Độc lạ phiên bản khổng lồ sinh vật bằng tre

Ông Võ Tấn Tân (bên trái) và mô hình con cua khổng lồ bằng tre. Ảnh: TẤN CHÂU

Sự biến hóa của tre

Tre vốn là vật liệu gắn bó lâu đời với đời sống người Việt, từ công cụ lao động đến vật dụng sinh hoạt. Tuy nhiên, để đưa tre trở thành chất liệu chính trong nghệ thuật tạo hình, đặc biệt ở quy mô lớn, đòi hỏi sự bền bỉ và tư duy sáng tạo. Với nghệ nhân Võ Tấn Tân (người sáng lập Taboo Bamboo Workshop, phường Hội An Đông), tre không chỉ là nguyên liệu mà còn là “ngôn ngữ” để kể những câu chuyện về hệ sinh thái địa phương.

Bước ngoặt trong hành trình sáng tạo với tre của ông đến từ năm 2020, khi cơ sở sản xuất Taboo Bamboo Workshop phải tạm đóng cửa do ảnh hưởng của dịch COVID-19. Trong khoảng thời gian gián đoạn này, ông nảy ra ý tưởng thử nghiệm các mô hình sinh vật khổng lồ từ tre để trưng bày. Từ những thử nghiệm ban đầu, các sản phẩm nhanh chóng thu hút sự chú ý của người xem. Nhiều khu du lịch, khách sạn trong và ngoài nước đã chủ động liên hệ đặt hàng, mở ra hướng phát triển mới cho cơ sở.

Từ đây, ông Tân tập trung nghiên cứu sâu hơn về kỹ thuật tạo hình và xử lý vật liệu. Bằng sự kiên trì, ông từng bước tìm ra cách để các mô hình tre đạt được độ sống động cao, từ hình dáng đến thần thái. Những con vật quen thuộc như ong, tôm, cua, cá, châu chấu… được phóng đại với kích thước gấp hàng trăm, thậm chí đến cả nghìn so với thực tế nhưng vẫn giữ được sự cân đối và chân thực trong từng chi tiết.

Theo nghệ nhân Võ Tấn Tân, việc chế tác những sinh vật khổng lồ bằng tre không đơn thuần là phóng to hình dáng, mà là bài toán tổng hợp giữa mỹ thuật và kỹ thuật kết cấu. Khung tre phải đủ chắc chắn để chịu lực, đồng thời vẫn đảm bảo sự mềm mại trong đường nét tạo hình.

Để đạt được hiệu quả này, người thợ phải quan sát kỹ lưỡng từng chuyển động của sinh vật trong tự nhiên. Những chi tiết nhỏ như độ cong của chân, góc mở của cánh hay thế vươn của càng đều được tính toán cẩn trọng. Tùy vào yêu cầu của khách và độ khó mà thời gian hoàn thành mỗi mô hình khác nhau, mô hình phức tạp có thể mất vài tháng. “Khâu chế tác đòi hỏi sự tỉ mỉ cao, bởi chỉ cần một sai lệch nhỏ trong đường cắt hay lắp ghép có thể làm mất đi sự cân đối và biểu cảm của tác phẩm. Với những sản phẩm lớn, yêu cầu này càng trở nên khắt khe hơn”, ông Tân chia sẻ.

Một trong những tiêu chí được ông Tân đặt ra là hạn chế tối đa việc lộ các chi tiết liên kết. Các mối nối được xử lý tinh xảo, gần như “ẩn” hoàn toàn trong cấu trúc tổng thể, giúp tác phẩm giữ được vẻ tự nhiên. Chính yếu tố này tạo nên sự khác biệt, khiến nhiều du khách bất ngờ khi nhận ra toàn bộ sản phẩm đều được làm thủ công từ tre.

Khách quốc tế chăm chú nghe ông Tân thuyết minh về một mô hình sinh vật khổng lồ từ tre. Ảnh: HÀ SẤU

Nâng tầm giá trị nghề thủ công

Sự xuất hiện của những mô hình tre khổng lồ đã mở ra hướng đi mới cho xưởng sản xuất. Không chỉ là nơi tạo ra sản phẩm, không gian này còn trở thành điểm tham quan, trải nghiệm. Du khách khi đến đây có thể trực tiếp quan sát quy trình chế tác, tham gia các hoạt động workshop và tìm hiểu về đặc tính của tre. Qua đó, giá trị của nghề thủ công truyền thống được truyền tải một cách trực quan và sinh động.

Bà Deborah Craco, du khách đến từ Canada đã không giấu được sự kinh ngạc khi chứng kiến sự biến hóa của tre thành những con vật khổng lồ và ấn tượng. Tại Canada, tre không phổ biến và những sản phẩm về tre chỉ là những chiếc giỏ hay món đồ nội thất đơn giản. “Không nhiều người có thể sáng tạo ra sinh vật bằng tre ấn tượng đến thế. Hãy nhìn những tư thế sống động đến khó tin của những con vật to lớn, công phu và chân thực từng chi tiết. Sự kết nối giữa tư duy nghệ thuật và đặc tính của vật liệu đã tạo nên giá trị độc đáo, kỹ thuật lắp ghép tinh xảo đến mức không hề để lộ dấu vết của các mối nối hay vật liệu gắn kết, khiến tác phẩm như được kết nối một cách kỳ diệu đến khó tin”, bà Deborah Craco nói.

Ở góc độ môi trường, việc sử dụng tre - một loại vật liệu tái tạo nhanh cũng phù hợp với xu hướng phát triển xanh. Tre có khả năng sinh trưởng nhanh, ít tác động đến môi trường trong quá trình khai thác, đồng thời dễ phân hủy. Việc tận dụng tre trong sản xuất không chỉ góp phần giảm áp lực lên các vật liệu công nghiệp mà còn lan tỏa thông điệp về lối sống xanh.

Theo Trung tâm Xúc tiến du lịch Đà Nẵng, bên cạnh giá trị kinh tế và môi trường, các tác phẩm tre còn mang ý nghĩa văn hóa, đưa du khách chạm về giá trị nguyên bản. Những hình tượng sinh vật, đặc biệt là các loài gắn với đời sống vùng sông nước, phần nào phản ánh đặc trưng của không gian Cẩm Thanh nói riêng và miền Trung nói chung. Khi du khách tham quan và mang theo các sản phẩm này, đó cũng là cách câu chuyện về làng nghề và văn hóa bản địa được lan tỏa.

Trong bối cảnh nhiều làng nghề truyền thống đứng trước nguy cơ mai một, cách làm của nghệ nhân Võ Tấn Tân cho thấy một hướng đi khả thi đó là kết hợp giữa gìn giữ giá trị cốt lõi với đổi mới sáng tạo. Việc đưa tre vào nghệ thuật tạo hình quy mô lớn, gắn với trải nghiệm du lịch, không chỉ làm phong phú thêm sản phẩm thủ công mà còn giúp nghề truyền thống thích ứng với nhu cầu mới.

Từ những lóng tre mộc mạc, hành trình sáng tạo của nghệ nhân đã mở ra một không gian nghệ thuật độc đáo, nơi kỹ thuật, thẩm mỹ và văn hóa giao thoa. Những sinh vật bằng tre, không chỉ là sản phẩm thủ công mà còn là minh chứng cho khả năng thích ứng và phát triển của nghề truyền thống trong đời sống hiện đại.