Độc đáo phiên chợ Mường Chon

Phiên chợ được bày bán nhiều loại vải và đồ dùng thổ cẩm của đồng bào dân tộc.

Hồi sinh những giá trị văn hóa đặc sắc miền sơn cước

Chợ phiên Mường Chon - Bình Chuẩn được khai mạc lần thứ nhất vào tháng 11 năm 2020. Đây là phiên chợ bày bán các sản phẩm đặc trưng trong đời sống, sinh hoạt của cộng đồng các dân tộc miền Trà Lân và các vùng lân cận; đồng thời là nơi bảo lưu, trao truyền, phát huy những giá trị văn hóa độc đáo mang đậm sắc màu văn hóa vùng cao miền Tây xứ Nghệ. Sau gần 2 năm gián đoạn do dịch bệnh, chợ phiên Mường Chon hoạt động trở lại như ngọn lửa thắp sáng niềm tự hào văn hóa đồng bào các dân tộc thiểu số vùng cao nơi đây. Giữa tiếng khèn vang vọng và sắc màu thổ cẩm rực rỡ, người dân lại được sống trong không khí hội hè rộn rã, còn du khách được chạm vào vẻ đẹp nguyên sơ, chân thực của một miền sơn cước đang hồi sinh.

Phiên chợ được họp vào ngày thứ bảy, chủ nhật tuần thứ ba hàng tháng. Từ tờ mờ sáng, con đường nhỏ men theo triền núi đã rộn ràng bước chân. Người gùi măng, địu gà, dắt dê, dắt trâu xuống chợ. Xen lẫn vào tiếng bước chân là tiếng người gọi nhau í ới. Ai cũng mặc bộ đẹp nhất, gùi hàng xuống chợ với nụ cười tươi tắn trên môi. Tiếng nói cười xen lẫn tiếng khèn, tiếng leng keng của những chiếc vòng bạc khiến không gian sống động, chân thực. Bước vào phiên chợ, những gùi hàng chất đầy moọc, nậm pịa, cải muối ống nứa, lợn bản hấp lá chuối, xôi nếp nương dẻo thơm… tỏa hương quyện trong làn gió núi. Cùng đó là sắc màu thổ cẩm rực rỡ với những tấm váy, chiếc khăn, túi xách hoa văn do bàn tay khéo léo của phụ nữ Thái, Thổ, Đan Lai, Khơ Mú dệt nên, mỗi họa tiết là một câu chuyện, một ký ức về núi rừng…

Ông Lữ Văn Thơi (trú bản Na Kho, xã Bình Chuẩn) chia sẻ: "Lâu lắm rồi, dân mình mới lại có nơi để vừa buôn bán, vừa được gặp gỡ, khoe những sản vật của bản. Phiên chợ không chỉ để trao đổi hàng hóa mà còn là nơi bà con gặp nhau, hỏi thăm nhau, kể chuyện mùa màng, chuyện con trâu, con lợn... Vui như Tết".

Điều đặc biệt ở chợ phiên này là mọi thứ đều "chân quê". Không tiếng rao ồn ào, không hề mặc cả. Người bán niềm nở, người mua vui vẻ; không chỉ trao đổi mua bán về vật chất mà là sự sẻ chia, gắn bó, giao lưu giữa những con người cùng chung nhịp sống miền sơn cước.

Chị Vi Thị Thắm (trú bản Xiềng, xã Bình Chuẩn) tay thoăn thoắt bán hàng, miệng nói cười phấn khởi: "Đến chợ là vui rồi vì được gặp bà con, được nói chuyện, được nghe người ta khen món ăn của bản mình".

Đến với chợ phiên Mường Chon, người dân, du khách còn được hòa mình vào không gian văn hóa sống động. Tiếng khèn vang vọng gọi mùa, tiếng cười nói ríu rít bên khung cửi, những đứa trẻ chân trần chạy vòng quanh quán nước… tất cả gợi lại hình ảnh yên bình, chân thực của vùng cao. Xen lẫn đó là tiếng trống đu, tiếng reo vui trong các trò "chọi gụ", "đu xích", "chơi mặng", những trò chơi dân gian tưởng chừng đã mai một, nay lại được hồi sinh trong niềm phấn khởi của đồng bào.

Những sản phẩm thủ công của bà con cũng được mang ra bày bán.

Nơi kết nối và đánh thức tiềm năng

Ông Lô Văn Lý - Chủ tịch UBND xã Bình Chuẩn cho hay, việc mở ra phiên Mường Chon không chỉ tạo điều kiện để bà con mua bán, trao đổi hàng hóa mà quan trọng hơn là giữ được nét truyền thống, văn hóa của đồng bào, bản làng. Chính quyền xã Bình Chuẩn xác định đây là hoạt động trọng tâm, vừa thúc đẩy phát triển kinh tế hộ gia đình, vừa tạo nền tảng bền vững cho du lịch sinh thái - du lịch cộng đồng trong tương lai. "Mục tiêu của chúng tôi là để người dân làm chủ, còn chính quyền chỉ hỗ trợ cách làm, cách quảng bá và đảm bảo không gian văn minh, sạch đẹp" - ông Lý cho hay.

Cũng theo ông Lý, từ ngày có chợ phiên Mường Chon, đời sống vật chất lẫn tinh thần của người dân xã Bình Chuẩn như được tiếp thêm sức sống mới. Những tấm thổ cẩm rực rỡ theo chân du khách xuống phố, những món ăn vùng cao trở thành đặc sản níu chân người đi xa, còn bản làng thì rộn ràng hơn mỗi dịp chợ mở. Người dân có thêm thu nhập, thanh niên có việc làm, phụ nữ tự tin khởi nghiệp từ chính nghề truyền thống của mình. Chợ phiên Mường Chon đã mở ra cơ hội xóa đói giảm nghèo cho người dân địa phương. Nhiều hộ dân đã mạnh dạn mở quán ăn, làm homestay, sản xuất hàng lưu niệm, tạo thêm sinh kế ngay tại quê hương. Từ vài chục gian hàng thuở đầu, nay Mường Chon đã có hơn trăm hộ tham gia, thu hút đông đảo du khách trong và ngoài tỉnh tìm về để cảm nhận hồn cốt miền thượng nguồn sông Lam.

Nhiều loại bánh, đặc sản của địa phương được bày bán tại phiên chợ.

Mỗi gian hàng ở chợ phiên Mường Chon là một câu chuyện nhỏ về nếp sống và con người nơi đây. Du khách đến đây có thể tham quan, trải nghiệm dệt vải, nấu món ăn truyền thống, chơi trò dân gian, hoặc ngồi bên ché rượu cần nghe già làng kể chuyện xưa. Những trải nghiệm mộc mạc, bình dị ấy là nét độc đáo riêng mà không phải phiên chợ nào cũng có được.

Hơn cả một phiên chợ, Mường Chon là nơi gửi gắm niềm tin về một tương lai ấm no, nơi du khách tìm thấy vẻ đẹp nguyên sơ và chân thành của con người miền Tây xứ Nghệ. Từ những phiên chợ nhỏ nơi miền sơn cước, một niềm tin đang được thắp lên, niềm tin về sự hồi sinh của bản làng, về con đường phát triển bền vững khi kinh tế và văn hóa cùng hòa nhịp. Mường Chon hôm nay không chỉ là nơi trao đổi hàng hóa, mà còn là nơi con người tìm lại mình giữa đại ngàn, nối dài sức sống của núi rừng Bình Chuẩn qua từng phiên chợ mới.

Dương Hóa