Doanh nghiệp nhỏ và vừa chống lãng phí từ những khoản tưởng như không đáng kể

Từ khoản chi nhỏ đến yêu cầu quản trị có trách nhiệm

Không phải doanh nghiệp nào cũng có đủ nguồn lực để đầu tư hệ thống quản trị hiện đại, tự động hóa sản xuất hay thuê chuyên gia tư vấn tối ưu hoạt động. Tuy nhiên, bất kỳ doanh nghiệp nào cũng có thể bắt đầu chống lãng phí bằng một việc đơn giản là nhận diện những khoản thất thoát nhỏ đang lặp đi lặp lại mỗi ngày.

Một cửa hàng vẫn bật điều hòa khi không có khách; một xưởng sản xuất để máy móc chạy không tải; một doanh nghiệp nhập nguyên vật liệu vượt nhu cầu; một văn phòng in hàng loạt tài liệu không cần thiết. Mỗi khoản chi riêng lẻ có thể không lớn, nhưng khi kéo dài và lặp lại, chúng sẽ trở thành gánh nặng đối với chi phí vận hành.

Chống lãng phí không nên được xem là phong trào nhất thời hoặc nhiệm vụ chỉ đặt ra khi doanh nghiệp gặp khó khăn tài chính, mà cần trở thành một nguyên tắc xuyên suốt trong quản trị. Ảnh minh hoạ: Thanh Tuấn

Vấn đề không chỉ nằm ở số tiền bị mất đi mà còn ở tư duy quản trị, khi những khoản thất thoát được xem là bình thường, doanh nghiệp có thể bỏ qua những cơ hội cải thiện hiệu quả hoạt động ngay trong chính nội bộ mình.

Đó là những viện dẫn trước khi đưa ra góp ý về văn hóa tiết kiệm, chống lãng phí đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa của luật sư Đoàn Viết Ngọc, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội qua việc nghiên cứu Luật Thủ đô 2026, Luật Tiết kiệm, chống lãng phí và một số nghị định của Chính phủ, có hiệu lực thi hành từ ngày 1-7-2026.

Theo chuyên gia pháp lý, đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, dòng tiền thường quyết định khả năng duy trì hoạt động, trả lương, nhập nguyên liệu và mở rộng kinh doanh. Vì vậy, chống lãng phí không nên được xem là phong trào nhất thời hoặc nhiệm vụ chỉ đặt ra khi doanh nghiệp gặp khó khăn tài chính. Đây cần trở thành một nguyên tắc xuyên suốt trong quản trị.

“Nguyên tắc đầu tiên để chống lãng phí là phải có dữ liệu. Doanh nghiệp không nhất thiết cần phần mềm đắt tiền; một bảng theo dõi chi phí, sổ ghi nhận nguyên liệu hoặc báo cáo sản xuất định kỳ cũng có thể giúp phát hiện bất hợp lý. Khi có số liệu, người quản lý mới xác định được nguyên nhân, lựa chọn giải pháp và đánh giá kết quả sau khi thực hiện”, luật sư Đoàn Viết Ngọc chia sẻ.

Luật Tiết kiệm, chống lãng phí là cơ sở để hình thành văn hóa quản trị hiệu quả

Luật Tiết kiệm, chống lãng phí và các nghị định của Chính phủ có hiệu lực từ ngày 1-7-2026 đã đặt ra khuôn khổ pháp lý cho hoạt động thực hành tiết kiệm, chống lãng phí. Không phải mọi khoản chi chưa tối ưu của doanh nghiệp nhỏ và vừa đều mặc nhiên là hành vi vi phạm pháp luật về tiết kiệm, chống lãng phí.

Luật sư Đoàn Viết Ngọc, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội. Ảnh: Thái An

Việc xác định nghĩa vụ pháp lý và trách nhiệm cụ thể phải căn cứ vào đối tượng áp dụng, hành vi, lĩnh vực hoạt động và quy định liên quan. Tuy nhiên, tinh thần sử dụng nguồn lực tiết kiệm, hiệu quả là định hướng quản trị có ý nghĩa thiết thực đối với mọi doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Theo chuyên gia pháp lý, trên phương diện thực hành, doanh nghiệp nhỏ và vừa có thể chuyển tinh thần này thành những quy định nội bộ cụ thể như: Mua sắm theo nhu cầu thực tế; kiểm soát định mức nguyên vật liệu; theo dõi chi phí điện, nước; bảo dưỡng máy móc đúng hạn; quản lý hàng tồn kho; kiểm tra nguyên nhân sản phẩm lỗi và đánh giá hiệu quả từng công đoạn.

Những quy định này không cần phức tạp, nhưng phải xác định rõ người chịu trách nhiệm, cách thức ghi nhận và thời hạn đánh giá. Nếu chỉ yêu cầu người lao động tiết kiệm hơn mà không đưa ra tiêu chí cụ thể, việc thực hiện rất dễ trở thành hình thức.

Luật Thủ đô 2026 và cơ hội nâng cao hiệu quả kinh doanh

Luật Thủ đô 2026 có hiệu lực từ ngày 1-7-2026, tạo khuôn khổ pháp lý mới cho việc xây dựng, phát triển và bảo vệ Thủ đô. Luật đã nhấn mạnh các nguyên tắc về phát triển bền vững, công khai, minh bạch, trách nhiệm giải trình và kiểm soát quyền lực, gắn với yêu cầu phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong hoạt động thuộc phạm vi điều chỉnh.

Luật sư Đoàn Viết Ngọc cho rằng, đối với doanh nghiệp hoạt động tại Hà Nội, cần nhìn nhận đúng phạm vi của Luật Thủ đô 2026. Đây không phải là văn bản đặt ra một nghĩa vụ chung buộc mọi doanh nghiệp nhỏ và vừa phải áp dụng cùng một mô hình tiết kiệm chi phí.

Giá trị thiết thực của Luật Thủ đô 2026 đối với doanh nghiệp nằm ở việc tạo lập khuôn khổ phát triển Thủ đô, thúc đẩy quản trị minh bạch và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực trong những lĩnh vực được điều chỉnh. Từ định hướng đó, doanh nghiệp có thể chủ động xây dựng cách quản trị phù hợp với điều kiện của mình.

Đặc biệt, trong bối cảnh chuyển đổi số và yêu cầu phát triển đô thị bền vững, tiết kiệm tài nguyên, giảm chất thải và nâng cao hiệu suất hoạt động không chỉ giúp doanh nghiệp giảm chi phí mà còn góp phần cải thiện chất lượng môi trường kinh doanh. Tuy nhiên, những lợi ích cụ thể về hỗ trợ, ưu đãi hay thủ tục hành chính chỉ được áp dụng khi doanh nghiệp đáp ứng đúng điều kiện của chính sách tương ứng; không nên mặc nhiên suy luận rằng mọi doanh nghiệp tiết kiệm chi phí đều đương nhiên được hưởng ưu đãi theo Luật Thủ đô 2026.

Cũng cần lưu ý rằng tiết kiệm không đồng nghĩa với cắt giảm bằng mọi giá. Tiết kiệm đúng nghĩa là lựa chọn phương án sử dụng nguồn lực hiệu quả nhất mà vẫn bảo đảm chất lượng, an toàn và tuân thủ pháp luật.

“Đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, chống lãng phí không nhất thiết bắt đầu bằng việc hạn chế những khoản đầu tư lớn. Điều quan trọng là dám nhìn thẳng vào những bất hợp lý đang tồn tại, đo lường chúng và kiên trì cải thiện từng ngày. Khi tinh thần của pháp luật về tiết kiệm, chống lãng phí được chuyển hóa thành hành động quản trị cụ thể, doanh nghiệp không chỉ giảm được những khoản chi không cần thiết mà còn nâng cao kỷ luật vận hành, khả năng cạnh tranh và sức chống chịu trước biến động thị trường”, luật sư Đoàn Viết Ngọc chia sẻ.