Doanh nghiệp xây dựng vẫn chịu nhiều sức ép

Ảnh minh họa: Thanh Xuân

Cục Thống kê (Bộ Tài chính) vừa công bố Báo cáo xu hướng sản xuất kinh doanh ngành công nghiệp chế biến, chế tạo và xây dựng quý 3 và dự báo quý 4/2026. Cuộc điều tra xu hướng sản xuất kinh doanh hàng quý được thực hiện với 6.200 doanh nghiệp ngành công nghiệp chế biến, chế tạo và 5.974 doanh nghiệp ngành xây dựng. Tổng số doanh nghiệp trả lời trong kỳ điều tra quý 3/2026 là 6.077 doanh nghiệp ngành công nghiệp chế biến, chế tạo và 5.826 doanh nghiệp ngành xây dựng.

ÁP LỰC TỪ CHI PHÍ VỐN VÀ NGUỒN CUNG VẬT LIỆU

Trong đó, hoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp xây dựng quý 3/2026 được đánh giá thuận lợi hơn so với quý 2/2026, khi 30,9% doanh nghiệp nhận định thuận lợi hơn; 41,4% doanh nghiệp nhận định giữ ổn định; và 27,7% doanh nghiệp nhận định khó khăn hơn. Điểm đáng chú ý, quý 3/2026 có 80,5% doanh nghiệp nhận định số lượng hợp đồng xây dựng mới tăng và không đổi so với quý 2/2026 (28,5% doanh nghiệp nhận định tăng; 52,0% doanh nghiệp nhận định không đổi); chỉ 19,5% doanh nghiệp nhận định số lượng hợp đồng xây dựng mới giảm.

Dù vậy, bên cạnh những tín hiệu tích cực, hoạt động của doanh nghiệp xây dựng vẫn chịu sức ép từ nhiều yếu tố. Theo kết quả khảo sát quý 3/2026, có 65% doanh nghiệp nhận định giá nguyên vật liệu tăng cao tiếp tục là yếu tố gây khó khăn chủ yếu đối với hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp xây dựng; 39,7% doanh nghiệp gặp khó khăn do không có hợp đồng xây dựng mới.

Mặt khác, hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp cũng phải chịu tác động từ nhiều yếu tố đầu vào khác. Cụ thể, về nguồn vốn: 25,5% doanh nghiệp cho biết gặp khó khăn do tình trạng nợ đọng xây dựng cơ bản chưa được thanh quyết toán đúng kỳ hạn; 22,2% doanh nghiệp gặp khó khăn do thiếu vốn phục vụ hoạt động sản xuất kinh doanh. Việc chậm thanh quyết toán các khoản nợ xây dựng cơ bản gây áp lực lên dòng tiền, ảnh hưởng đến khả năng quay vòng vốn của doanh nghiệp.

Về lao động, có 22,9% doanh nghiệp gặp khó khăn trong tuyển dụng lao động đáp ứng yêu cầu. Nhu cầu về lao động xây dựng có trình độ, kỹ thuật và kinh nghiệm ngày càng cao, trong khi nguồn lao động phù hợp còn hạn chế; một bộ phận lao động chưa đáp ứng yêu cầu về kỹ năng, tay nghề của doanh nghiệp.

Không chỉ nguồn nhân lực, nguồn cung nguyên vật liệu xây dựng tiếp tục là điểm đáng lưu ý, khi 24,1% doanh nghiệp phản ánh gặp khó khăn do thiếu nguồn cung. Nguyên nhân chủ yếu là giá vật liệu biến động mạnh, việc khai thác một số loại vật liệu bị hạn chế và thủ tục cấp phép kéo dài; chi phí vận chuyển tăng, cùng với tình trạng gián đoạn logistics cũng làm cho nguồn cung vật liệu chưa ổn định.

Ngoài những vấn đề trên, có 26,1% doanh nghiệp ghi nhận gặp khó khăn do điều kiện thời tiết không thuận lợi; 18,7% doanh nghiệp gặp khó khăn do thủ tục hành chính rườm rà, phức tạp; 16,2% doanh nghiệp gặp khó khăn do công tác giải phóng mặt bằng chậm; 11,5% doanh nghiệp chưa nắm được thông tin đấu thầu, làm hạn chế cơ hội tiếp cận và ký kết các hợp đồng xây dựng mới.

Thực tế này cũng trùng với vướng mắc tại nhiều công trình trọng điểm. Báo cáo tại Phiên họp thứ nhất của Ban Chỉ đạo các công trình trọng điểm mới đây, Bộ Công Thương cho biết giá vật liệu xây dựng bình quân tăng tới 18–20%, trong khi mức dự phòng chi phí tại nhiều dự án khoảng 10%. Bên cạnh đó, dù trữ lượng trên lý thuyết cơ bản đáp ứng, nhưng công suất cung ứng thực tế hàng ngày chỉ đạt khoảng 30%, làm ảnh hưởng đến tiến độ thi công...

KỲ VỌNG SỰ ỔN ĐỊNH TRONG QUÝ 4/2026

Nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động sản xuất kinh doanh, các nhà thầu xây dựng kiến nghị Chính phủ, các bộ, ngành và địa phương tiếp tục triển khai các giải pháp hỗ trợ phù hợp.

Theo đó, có tới 61,8% doanh nghiệp đề nghị được hỗ trợ về nguyên vật liệu xây dựng; 42,8% doanh nghiệp đề nghị hỗ trợ vốn sản xuất kinh doanh thông qua vay vốn ưu đãi, giảm lãi suất và tạo thuận lợi trong thủ tục vay; 38,4% doanh nghiệp đề nghị công khai, minh bạch thông tin về đấu thầu. Ngoài ra, 35,6% doanh nghiệp đề nghị tiếp tục cắt giảm thủ tục hành chính, rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ; 28,3% doanh nghiệp đề nghị có chế tài xử lý tình trạng chậm thanh quyết toán, nợ đọng xây dựng cơ bản; 26,0% doanh nghiệp đề nghị bàn giao mặt bằng đúng tiến độ để đảm bảo thời gian thi công theo hợp đồng. 

Nhìn về chặng đường cuối năm, các doanh nghiệp dự báo tình hình sản xuất kinh doanh quý 4/2026 sẽ có xu hướng ổn định, không xuất hiện nhiều biến động lớn so với quý 3. Cụ thể, 28,1% doanh nghiệp đánh giá hoạt động sẽ thuận lợi hơn; 44,7% nhận định giữ mức ổn định; và 27,2% dự báo còn nhiều khó khăn.