Doanh nghiệp TP.HCM 'oằn mình' trước cú sốc logistics từ chiến sự Trung Đông

Tại buổi họp báo về tình hình kinh tế – xã hội TP.HCM vào chiều 5.3, bà Nguyễn Lê Thiên Thanh, Phó Trưởng phòng Kinh tế quốc tế (Sở Công Thương TP.HCM), đã đưa ra những phân tích đáng chú ý về tác động của chiến sự Trung Đông đối với dòng chảy thương mại của thành phố. Những con số và dự báo được đưa ra cho thấy một bức tranh đầy thách thức, đòi hỏi sự linh hoạt tối đa từ cả cơ quan quản lý lẫn cộng đồng doanh nghiệp.

Khi “mạch máu thương mại” toàn cầu bị nghẽn

Trong hệ thống thương mại quốc tế, vận tải biển đóng vai trò như “mạch máu” của nền kinh tế toàn cầu. Tuy nhiên, chiến sự tại Trung Đông đã khiến nhiều tuyến vận tải trọng yếu trở nên rủi ro, đặc biệt là khu vực Biển Đỏ và eo biển Bab-el-Mandeb – cửa ngõ kết nối tuyến hàng hải giữa châu Á và châu Âu.

Tình hình chiến sự Trung Đông đã khiến chi phí logistics của các doanh nghiệp TP.HCM tăng mạnh và thời gian vận chuyển kéo dài 7–10 ngày - Ảnh: minh họa

Theo phân tích của Sở Công Thương TP.HCM, lượng hàng hóa lưu thông qua khu vực này đã giảm tới 70% trong thời gian gần đây. Nhiều hãng tàu quốc tế buộc phải thay đổi hải trình, vòng qua mũi Hảo Vọng của châu Phi thay vì đi qua Biển Đỏ như trước.

Sự thay đổi này khiến hành trình vận tải kéo dài thêm từ 7 đến 10 ngày. Với những lô hàng xuất khẩu quy mô lớn, chỉ cần chậm trễ vài ngày cũng có thể kéo theo hàng loạt hệ lụy: chi phí lưu kho tăng, dòng tiền bị chậm quay vòng, hợp đồng giao hàng đối mặt nguy cơ vi phạm tiến độ.

Không dừng lại ở yếu tố thời gian, chi phí logistics cũng đang tăng mạnh. Các hãng tàu đồng loạt điều chỉnh giá cước, đồng thời áp thêm nhiều loại phụ phí như phụ phí chiến tranh, phụ phí bảo hiểm rủi ro và phụ phí nhiên liệu. Điều này khiến tổng chi phí vận chuyển của nhiều doanh nghiệp tăng đáng kể, đặc biệt đối với các mặt hàng có tỷ trọng chi phí logistics cao.

Đối với những doanh nghiệp xuất khẩu có biên lợi nhuận thấp, mức tăng chi phí này có thể nhanh chóng “ăn mòn” lợi nhuận.

TP.HCM hiện là trung tâm xuất khẩu lớn nhất cả nước, với hàng trăm nghìn doanh nghiệp tham gia chuỗi thương mại toàn cầu. Vì vậy, những biến động của logistics quốc tế nhanh chóng lan tỏa đến hoạt động sản xuất – kinh doanh trong nước.

Theo số liệu được Sở Công Thương TP.HCM công bố, thị trường Hoa Kỳ hiện chiếm khoảng 23,43% tổng kim ngạch xuất khẩu của thành phố. Đây là thị trường quan trọng đối với nhiều ngành hàng chủ lực như dệt may, gỗ, điện tử, thủy sản và máy móc. Khi thời gian vận chuyển kéo dài và chi phí logistics tăng cao, khả năng cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu có thể suy giảm. Doanh nghiệp không chỉ phải gánh chi phí vận chuyển lớn hơn mà còn đối mặt nguy cơ chậm giao hàng, ảnh hưởng đến uy tín với đối tác quốc tế.

Trong bối cảnh thương mại toàn cầu đang có dấu hiệu suy giảm, bất kỳ yếu tố bất ổn nào cũng có thể tạo ra “hiệu ứng domino” đối với các doanh nghiệp xuất khẩu.

Nguy cơ đứt gãy nguồn cung nguyên liệu

Không chỉ ảnh hưởng đến đầu ra của sản phẩm, biến động logistics còn đặt ra nguy cơ gián đoạn nguồn cung nguyên liệu đầu vào cho sản xuất.

Bà Nguyễn Lê Thiên Thanh đặc biệt nhấn mạnh các ngành công nghệ cao như điện tử và bán dẫn – những lĩnh vực mà TP.HCM vẫn phụ thuộc khá lớn vào nguồn nhập khẩu từ châu Âu. Trong chuỗi sản xuất công nghệ, linh kiện và nguyên liệu thường được vận chuyển theo lịch trình chính xác. Chỉ cần một khâu bị chậm trễ, toàn bộ dây chuyền sản xuất có thể bị ảnh hưởng.

Nếu tình trạng chậm trễ vận tải kéo dài, nguy cơ thiếu hụt nguyên liệu có thể xảy ra, khiến các nhà máy buộc phải giảm công suất hoặc tạm dừng sản xuất. Đây là kịch bản mà nhiều doanh nghiệp đang đặc biệt lo ngại, nhất là trong bối cảnh ngành điện tử đang đóng góp tỷ trọng lớn trong cơ cấu xuất khẩu của TP.HCM.

Trong số các ngành xuất khẩu chủ lực, ngành gỗ và sản phẩm từ gỗ cũng được đánh giá là chịu ảnh hưởng đáng kể từ biến động chi phí vận tải. Khác với nhiều ngành công nghiệp công nghệ cao, ngành gỗ có đặc thù là khối lượng hàng lớn và chi phí logistics chiếm tỷ trọng cao trong tổng giá trị lô hàng. Khi cước vận tải tăng, chi phí logistics có thể chiếm tới 15–20% giá trị sản phẩm, khiến biên lợi nhuận của doanh nghiệp bị thu hẹp đáng kể.

Nếu chiến sự kéo dài, các doanh nghiệp ngành gỗ có thể phải điều chỉnh giá bán hoặc tìm kiếm thị trường mới để duy trì lợi nhuận. Tuy nhiên, việc tăng giá bán trong bối cảnh sức mua toàn cầu suy yếu cũng là một bài toán không dễ giải.

Chiến lược “xoay trục” thị trường

Trước những biến động khó lường của tình hình địa chính trị, các cơ quan quản lý tại TP.HCM đang thúc đẩy chiến lược chuyển dịch thị trường xuất khẩu nhằm giảm thiểu rủi ro.

Theo Sở Công Thương TP.HCM, một trong những hướng đi quan trọng là khuyến khích doanh nghiệp mở rộng sang các thị trường gần hơn như Đông Á và ASEAN. Những thị trường này có lợi thế về khoảng cách địa lý, giúp rút ngắn thời gian vận chuyển và giảm chi phí logistics.

Bên cạnh đó, các hiệp định thương mại tự do trong khu vực cũng tạo ra nhiều ưu đãi về thuế quan, giúp doanh nghiệp nâng cao khả năng cạnh tranh.Việc đa dạng hóa thị trường được xem là chiến lược “né bão” quan trọng trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang có xu hướng phân mảnh do xung đột địa chính trị.

Không chỉ dừng lại ở các khuyến nghị chiến lược, Sở Công Thương TP.HCM cũng đã kiến nghị nhiều giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp vượt qua giai đoạn khó khăn. Một trong những đề xuất đáng chú ý là chính sách hỗ trợ lãi suất dành cho doanh nghiệp xuất nhập khẩu. Trong bối cảnh chi phí logistics tăng cao, việc giảm áp lực chi phí vốn có thể giúp doanh nghiệp duy trì dòng tiền và ổn định hoạt động sản xuất – kinh doanh.

Bên cạnh đó, thành phố cũng dự kiến tăng cường các chương trình xúc tiến thương mại, kết nối doanh nghiệp với những thị trường ít chịu ảnh hưởng bởi xung đột. Các hoạt động này nhằm mở rộng mạng lưới đối tác, tạo thêm đầu ra cho sản phẩm xuất khẩu và giảm sự phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống.

Bài toán dài hạn cho chuỗi cung ứng

Những biến động do chiến sự Trung Đông gây ra đang cho thấy sự mong manh của chuỗi cung ứng toàn cầu khi phụ thuộc quá nhiều vào một số tuyến vận tải chiến lược.

Đối với TP.HCM – trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước – bài học đặt ra không chỉ là ứng phó với khủng hoảng trước mắt mà còn phải xây dựng chiến lược logistics dài hạn. Việc phát triển hệ thống cảng biển, trung tâm logistics hiện đại và mạng lưới vận tải đa phương thức được xem là chìa khóa để giảm chi phí logistics – yếu tố hiện vẫn chiếm tỷ lệ khá cao trong cơ cấu giá thành hàng hóa của Việt Nam.

Song song đó, việc đa dạng hóa thị trường xuất nhập khẩu và nguồn cung nguyên liệu cũng là hướng đi quan trọng nhằm nâng cao khả năng chống chịu của nền kinh tế trước những cú sốc bên ngoài.

Trong bối cảnh bất ổn địa chính trị ngày càng khó lường, khả năng thích ứng nhanh đang trở thành yếu tố sống còn đối với doanh nghiệp. Nhiều doanh nghiệp xuất khẩu tại TP.HCM đã bắt đầu điều chỉnh kế hoạch sản xuất, tăng dự trữ nguyên liệu và tìm kiếm thêm đối tác logistics để giảm thiểu rủi ro. Một số doanh nghiệp cũng đang tính toán chuyển một phần thị trường sang khu vực châu Á – nơi có chi phí vận chuyển thấp hơn và ít chịu tác động từ các tuyến hàng hải xung đột.

Những bước đi này cho thấy cộng đồng doanh nghiệp đang chủ động tìm cách “xoay trục” để duy trì hoạt động trong bối cảnh đầy biến động.

Dù phải đối mặt với nhiều thách thức, TP.HCM vẫn đặt mục tiêu duy trì đà tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ trong năm nay.Sự phối hợp giữa cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp được kỳ vọng sẽ tạo ra “lá chắn” giúp nền kinh tế thành phố vượt qua giai đoạn khó khăn.

Trong bối cảnh thương mại toàn cầu liên tục biến động, khả năng thích ứng linh hoạt, đa dạng hóa thị trường và nâng cấp hệ thống logistics sẽ là những yếu tố quyết định giúp TP.HCM giữ vững vai trò đầu tàu kinh tế của cả nước.

Hồ Quang