Doanh nghiệp, người dân chủ động đấu tranh với sản phẩm vi phạm quy chuẩn

Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng đã trao đổi nhiều nội dung liên quan đến ba dự án luật này.

Hoàn thiện chính sách phát triển hạ tầng, thị trường công nghiệp văn hóa

Đoàn đại biểu Quốc hội các tỉnh Nghệ An và Đồng Tháp thảo luận ở tổ. Ảnh: Doãn Tấn - TTXVN

Đối với dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa, Thủ tướng cho biết, một trong những nhóm chính sách lớn trong dự thảo là quy định về hoạt động phát triển hệ sinh thái thử nghiệm có kiểm soát trong ngành công nghiệp văn hóa. Nội dung này cần rà soát kỹ để bảo đảm thống nhất với Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo. Luật chỉ tập trung vào những vấn đề, nội dung có tính chất đặc thù cho ngành công nghiệp văn hóa.

Về hỗ trợ sáng tạo, xác lập và xác định giá trị quyền sở hữu trí tuệ trong các ngành công nghiệp văn hóa, theo Thủ tướng, việc Nhà nước đầu tư và hỗ trợ hình thành các phần mềm phục vụ sáng tạo, nền tảng số hỗ trợ về quyền sở hữu trí tuệ trong các ngành công nghiệp văn hóa là chính sách cần thiết để tạo công cụ hỗ trợ cho các hoạt động sáng tạo, phát triển các sản phẩm công nghiệp văn hóa và nâng cao khả năng tiếp cận công nghệ của các chủ thể sáng tạo, đặc biệt là cá nhân, doanh nghiệp vừa và nhỏ, thúc đẩy chuyển đổi số và khai thác hiệu quả các tài nguyên về văn hóa.

Tuy nhiên, Thủ tướng tán thành với ý kiến một số đại biểu cho rằng phải tiếp tục nghiên cứu hoàn thiện quy định này trong mối quan hệ tổng thể với các quy định có liên quan của dự thảo luật, như cơ chế hình thành, quản lý và vận hành, kết nối liên thông và chia sẻ dữ liệu, phạm vi cung cấp miễn phí và bảo đảm nguồn lực thực hiện, cần có những quy định cụ thể hơn.

Về nhân lực, Thủ tướng cho rằng những quy định về thu hút nghệ sĩ, nghệ nhân và chuyên gia, nhà giáo trong phát triển nhân lực công nghiệp văn hóa là hết sức cần thiết.

Về hạ tầng công nghiệp văn hóa, dự thảo Luật đã đề cập các công trình, thiết chế phục vụ công nghiệp văn hóa; tổ hợp, cụm, khu công nghiệp sáng tạo văn hóa; cơ chế tổ chức hoạt động, sự kiện; đánh giá hiệu quả hạ tầng; sử dụng không gian công cộng và phát triển hạ tầng văn hóa số. Tuy nhiên, theo Thủ tướng, do đây là dự án luật mới, được nghiên cứu trong bối cảnh thực tiễn đòi hỏi cấp thiết, cơ quan chủ trì soạn thảo cần tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội, tiếp tục rà soát để hoàn thiện các quy định. Hạ tầng công nghiệp văn hóa không nên chỉ được nhìn nhận là công trình, mặt bằng hay khu sản xuất, mà còn bao gồm sự liên kết giữa di sản, cộng đồng, không gian sáng tạo, hạ tầng số và các dịch vụ văn hóa phù hợp.

Hạ tầng văn hóa có thể được tổ chức theo mô hình mạng lưới, không nhất thiết phải liền kề, nhưng có sự liên kết về tài nguyên văn hóa, sản phẩm, dịch vụ, hạ tầng và cơ chế quản lý, bảo đảm tính liên thông và tổng thể. Việc thiết lập hạ tầng cũng phải đáp ứng yêu cầu bảo vệ di sản, giữ gìn cảnh quan môi trường, quản lý phù hợp với sức chịu tải, đồng thời bảo đảm sự tham gia và hưởng lợi chính đáng của cộng đồng, nghệ nhân và các chủ thể sáng tạo tại địa phương.

Về phát triển thị trường công nghiệp văn hóa, dự thảo Luật đề cập các chính sách phát triển sản phẩm mang bản sắc văn hóa Việt Nam, sản phẩm công nghiệp văn hóa trọng điểm; hỗ trợ nâng cao năng lực cho doanh nghiệp, hợp tác xã; phát triển thương hiệu quốc gia, sàn giao dịch công nghiệp văn hóa và thúc đẩy tiêu dùng sản phẩm văn hóa.

Thủ tướng đánh giá quy định về sản phẩm công nghiệp văn hóa trọng điểm là một chính sách quan trọng, thể hiện sự chuyển biến trong tư duy phát triển: từ chú trọng bảo tồn các giá trị văn hóa sang kết hợp hài hòa giữa phát huy giá trị văn hóa với khai thác tiềm năng kinh tế, đưa văn hóa trở thành nguồn lực nội sinh và động lực tăng trưởng quan trọng của đất nước.

“Giá trị của sản phẩm công nghiệp văn hóa không chỉ nằm ở sản phẩm ban đầu mà còn ở khả năng khai thác, phát triển các sản phẩm phái sinh, chuyển giao quyền sở hữu trí tuệ, mở rộng thị trường và hình thành chuỗi giá trị mới”. Thủ tướng nhấn mạnh. Ông dẫn chứng, một sản phẩm điện ảnh, hoạt hình hoặc trò chơi điện tử có thể được khai thác trên nhiều nền tảng, thị trường, đồng thời thúc đẩy phát triển các lĩnh vực liên quan như du lịch, thương mại, dịch vụ và công nghệ số.

Từ đó, Thủ tướng cho rằng cần có chính sách ưu tiên lựa chọn những sản phẩm văn hóa có trọng tâm, trọng điểm, năng lực cạnh tranh và khả năng phát triển thành thương hiệu riêng của công nghiệp văn hóa Việt Nam.

Đối với chính sách tài chính hỗ trợ đầu tư, Thủ tướng cho biết dự thảo Luật đề xuất các cơ chế ưu đãi đặc thù mới nhằm phát triển công nghiệp văn hóa, trong đó có việc bổ sung các đối tượng được hưởng chính sách ưu đãi. Tuy nhiên, như ý kiến các đại biểu, cần rà soát kỹ quy định về ưu đãi đầu tư, đối tượng hưởng chính sách thuế trong dự thảo Luật và pháp luật hiện hành, bảo đảm tính thống nhất, xác định đúng đối tượng tương đồng, phù hợp với các chính sách trong lĩnh vực công nghệ số, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Thủ tướng khẳng định Chính phủ sẽ tiếp tục chỉ đạo hoàn thiện dự thảo Luật trên cơ sở tiếp thu các ý kiến xác đáng của đại biểu Quốc hội.

Thống nhất đầu mối quản lý an toàn thực phẩm

Đối với dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), Thủ tướng nhấn mạnh mục tiêu nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, bảo đảm an toàn thực phẩm, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp.

Thủ tướng cho biết, dự thảo luật đề xuất nhiều cơ chế, chính sách mới như quản lý theo nguy cơ, theo chuỗi, chuyển đổi số và đặc biệt là thống nhất một đầu mối quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm. Theo quyết định của cấp có thẩm quyền, Bộ Y tế chịu trách nhiệm quản lý nhà nước về lĩnh vực này; ở địa phương là Sở Y tế và cấp xã cần bổ sung nhân sự trong phòng văn hóa - xã hội để chuyên trách bảo đảm an toàn, vệ sinh thực phẩm.

Chính phủ sẽ tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội, rà soát phạm vi điều chỉnh của dự thảo luật, không quy định lại những nội dung ở các luật khác có liên quan, chỉ quy định những vấn đề đặc thù về quản lý và bảo đảm an toàn thực phẩm. Với những vấn đề có thể giao thoa với các luật chuyên ngành, cần được rà soát để bảo đảm thống nhất, như Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa; Luật Tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật; Luật Thú y; Luật Bảo vệ và kiểm dịch thực vật; Luật Thủy sản; Luật Trồng trọt; Luật Chăn nuôi; Luật Thương mại điện tử; Luật Quảng cáo và Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Đồng thời, các vấn đề lớn thuộc thẩm quyền của Quốc hội cần được quy định cụ thể hơn trong luật, trong đó có quyền lợi của doanh nghiệp, cơ sở sản xuất và điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm đối với cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm; giảm bớt nội dung Chính phủ quy định chi tiết.

Về cơ chế hậu kiểm, Thủ tướng tán thành ý kiến đại biểu Quốc hội về việc cần quy định rõ cách thức kiểm soát sau công bố tiêu chuẩn, cũng như tần suất lấy mẫu kiểm tra, kiểm định. Theo Thủ tướng, bảo đảm an toàn thực phẩm không thể chỉ trông chờ vào cơ quan quản lý nhà nước mà cần có sự tham gia của hiệp hội bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, doanh nghiệp sản xuất và chính người tiêu dùng. Các doanh nghiệp làm ăn chân chính cần chủ động đấu tranh với sản phẩm vi phạm quy chuẩn, bởi vấn đề này liên quan đến sức khỏe và quyền lợi người tiêu dùng. Các cơ chế tiếp nhận, xử lý phản ánh của người dân và hoạt động giám sát của Mặt trận Tổ quốc cũng cần được làm rõ. Trong tình huống cấp bách, cần có cơ chế xử lý nhanh, kể cả tạm đình chỉ hoạt động sản xuất khi cần thiết.

Làm rõ trách nhiệm thực thi pháp luật về sở hữu trí tuệ

Đối với dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ, Thủ tướng nhấn mạnh yêu cầu rà soát kỹ trách nhiệm của từng cơ quan, nhất là việc xác định một đầu mối quản lý nhà nước về sở hữu trí tuệ, bảo đảm phối hợp liên ngành hiệu quả.

Đối với đề xuất cắt giảm một số điều kiện kinh doanh trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ, trong đó có dịch vụ giám định, dự thảo luật bổ sung nghĩa vụ thông báo thông tin của tổ chức, cá nhân hoạt động giám định để cơ quan có thẩm quyền công bố, đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết các nghĩa vụ và nguyên tắc thực hiện. Thủ tướng cho biết, Chính phủ tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội, theo đó, làm rõ cơ chế giám sát chất lượng giám định và xử lý xung đột lợi ích; đồng thời bảo đảm việc chuyển giao nhiệm vụ quản lý nhà nước, không gây ách tắc trong tổ chức thực hiện và bảo đảm hoạt động hợp pháp của người dân, doanh nghiệp.

Góp ý dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ, đại biểu Hoàng Văn Nghĩa (Quảng Ngãi) đề nghị nghiên cứu cơ chế bảo hộ đặc thù đối với di sản văn hóa, tri thức truyền thống và tài sản trí tuệ cộng đồng, nhất là trước những thách thức do trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn và thương mại điện tử xuyên biên giới đặt ra.

Theo đại biểu, công nghệ AI và dữ liệu lớn làm gia tăng nguy cơ khai thác, sao chép, biến tấu các yếu tố di sản văn hóa mà không có cơ chế chia sẻ lợi ích phù hợp với cộng đồng nắm giữ. Những họa tiết thổ cẩm của người M’nông, người Mông, thiết kế áo dài có thể bị trích xuất dữ liệu, tạo thành sản phẩm thương mại ở quy mô công nghiệp.

Bên cạnh đó, các chỉ dẫn địa lý và nhãn hiệu gắn với đặc sản Việt Nam như nước mắm Phú Quốc, chè Thái Nguyên, cà phê Kon Tum cũng bị mạo danh tràn lan trên sàn thương mại điện tử xuyên biên giới hoặc bị doanh nghiệp nước ngoài đăng ký bảo hộ bất hợp pháp.

Đại biểu cho rằng cần tiếp tục đơn giản hóa thủ tục cấp phép bắt buộc sáng chế y tế, dược phẩm, giống cây trồng (Điều 147, Điều 196) để bảo đảm an sinh xã hội; bổ sung chế định bảo hộ đặc thù: Công nhận cộng đồng dân tộc, hiệp hội ngành nghề, UBND cấp xã/huyện là chủ thể sở hữu trí tuệ tập thể vô thời hạn đối với họa tiết di sản và chỉ dẫn địa lý.