Doanh nghiệp nhà nước Hà Nội – Từ quản lý vốn đến dẫn dắt phát triển

Tái cơ cấu DNNN, yêu cầu phát triển mới

Thủ đô Hà Nội, nơi không chỉ đóng nhiều trụ sở các DN, tập đoàn kinh tế nhà nước do các bộ, ngành Trung ương quản lý, mà cũng là nơi có nhiều DNNN của thành phố hoạt động.

Theo thống kê gần nhất của Viện Nghiên cứu Kinh tế xã hội Hà Nội, đến năm 2022, số DNNN và DN có vốn nhà nước thuộc UBND thành phố Hà Nội là 56 DN, gồm 27 DN 100% vốn nhà nước và 29 DN có vốn nhà nước đầu tư.

Hà Nội duy trì vốn nhà nước tại nhiều DN công ích và tổng công ty hạ tầng. Ảnh minh họa: N.H

Các DN này đang trong quá trình sắp xếp, cổ phần hóa nhưng vẫn giữ vai trò nòng cốt theo định hướng của thành phố. Điểm đáng chú ý là các DNNN còn lại hiện nay phần lớn đều hoạt động trong những lĩnh vực then chốt, thiết yếu, có vai trò quan trọng đối với ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm các cân đối lớn. Theo đánh giá, đây không còn là những DN hoạt động dàn trải như trước, mà đều gắn với chức năng, nhiệm vụ chiến lược.

Chẳng hạn ở lĩnh vực nước sạch và môi trường: Công ty TNHH một thành viên Nước sạch Hà Nội: Đơn vị chủ lực cung cấp nước sạch sinh hoạt cho phần lớn nội thành; Công ty TNHH một thành viên Môi trường đô thị Hà Nội (Urenco) chịu trách nhiệm thu gom, vận chuyển và xử lý rác thải, vệ sinh môi trường đô thị; Công ty TNHH một thành viên Chiếu sáng và thiết bị đô thị Hà Nội quản lý và vận hành hệ thống chiếu sáng công cộng.

Trong lĩnh vực hạ tầng, xây dựng và phát triển nhà ở: Tổng công ty Đầu tư và Phát triển nhà Hà Nội (Handico), doanh nghiệp đầu tàu trong việc xây dựng nhà ở xã hội, nhà ở tái định cư và phát triển đô thị; Tổng công ty Đầu tư phát triển hạ tầng đô thị (Udic) chuyên xây dựng các công trình hạ tầng kỹ thuật đô thị, cầu đường, và các dự án đô thị lớn.

Lĩnh vực vận tải và thương mại: Tổng công ty Vận tải Hà Nội (Transerco), đơn vị chủ chốt vận hành hệ thống xe buýt công cộng tại Thủ đô; Tổng công ty Du lịch Hà Nội quản lý các cơ sở lưu trú và dịch vụ du lịch quan trọng.

Lĩnh vực công viên, cây xanh và công ích: Công ty TNHH một thành viên Công viên Thống Nhất, quản lý không gian xanh và cảnh quan; Các công ty thủy lợi (Sông Nhuệ, Sông Tích, Sông Đáy): Đảm bảo an ninh nước tưới tiêu nông nghiệp.

Theo Nghị quyết Nghị quyết 79-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước, vai trò của DNNN đã có sự thay đổi căn bản. Nếu trước đây doanh nghiệp nhà nước được giao thực hiện vai trò chủ đạo trên diện rộng, thì nay được định vị tập trung vào một số ngành, lĩnh vực then chốt, chiến lược và giữ vai trò tiên phong, dẫn dắt phát triển.

Hà Nội đang đẩy mạnh tái cơ cấu DN, đặc biệt là DNNN hướng tới phát triển bền vững, nâng cao hiệu quả quản trị. Mục tiêu cuối cùng, là xây dựng một hệ thống DNNN tinh gọn, hiệu quả, có sức cạnh tranh và giữ vai trò dẫn dắt ở những lĩnh vực then chốt.

Nâng cao hiệu quả, chất lượng DNNN để thực sự là “xương sống” của nền kinh tế

Tinh thần của Nghị quyết 79-NQ/TƯ không chỉ dừng ở việc sắp xếp lại bộ máy, mà hướng tới xây dựng một khu vực kinh tế nhà nước thực sự hiệu quả, hiện đại và có sức dẫn dắt. Tái cơ cấu không đồng nghĩa với thu hẹp vai trò, mà là làm cho vai trò ấy rõ ràng hơn, mạnh mẽ hơn và đúng trọng tâm hơn.

"Việc giữ lại hay tổ chức lại DN sẽ căn cứ vào khả năng thực hiện sứ mệnh được giao, hiệu quả hoạt động và vai trò đối với nền kinh tế", ông Doãn Thanh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Phát triển DNNN chia sẻ.

DNNN thuộc UBND thành phố Hà Nội tiếp tục củng cố, phát huy vai trò chủ đạo góp phần xây dựng và phát triển kinh tế - xã hội... Ảnh minh họa: PvV

Từ định hướng của Nghị quyết 79-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước, Hà Nội đã nhanh chóng cụ thể hóa bằng Chương trình hành động số 09-CTr/TU của Thành ủy với giải pháp đồng bộ, lộ trình rõ ràng.

Theo kế hoạch sắp xếp lại DNNN, Hà Nội khẳng định vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước tập trung vào 6 trụ cột, dẫn dắt những lĩnh vực, ngành nghề then chốt, thiết yếu về hạ tầng đô thị xanh, số, thông minh; giao thông đa phương thức, nhà ở đa mục tiêu; môi trường, cảnh quan sinh thái; năng lượng và công nghệ chiến lược... Đồng thời, kinh tế nhà nước tại Thủ đô đóng vai trò là công cụ xác lập mô hình tăng trưởng mới, là nguồn lực quan trọng để thành phố chi phối, can thiệp kịp thời đáp ứng các yêu cầu đột xuất, cấp bách phát sinh; góp phần phát huy giá trị tiến bộ công bằng, an sinh xã hội.

Hà Nội đặt ra yêu cầu rất cao, với DNNN vừa cơ cấu lại, vừa chuyển đổi số, vừa phải thực sự trở thành lực lượng dẫn dắt trong các lĩnh vực thiết yếu. Chương trình hành động số 09-CTr/TU cũng đã nêu rõ mục tiêu là DNNN tại Hà Nội phải tăng doanh thu, lợi nhuận bình quân hơn 12%/năm, đồng thời tăng cường ứng dụng chuyển đổi số, chuyển đổi xanh.

Theo TS Nguyễn Minh Phong, sắp xếp, hợp nhất, tinh gọn tổ chức là bước đi tất yếu để loại bỏ những tầng nấc trung gian không cần thiết, giảm chi phí quản lý và tăng tốc độ ra quyết định. Động lực để phát triển kinh tế nhà nước là khơi thông các điểm nghẽn, giải phóng nguồn lực, quản lý, khai thác, sử dụng hiệu quả sử dụng nguồn lực công… Quan trọng hơn, tái cơ cấu còn phải đi cùng đổi mới quản trị theo chuẩn mực DN hiện đại: Minh bạch tài chính, trách nhiệm giải trình rõ ràng, đánh giá hiệu quả bằng kết quả thực chất, chứ không chỉ bằng quy mô, hay hình thức.

DNNN phải đóng vai trò dẫn dắt, “vốn mồi”

Trong Chương trình hành động số 09-CTr/TU, quan điểm chỉ đạo về phát triển kinh tế nhà nước của thành phố giai đoạn 2026 – 2030, tầm nhìn đến 2045 là: Bám sát Nghị quyết số 79 của Bộ Chính trị, cụ thể hóa mục tiêu, chỉ tiêu. Kinh tế nhà nước được xác định giữ vai trò tiên phong, dẫn dắt, kiến tạo phát triển, góp phần thúc đẩy tăng trưởng bền vững và hiện thực hóa mục tiêu GRDP của thành phố tăng trưởng trên 11% trong giai đoạn tới.

DNNN phải đóng vai trò như “vốn mồi”, kích hoạt và dẫn dắt nguồn lực đầu tư của toàn xã hội, từ đó góp phần hoàn thành các nhiệm vụ phát triển kinh tế giai đoạn tới.

PGS.TS Vũ Văn Phúc, nguyên Tổng biên tập Tạp chí Cộng sản cho rằng, thành phố cần đặc biệt tập trung vào một số yếu tố mang tính quyết định. Trước hết, phát huy sức mạnh tổng hợp của các thành phần kinh tế. Trong đó, kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo, kinh tế tư nhân được xác định là động lực quan trọng nhất, đồng thời các khu vực kinh tế khác cũng cần được tạo điều kiện phát triển hài hòa, hiệu quả. Nâng cao năng lực, hiệu lực, hiệu quả quản lý đối với kinh tế nhà nước, nhất là trong định hướng sử dụng nguồn lực và tổ chức thực hiện. Ở những khu vực mà DNNN phải đi đầu, phải đầu tư lớn, chấp nhận rủi ro để mở đường cho các thành phần kinh tế khác tham gia kiến tạo.

Đồng tình, PGS.TS Trần Thọ Đạt, nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế Quốc dân cho rằng: “Nền kinh tế Thủ đô đang định vị lại vai trò của DNNN từ chủ đạo sang dẫn dắt phát triển. DNNN thành phố Hà Nội không chỉ phát triển cho mình, mà còn kiến tạo hệ giá trị mang tính lan tỏa đối với các thành phần kinh tế khác”.

Theo Chương trình hành động, thành phố sẽ tập trung vào các giải pháp quản lý, khai thác, huy động và sử dụng hợp lý, tiết kiệm, hiệu quả, công khai, minh bạch các nguồn lực kinh tế nhà nước như đất đai, tài nguyên; tài sản công, kết cấu hạ tầng; ngân sách Nhà nước, dự trữ quốc gia, quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách; tái cơ cấu mạnh mẽ, đổi mới mô hình quản lý, quản trị khu vực DNNN, tổ chức tín dụng, đơn vị sự nghiệp công lập thuộc thành phố theo hướng tinh gọn, hiện đại, công khai, minh bạch, tự chủ, tự chịu trách nhiệm và đề cao trách nhiệm giải trình, lấy hiệu quả kinh tế - xã hội làm thước đo đánh giá.