn phải gánh phần lớn nhu cầu vốn của nền kinh tế, trong khi nguồn vốn huy động chủ yếu là ngắn hạn nhưng nhu cầu cho vay trung và dài hạn ngày càng lớn.

Theo ông Đào Minh Tú, tỷ lệ tín dụng trong nền kinh tế hiện chiếm khoảng 135 - 140% GDP. Trong khi đó, phần lớn tiền gửi của người dân có kỳ hạn khoảng một năm, còn các khoản vay phục vụ dự án đầu tư có thể kéo dài 5 - 10 năm, thậm chí lâu hơn. Sự chênh lệch kỳ hạn này buộc ngân hàng phải tính toán rủi ro và chi phí dự phòng, ảnh hưởng đến khả năng giảm lãi suất.

Để giải quyết vấn đề, ông Tú cho rằng cần phát triển đồng bộ các kênh huy động vốn ngoài tín dụng ngân hàng, trong đó có thị trường chứng khoán, thị trường trái phiếu, các quỹ đầu tư và nguồn vốn vay nước ngoài. Tín dụng ngân hàng vẫn giữ vai trò chủ lực nhưng không thể tiếp tục gánh phần lớn nhu cầu vốn của nền kinh tế.

Tiến sĩ Nguyễn Tú Anh - Giám đốc Nghiên cứu Chính sách vĩ mô, Trường Đại học VinUni. Ảnh chụp màn hình.

Cùng quan điểm, Tiến sĩ Nguyễn Tú Anh - Giám đốc Nghiên cứu Chính sách vĩ mô, Trường Đại học VinUni cho biết, khoảng 80% nhu cầu vốn của nền kinh tế hiện được đáp ứng qua hệ thống ngân hàng. Trong khi đó, nhiều dự án lớn cần nguồn vốn rất lớn và thời gian đầu tư kéo dài hàng chục năm. Vì vậy, phát triển thị trường trái phiếu là yêu cầu quan trọng để chia sẻ gánh nặng vốn trung và dài hạn với ngân hàng.

Đối với bài toán nợ xấu, ông Tú Anh đề xuất nghiên cứu chứng khoán hóa các khoản nợ do VAMC mua để đưa ra thị trường, phân chia thành các nhóm chứng khoán theo mức độ rủi ro và khả năng thu hồi.

Theo ông, với quy mô nợ xấu VAMC đã mua khoảng 1 triệu tỷ đồng, giả định tỷ lệ thu hồi bình quân đạt 60%, có thể phân chia các khoản nợ thành nhiều lớp chứng khoán khác nhau. Trong đó, nhóm có khả năng thu hồi cao hướng tới nhà đầu tư ưu tiên an toàn; các nhóm còn lại có mức độ rủi ro cao hơn và khả năng chịu tổn thất lớn hơn.

Cách tiếp cận này có thể mở rộng đối tượng tham gia xử lý nợ, thay vì phụ thuộc vào một số nhà đầu tư lớn. Qua đó, VAMC có thêm kênh huy động nguồn lực, ngân hàng có cơ hội làm sạch bảng cân đối kế toán, giảm chi phí xử lý nợ và rủi ro cho hệ thống.

Bên cạnh đó, cần đẩy nhanh giải ngân đầu tư công để đưa nguồn tiền đang nhàn rỗi tại Kho bạc Nhà nước vào nền kinh tế. Khi dòng tiền được chuyển đến các chủ thể ngoài nhà nước, nguồn vốn này có thể quay trở lại hệ thống ngân hàng, góp phần giảm áp lực huy động.

Về điều hành chính sách, ông Tú Anh nhấn mạnh yêu cầu không đánh đổi ổn định kinh tế vĩ mô để lấy tăng trưởng ngắn hạn. Ngân hàng Nhà nước cần công bố rõ mục tiêu, giải pháp và chứng minh tính khả thi của các phương án điều hành để củng cố niềm tin thị trường.

"Giảm lãi suất không thể chỉ dựa vào chính sách tiền tệ mà cần sự phối hợp hài hòa với chính sách tài khóa, thương mại và đầu tư. Khi nợ xấu được xử lý hiệu quả, dòng vốn được lưu thông và các kênh huy động vốn được mở rộng, áp lực lên hệ thống ngân hàng sẽ từng bước giảm xuống.

Đây cũng là điều kiện quan trọng để giảm chi phí vốn cho doanh nghiệp, tạo thêm nguồn lực cho đầu tư, sản xuất, kinh doanh và thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số", chuyên gia nhìn nhận.