Đổi cách nuôi, đổi cuộc đời

Giấc mơ trên những đầm tôm (Bài 2):

Ứng dụng công nghệ trong nuôi tôm thẻ chân trắng của anh Hồ Văn Dương.

Biến vùng đất mặn thành liên kết nuôi tôm

Trở lại cánh đồng muối Nam Tiến (xã Hoa Lộc) những ngày này, đối lập với sự trầm lắng bên những ô chạt phơi muối là nhịp điệu rộn rã tại khu quy hoạch nuôi trồng thủy sản tập trung. Tiếng máy sục khí chạy liên hồi từ những dãy nhà màng kiên cố, người dân tất bật dọn ao đầm chuẩn bị xuống giống vụ mới.

Cánh đồng muối Nam Tiến từng ghi dấu một thời hoàng kim với diện tích quy hoạch gần 38ha. Thế nhưng, theo bước chuyển mình của thời gian, hạt muối dần mất giá, nghề truyền thống cũng rơi vào cảnh nhạt nhòa, thu nhập bấp bênh. Lớp trẻ trong làng đi làm ăn xa, trên đồng muối chỉ còn lại những người già cố bám trụ nhưng sức lực có hạn.

Trước thực tế đó, HTX muối Tam Hòa kiên trì vận động bà con chuyển sang mô hình kinh tế giá trị cao hơn, được cấp ủy, chính quyền đồng hành.

Anh Lê Văn Kiên, Bí thư Chi bộ thôn Trương Xá, Giám đốc HTX muối Tam Hòa, cho biết: “Từ diện tích sản xuất muối kém hiệu quả, chúng tôi đã đồng hành cùng bà con chuyển đổi thành công khoảng 20ha sang nuôi tôm nước lợ từ năm 2016 đến nay. Đã có 20 trên tổng số 102 hộ xã viên mạnh dạn chuyển sang nuôi trồng thủy sản".

Quỹ đất đã sẵn sàng, nhưng để biến vùng đất mặn thành “mỏ vàng” cần những hạt nhân tiên phong dám làm chủ kỹ thuật. Năm 2014, sau nhiều năm tích lũy kinh nghiệm ở miền Nam, anh Đỗ Văn Hải trở về quê hương Hòa Lộc, huyện Hậu Lộc cũ (nay là xã Hoa Lộc) lập nghiệp, trở thành người đầu tiên đưa con tôm thẻ chân trắng về nuôi thử nghiệm trên đồng đất này.

Ngày ấy, vốn liếng eo hẹp, gia đình anh phải vay mượn thêm để gom đủ 1 tỷ đồng đầu tư hạ tầng, thả 50 vạn tôm giống trên chưa đầy 1ha. Vụ đầu thắng lớn, lãi 800 triệu đồng, gần bù đắp toàn bộ vốn đầu tư - động lực để anh mở rộng quy mô, nhận chuyển nhượng đất muối của bà con và đấu thầu thêm đất công ích. Năm 2017, nhận thấy nuôi tôm ngoài trời tiềm ẩn rủi ro thiên tai rất lớn, anh Hải tiên phong đầu tư 3 - 3,5 tỷ đồng/ha chuyển toàn bộ diện tích sang công nghệ nhà màng - chìa khóa giúp trang trại làm chủ kỹ thuật nuôi vụ đông, điều mà đầm nuôi truyền thống hoàn toàn bất lực.

Không chọn lối đi đơn độc, anh Hải liên kết với 10 hộ dân khác, trong đó, mỗi đầm nuôi có 1 - 2 hộ góp cổ phần. Anh Hải là người đầu tư vốn, hạ tầng, con giống; các hộ bỏ công chăm sóc, chia lợi nhuận, được cầm tay chỉ việc trước khi chính thức nhận. Mô hình này đang tạo việc làm ổn định cho 40 lao động địa phương. Đến nay, đầm tôm do gia đình anh quản lý và liên kết đã chạm mốc 30ha, sản lượng ổn định 500 - 600 tấn mỗi năm.

Khu nuôi tôm thẻ chân trắng ứng dụng công nghệ cao của anh Hồ Văn Dương, Giám đốc Công ty TNHH Anh Quân Hải Châu.

“Nuôi tôm không mái che rất dễ chịu rủi ro bởi mưa bão và rét đậm miền Bắc, không thể làm vụ đông. Nhà màng chi phí lớn nhưng hiệu quả hơn hẳn, hạn chế dịch bệnh, chủ động kiểm soát môi trường. Quan trọng nhất, tôm vụ đông chất lượng vượt trội, thu hoạch đúng dịp tết sẽ đạt giá đỉnh điểm”, anh Hải chia sẻ.

Anh tính chu kỳ nuôi sao cho đến tháng 7 - 8 tôm đã lớn để thu hoạch dứt điểm; mùa mưa bão được tận dụng làm “khoảng nghỉ” kỹ thuật ngắt mầm bệnh, cải tạo ao đầm trước khi đồng loạt xuống giống vụ đông từ cuối tháng 9. Chuỗi tôm tươi sống (tôm oxy) của trang trại hiện cung cấp đều đặn cho thị trường Hà Nội, Hải Phòng và các vùng du lịch trọng điểm.

Muốn đi xa phải tính bài toán bền vững

Bén duyên với nghề tôm từ năm 2009, anh Hồ Văn Dương, Giám đốc Công ty TNHH Anh Quân Hải Châu, từng thành công lớn khi đưa công nghệ cao vào sản xuất năm 2018. Nhưng bài học đắt giá từ việc canh tác tự phát trên đất không phù hợp quy hoạch buộc anh phải tháo dỡ toàn bộ mặt bằng tại huyện Tĩnh Gia cũ (nay là phường Ngọc Sơn) cuối năm 2021. Vấp ngã ấy trở thành bước ngoặt để anh định hình lại tư duy làm nghề, nông nghiệp công nghệ cao phải gắn liền với hành lang pháp lý chuẩn chỉ.

Năm 2022, anh làm lại từ đầu, hoàn thiện hồ sơ dự án chính quy, thả lứa tôm đầu tiên trên vùng đất đúng quy hoạch tại phường Ngọc Sơn năm 2024. Trên hơn 8ha, anh chỉ dành 3ha làm ao nuôi thương phẩm, còn lại dành cho hệ thống xử lý nước thải và hạ tầng phụ trợ. “Nuôi con tôm thẻ chân trắng là phải tính bài toán bền vững. Tầm nhìn phải nuôi được 20, 30 đến 50 năm. Muốn vậy bắt buộc phải bảo vệ môi trường cho chính mình và cộng đồng”, anh Hồ Văn Dương thông tin.

Anh Đỗ Văn Hải là người đầu tiên nuôi tôm thẻ chân trắng trong nhà màng tại xã Hoa Lộc.

Nhận thấy ngành tôm miền Bắc thường chỉ làm được một vụ chính do tháng 7 - 8 tôm dễ phát sinh dịch bệnh, anh Dương chọn lối đi khác: đưa toàn bộ quy trình nuôi từ tháng 9 trở đi vào nhà màng khép kín, làm chủ thời tiết, thu hoạch kéo dài đến tháng 2 năm sau - giai đoạn tôm thịt luôn đạt giá cao nhất.

Thay vì “thả kín ao” thu gom một lần 40 - 50 tấn đầy may rủi, anh Dương rải vụ, chia nhỏ 4 lứa/năm, mỗi lứa đều đặn 11 - 12 tấn: chỉ cần khoảng 1 tỷ đồng vốn xoay vòng thay vì 4 tỷ cho một vụ lớn, luôn có hàng bán quanh năm, rủi ro thu hẹp còn 1/3 - 1/4 so với trước.

Đến nay, cơ sở của anh Hồ Văn Dương có 40 ao nuôi tại phường Ngọc Sơn và phường Hải Bình, tự động hóa đạt 80% với hệ thống bơm cấp xả nước, hút bùn, cho ăn tự động; cảm biến đo 7 chỉ tiêu lý - hóa, truyền dữ liệu về ứng dụng di động, giúp anh quản lý cả trang trại qua số liệu thay vì chạy quanh từng ao.

Anh Dương cũng hoàn thiện quy trình theo tiêu chuẩn VietGAP với 36 chỉ tiêu, tích hợp mã QR truy xuất nguồn gốc, tìm hiểu ứng dụng công nghệ cấp đông siêu tốc để giữ độ tươi ngon, cung ứng cho chuỗi siêu thị và xuất khẩu với giá cao gấp đôi bán cho thương lái. Sau nhiều năm gắn bó với nghề nuôi tôm, triết lý vận hành của anh Dương gói trong 4 trụ cột về cơ sở vật chất hiện đại, con người chuyên nghiệp, đầu vào chuẩn hóa và tài chính an toàn. Nhờ số hóa, bộ máy trang trại tinh gọn từ 17 xuống còn 11 người, thu nhập bình quân người lao động nâng lên 8,5 - 9 triệu đồng/tháng, kèm chính sách thưởng khoán theo vụ.

Hành trình của anh Đỗ Văn Hải và anh Hồ Văn Dương cho thấy, khi tư duy sản xuất nông nghiệp chuyển dịch theo hướng bài bản, kỷ luật công nghệ và tuân thủ pháp lý, con tôm Thanh Hóa hoàn toàn có thể trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, vươn tầm phát triển bền vững trên chính đồng đất quê hương.