Doanh nghiệp thiệt thòi khi quy định thiếu phù hợp với thực tiễn

Luật Xây dựng (sửa đổi) năm 2025 vừa được Quốc hội thông qua và chuẩn bị có hiệu lực từ ngày 01/07/2026. Đây được xem là dấu mốc quan trọng nhằm tinh giản thủ tục hành chính, tháo gỡ các nút thắt trong đầu tư xây dựng và nâng cao trách nhiệm của các chủ thể tham gia dự án.

Tại hội thảo quốc gia “Luật Xây dựng sửa đổi năm 2025 – Những điểm cần lưu ý trong hợp đồng xây dựng và quản trị rủi ro pháp lý” ngày 9/1 tại Hà Nội, GS, TS Lê Hồng Hạnh – Chủ tịch Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC) nhận định, Luật Xây dựng 2025 chứa đựng nhiều giải pháp đột phá nhằm giải quyết những tồn tại kéo dài trong nhiều năm của ngành. Trong khi đó, rủi ro của doanh nghiệp thường bắt nguồn từ những bất cập trong quy định và thực thi pháp luật.

“Điểm nghẽn trong hầu hết các lĩnh vực, từ xây dựng đến đầu tư, thương mại hàng hóa đến dịch vụ đều có nguồn gốc từ những bất cập trong pháp luật và được ghim chặt trong hoạt động thi hành. Đó là thực trạng của nền pháp luật chưa thực sự thấm nhuần nguyên tắc: những gì pháp luật không cấm thì người dân được làm. Lĩnh vực xây dựng chứng kiến nhiều thiệt thòi của doanh nghiệp khi họ phải bó tay trước các quy định thiếu phù hợp với thực tiễn", GS, TS Lê Hồng Hạnh nhấn mạnh.

GS, TS Lê Hồng Hạnh – Chủ tịch Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC).

Chủ tịch VIAC dẫn chứng câu chuyện thực tế từ Hiệp hội Doanh nghiệp Hàn Quốc (Kocham): “Cách đây vài ngày, tôi được thông báo về trường hợp một doanh nghiệp Hàn Quốc muốn xây chiếc cầu nối hai nhà máy trong cùng một khu công nghiệp để thuận tiện sản xuất và giao thông, song suốt mấy năm vẫn chưa được phép. Hy vọng rằng, trong thời gian tới, lĩnh vực xây dựng sẽ gặp ít rủi ro hơn với những quy định mới tại Luật Xây dựng 2025"

Tuy nhiên, Chủ tịch VIAC cũng cảnh báo rủi ro không chỉ đến từ luật pháp mà còn từ sự thiếu chuyên nghiệp trong quản trị.

“Tranh chấp xây dựng thường liên quan đến vấn đề kỹ thuật, tiến độ, chi phí và mối quan hệ phức tạp giữa nhiều bên. Những tranh chấp này hoàn toàn có thể kiểm soát và ngăn ngừa nếu chúng ta có những điều khoản hợp đồng chuẩn xác, có tính tiên liệu cao. VIAC luôn mong muốn giữa các doanh nghiệp không phát sinh tranh chấp dẫn đến lãng phí nguồn lực", ông Hạnh nêu.

Chủ tịch VIAC khẳng định đơn vị này sẵn sàng cung cấp cơ chế giải quyết tranh chấp công bằng, hiệu quả thông qua trọng tài thương mại, bao gồm cả dịch vụ giải quyết trực tuyến, giúp doanh nghiệp vượt qua thách thức để phát triển bền vững.

Đồng quan điểm về tính phức tạp của ngành, PGS, TS Tô Văn Hòa – Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Luật Hà Nội khẳng định xây dựng là lĩnh vực kinh tế mũi nhọn, thu hút nguồn lực khổng lồ nhưng cũng đầy rẫy biến số.

“Xây dựng có tính chất giao thoa giữa nhiều ngành luật như dân sự, thương mại, hành chính, đất đai... nên việc áp dụng thực tế vẫn còn nhiều thách thức. Trường Đại học Luật Hà Nội cam kết đồng hành cùng quá trình hoàn thiện pháp luật, chuyển tải kịp thời các quy định mới vào giảng dạy và nghiên cứu để hỗ trợ giới hành nghề luật nắm bắt đúng tinh thần của Luật mới", PGS, TS Tô Văn Hòa phát biểu.

PGS, TS Tô Văn Hòa – Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Luật Hà Nội.

Đại diện Hội Pháp luật Xây dựng Việt Nam (SCLVN) cho rằng Luật Xây dựng sửa đổi 2025 đặt ra yêu cầu mới rất cao về năng lực quản trị hợp đồng và phòng ngừa rủi ro. SCLVN cam kết sẽ là cầu nối giúp doanh nghiệp hiểu đúng và vận dụng hiệu quả các quy định để hạn chế tối đa các thiệt hại pháp lý không đáng có.

Phân tích chi tiết những điểm mới của Luật Xây dựng, ông Bùi Văn Dưỡng – Phó Cục trưởng Cục Kinh tế – Quản lý Đầu tư Xây dựng (Bộ Xây dựng) cho biết, các nội dung cải cách tập trung vào 3 nhóm chính. Đó là đổi mới phương thức quản lý, nâng cao hiệu quả đầu tư và quản lý dự án; đơn giản hóa các điều kiện đầu tư kinh doanh và thủ tục hành chính rườm rà; làm rõ ranh giới giữa quản lý nhà nước và trách nhiệm của các bên tham gia.

Hội thảo đã dành phần lớn thời gian để các chuyên gia và doanh nghiệp thảo luận sâu về kỹ thuật soạn thảo hợp đồng, cách xử lý khi có thay đổi thiết kế hoặc biến động về chi phí vật liệu – những nguyên nhân phổ biến nhất dẫn đến tranh chấp xây dựng hiện nay.

Thông qua sự kiện này, Ban tổ chức kỳ vọng sẽ tạo ra một cộng đồng doanh nghiệp xây dựng am hiểu pháp luật, biết cách dùng hợp đồng làm “lá chắn” rủi ro, hướng tới một môi trường kinh doanh minh bạch và bền vững tại Việt Nam.

Minh Thu