Doanh nghiệp 'làm nhiều, lãi ít': tái cấu trúc chi phí trở thành cứu cánh

Bức tranh kinh doanh đang dần mất đi sắc màu tươi sáng khi ngày càng nhiều doanh nghiệp (DN) đứng trước nguy cơ lợi nhuận sụt giảm mạnh, bất chấp doanh thu chưa hẳn sụt giảm tương ứng. Áp lực chi phí leo thang trên diện rộng đang âm thầm bào mòn biên lợi nhuận, đẩy không ít DN rơi vào những khó khăn.

Thực tế đáng báo động

Một ví dụ điển hình là CTCP Phát triển Nông nghiệp Hòa Phát (HPA). Mới đây, trong hồ sơ trình đại hội cổ đông thường niên dự kiến diễn ra vào tháng 4/2026, lãnh đạo công ty đặt mục tiêu doanh thu năm 2026 đạt 7.200 tỷ đồng, nhưng lợi nhuận sau thuế chỉ khoảng 1.005 tỷ đồng, tương ứng giảm 18% về doanh thu và 37% về lợi nhuận so với năm trước.

Bình ổn giá nguyên, nhiên liệu, vật liệu xây dựng là ưu tiên hàng đầu ở thời điểm hiện nay theo kiến nghị của các DN xây dựng.

Con số này phản ánh rõ thực trạng: tăng trưởng không còn đi cùng hiệu quả. Ở chiều ngược lại, nhiều DN xây dựng và sản xuất cho biết biên lợi nhuận sẽ bị thu hẹp đáng kể dù khối lượng công việc không giảm. Đây là tín hiệu cảnh báo đòi hỏi những quyết sách chiến lược nhanh chóng.

Như thực trạng của ngành xây dựng. Trong báo cáo đưa ra vào cuối tháng 3/2026, CTCP Báo cáo Đánh giá Việt Nam (Vietnam Report JSC) cho biết bình ổn giá nguyên, nhiên liệu, vật liệu xây dựng là ưu tiên hàng đầu ở thời điểm hiện nay theo kiến nghị của các DN xây dựng (52,6%), phản ánh áp lực chi phí đầu vào đang ở mức rất cao.

Thực tế, theo Vietnam Report, có tới 89,5% DN ngành xây dựng xác nhận biến động giá vật liệu là khó khăn lớn nhất ảnh hưởng trực tiếp đến biên lợi nhuận và khả năng kiểm soát tài chính của DN, trong bối cảnh giá cát san lấp và vật liệu tại các khu vực đô thị hóa nhanh vẫn biến động mạnh.

“Áp lực này càng gia tăng khi yếu tố bên ngoài trở nên khó lường hơn. Diễn biến địa chính trị tại Trung Đông từ đầu năm 2026 đã khiến kéo theo toàn bộ chuỗi chi phí đầu vào của xây dựng – chi phí nhiên liệu vận hành máy móc thiết bị, vận chuyển và sản xuất vật liệu đồng loạt leo thang”, phía Vietnam Report lưu ý.

Hoặc như ở ngành nhựa xây dựng. Theo Bộ phận phân tích Công ty chứng khoán ABS, thời gian gần đây, sau khi cuộc chiến giữa Mỹ, Israel và Iran nổ ra, giá dầu thế giới đã tăng mạnh kéo theo đà tăng của giá hạt nhựa PVC (ước tính tăng khoảng 30% so với thời điểm đầu năm).

Bên cạnh đó, trong tháng 1/2026, Trung Quốc đã quyết định bãi bỏ hoàn thuế xuất khẩu 13% đối với PVC, có hiệu lực từ 1/4/2026 – đây cũng là yếu tố góp phần làm tăng giá hạt nhựa PVC. Việc giá PVC tăng sẽ làm giảm biên lợi nhuận của các DN ngành nhựa xây dựng.

Trong ngành tôn mạ, một DN lớn đã bị điều chỉnh giảm dự báo lợi nhuận niên độ 2025–2026 do “cạnh tranh khốc liệt và chi phí lãi vay tăng mạnh”. Đây là minh chứng rõ nét cho tác động của chi phí tài chính trong bối cảnh hiện nay.

Còn với ngành gỗ xuất khẩu, không nằm ngoài xu hướng chung, cũng đang chịu áp lực lớn từ chi phí logistics và nguyên vật liệu phụ trợ. Ông Phùng Quốc Mẫn, Chủ tịch Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ Tp.HCM (Hawa), thẳng thắn nhận định: “Ngành gỗ đang đối mặt với một cú sốc về chi phí. Giá vận chuyển và các nguyên vật liệu như sơn, keo, bao bì tăng đột biến, gây áp lực rất lớn lên chi phí bán hàng.”

Có thể thấy, đối mặt với chi phí vận chuyển tăng cao, các DN phải gánh tỷ lệ chi phí trên doanh số lớn hơn trước, đẩy biên lợi nhuận ngày càng thu hẹp.

Một trong những nguyên nhân chính khiến chi phí đầu vào tăng mạnh là bất ổn kéo dài tại Trung Đông. Diễn biến căng thẳng giữa các quốc gia trong khu vực này đã đẩy giá dầu thế giới lên cao, từ đó tác động dây chuyền tới chi phí vận chuyển, vận hành thiết bị, sản xuất vật liệu…

Cần “tấm đệm” giữ biên lợi nhuận

Theo một báo cáo khảo sát nhanh của Ban Nghiên cứu Phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV) với 228 doanh nghiệp trong tháng 3/2026, hơn 87% doanh nghiệp cho biết chi phí đầu vào tăng, trong đó 68% khẳng định chi phí nhiên liệu và logistics là nguyên nhân hàng đầu.

Trong bối cảnh đó, nhiều DN sản xuất buộc phải tìm cách thích ứng để tồn tại. Với ngành gỗ, ông Phùng Quốc Mẫn cho biết: “Việc chuyển từ hàng lắp cố định sang hàng tháo rời giúp tăng giá trị hàng hóa trong mỗi container, từ khoảng 25.000 USD lên 40.000 USD, qua đó giảm áp lực chi phí vận chuyển.”

Một trong những thách thức lớn nhất hiện nay là các DN sản xuất không thể dễ dàng tăng giá bán để bù đắp chi phí. Trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt và nhu cầu tiêu dùng chưa phục hồi mạnh, việc tăng giá có thể khiến DN mất đơn hàng.

Đặc biệt với các DN xuất khẩu, áp lực từ khách hàng quốc tế ngày càng lớn khi họ tìm cách cắt giảm chi phí. Điều này buộc họ phải chấp nhận biên lợi nhuận thấp để duy trì thị phần.

Như cảnh báo của giới chuyên gia, nếu không có giải pháp ứng phó phù hợp, áp lực chi phí có thể tiếp tục lan sang giá thành, lợi nhuận, khả năng duy trì đơn hàng và sức chống chịu của DN.

Trong bức tranh nhiều thách thức, vẫn có những điểm sáng từ các DN chủ động thích ứng. Một số DN đã triển khai chiến lược tích trữ nguyên vật liệu từ khi giá còn thấp. Nhờ đó, họ có thể duy trì sản xuất trong ngắn hạn mà không bị ảnh hưởng quá nhiều bởi biến động giá.

Đơn cử như CTCP Nhựa Thiếu niên Tiền Phong (NTP). Trong báo cáo cập nhật vào hạ tuần tháng 3/2026, Công ty chứng khoán ABD nhận định việc NTP đã chủ động tích lũy lượng nguyên vật liệu giá rẻ theo ước tính có thể phục vụ nhu cầu sản xuất từ 3-4 tháng, góp phần hỗ trợ biên lợi nhuận của DN trong năm 2026.

Chiến lược này được xem như một “tấm đệm” giúp bảo vệ biên lợi nhuận, dù không phải DN nào cũng có đủ nguồn lực để thực hiện.

Ngoài ra, xu hướng chuyển từ gia công (OEM) sang tự thiết kế (ODM) cũng đang được đẩy mạnh.

DN cần nâng cao năng lực quản trị và gia tăng giá trị, chuyển dịch từ OEM sang ODM để cải thiện biên lợi nhuận.

Ông Phùng Quốc Mẫn, Chủ tịch Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ Tp.HCM (Hawa)

Riêng với DN ngành xây dựng, trong bối cảnh áp lực chi phí gia tăng, rủi ro lan rộng toàn ngành, theo Vietnam Report, kiến nghị về cơ chế bình ổn giá và điều chỉnh hợp đồng linh hoạt không chỉ mang tính ngắn hạn, mà trở thành yêu cầu cấp thiết để bảo vệ dòng tiền và hạn chế rủi ro cho nhà thầu, đặc biệt với các hợp đồng trọn gói hoặc đơn giá cố định.

Trước áp lực ngày càng lớn, tái cấu trúc chi phí trở thành “tấm đệm” giữ biên lợi nhuận cho DN Việt. Như khuyến nghị của giới chuyên gia, trong ngắn hạn các DN cần tập trung cắt giảm chi phí vận hành, tối ưu tồn kho, đàm phán hợp đồng. Trong trung hạn nên tái cấu trúc tài chính, giảm phụ thuộc vốn vay. Về dài hạn cần nâng cao giá trị sản phẩm và tự chủ chuỗi cung ứng để giảm rủi ro quốc tế.

Thế Vinh