Doanh nghiệp và bài toán tự chủ trong kỷ nguyên mới

Sau 40 năm kể từ ngày Đại hội VI của Đảng chính thức khởi xướng Công cuộc Đổi mới (1986 - 2026), kinh tế Việt Nam đã ghi nhận những bước chuyển mình mang tính lịch sử.

Từ một nền kinh tế nông nghiệp tập trung, Việt Nam đã bứt phá trở thành một trong những "công xưởng" sản xuất năng động của khu vực. Trong tiến trình đó, sự vươn lên của khu vực kinh tế tư nhân chính là minh chứng sống động nhất cho sức sống của các thể chế kinh tế mở.

Sản xuất thép tại nhà máy Hòa Phát. Ảnh: HP

Trưởng thành cùng làn sóng đổi mới, Tập đoàn Hòa Phát đã đạt được những kết quả về tài chính khích lệ trong nửa đầu năm 2026. Bên cạnh những con số về doanh thu, lợi nhuận, Hòa Phát còn đưa ra lời giải cho bài toán về tự chủ nguyên liệu và vật liệu cho ngành công nghiệp nặng của Việt Nam.

Theo báo cáo tài chính hợp nhất 6 tháng đầu năm 2026 của Tập đoàn Hòa Phát công bố mới đây phản ánh sức phục hồi mạnh mẽ của cầu tiêu dùng nội địa lẫn thị trường xuất khẩu.

Theo ông Nguyễn Việt Thắng, Tổng Giám đốc Tập đoàn Hòa Phát, 6 tháng đầu năm 2026, Hòa Phát ghi nhận doanh thu đạt 108.870 tỷ đồng, tăng 47% so với cùng kỳ năm trước. Đáng chú ý, lợi nhuận đạt 15.480 tỷ đồng, tăng trưởng tới 103%, gấp đôi so với kết quả cùng kỳ năm 2025. Với kết quả này, tập đoàn đã thực hiện được 52% kế hoạch doanh thu và đạt 70% chỉ tiêu lợi nhuận toàn khóa cả năm 2026 (kế hoạch 22.000 tỷ đồng) chỉ sau nửa chặng đường.

Lĩnh vực thép tiếp tục khẳng định vai trò "xương sống" khi đóng góp 93% doanh thu và 68% tổng lợi nhuận cho toàn tập đoàn. Động lực bứt phá cốt lõi của kỳ báo cáo này đến từ Dự án Khu liên hợp Sản xuất Gang thép Hòa Phát Dung Quất 2. Việc đưa toàn bộ 2 lò cao công suất lớn vào vận hành thương mại từ cuối năm 2025 đã nâng tổng công suất thiết kế thép thô của tập đoàn lên 16 triệu tấn/năm. Nguồn cung mới giúp sản lượng thép cuộn cán nóng (HRC) trong nửa đầu năm 2026 đạt xấp xỉ 3,4 triệu tấn, tăng 57% so với cùng kỳ.

Theo Hiệp hội Thép Việt Nam (VSA), ngành thép Việt Nam nói chung và Hòa Phát nói riêng đã có những bước tiến trong việc tự chủ sản xuất. Tập đoàn đã hoàn thiện chuỗi giá trị khép kín, chủ động từ nguồn nguyên liệu cho tới thành phẩm hạ nguồn chất lượng cao. VSA đánh giá, ngành thép Việt Nam đang hướng tới sự đầu tư đồng bộ, khép kín hiện đại, từ khâu sản xuất thượng nguồn đến hạ nguồn, năng lực tự chủ ngày càng cao trong chuỗi cung ứng công nghiệp toàn cầu.

Đến nay, sự trưởng thành của Hòa Phát đã phản ánh rõ nét cho hành trình “cởi trói” cho lực lượng sản xuất của tư nhân của nước ta. Khởi đầu từ một tổ hợp buôn bán máy xây dựng và thiết bị nhỏ thành lập vào đầu thập niên 1990 tại Hà Nội, Hòa Phát đã kiên trì theo đuổi con đường làm công nghiệp thực chất.

Từ chỗ chỉ sản xuất các loại ống thép hay nội thất văn phòng, Hòa Phát đã quyết định đầu tư vào công nghệ luyện kim thượng nguồn khép kín bằng lò cao (BF-BOF) tại Hải Dương và sau đó là đại dự án Dung Quất (Quảng Ngãi). Hiện Hòa Phát không chỉ nắm giữ 36% thị phần thép xây dựng cả nước mà còn là doanh nghiệp Việt Nam duy nhất sản xuất được thép cuộn cán nóng (HRC). Đây là loại nguyên liệu nền tảng cho hàng loạt ngành công nghiệp hạ nguồn như chế tạo cơ khí, ô tô, vỏ container, đóng tàu và năng lượng tái tạo.

Xuất khẩu thép Hòa Phát. Ảnh: HP

Sự phát triển của Tập đoàn còn được thể hiện qua trách nhiệm tài chính. Chỉ trong 6 tháng đầu năm nay, Hòa Phát đã nộp 8.478 tỷ đồng vào ngân sách nhà nước tại 20 tỉnh, thành phố trên cả nước.

Từ tình hình tăng trưởng đầu năm 2026 đang được Hòa Phát dồn sức đầu tư cho chặng đường chiến lược tiếp theo đó chính là tự chủ vật liệu phục vụ các đại dự án hạ tầng quốc gia.

Bên cạnh việc đẩy mạnh chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) vào quản trị quy trình luyện kim khép kín, Hòa Phát đang đẩy nhanh tiến độ dự án Nhà máy sản xuất thép ray và thép đặc biệt tại Khu kinh tế Dung Quất. Tính đến tháng 8/2026, dự án đã hoàn thành hơn 60% khối lượng xây dựng cơ bản và lắp đặt thiết bị. Dự kiến từ quý II/2027, nhà máy sẽ chính thức cho ra lò những thanh ray đường sắt đạt tiêu chuẩn quốc tế đầu tiên mang thương hiệu Việt Nam. Đây là bước chuẩn bị chiến lược nhằm cung ứng trực tiếp cho siêu dự án Đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam cũng như hệ thống đường sắt đô thị (Metro) tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh.

Chủ tịch HĐQT Trần Đình Long nhấn mạnh: “Nhiệm vụ thời gian tới của Hòa Phát là phải áp dụng tối đa AI nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh. Tất cả những gì mới đều có nhiều khó khăn, trở ngại, nhưng phải áp dụng bằng được”.

Việc tự chủ sản xuất thanh ray khổ tiêu chuẩn và thép đặc biệt sẽ giúp quốc gia tiết kiệm hàng tỷ USD ngoại tệ nhập khẩu, đồng thời đảm bảo tính chủ động về tiến độ cho các công trình trọng điểm.

Bên cạnh mảng thép chủ lực, các lĩnh vực phụ trợ như bất động sản khu công nghiệp và nông nghiệp công nghệ cao của Hòa Phát cũng ghi nhận sự tăng trưởng ổn định. Mảng nông nghiệp (HPA) sau giai đoạn tái cơ cấu đã liên tục mang lại dòng tiền dương và đóng góp biên lợi nhuận ròng ấn tượng, tạo nên sự cân bằng cho hệ sinh thái kinh doanh toàn tập đoàn.

Với đà phục hồi hiện tại, giới phân tích tài chính dự báo Hòa Phát hoàn toàn có khả năng vượt kế hoạch doanh thu 210.000 tỷ đồng của cả năm 2026.