Ươm cây giống, trồng... phú nông

Một cây giống hơn 30 khóm lúa!

Sau gần ba thập niên lập nghiệp bằng nghề ươm cây giống, ở tuổi 47, anh Nguyễn Kỳ Bưởi đã có cơ nghiệp nhiều người mơ ước. Với 3ha đất vườn tạp được cải tạo thành vườn ươm, trong đó hơn 2ha trồng cây keo để nhân giống và gần 1ha dành cho cây non, mỗi năm gia đình anh xuất bán khoảng 5 triệu cây giống các loại: Keo Úc, keo lai, keo hom, quế, bồ đề, lim, lát... Doanh thu đạt khoảng 4-5 tỷ đồng. Vụ nọ nối tiếp vụ kia, anh thường xuyên thuê thêm 15 lao động với thu nhập bình quân khoảng 15 triệu đồng/người/tháng.

Gia đình anh Nguyễn Kỳ Bưởi có doanh thu 4- 5 tỷ đồng mỗi năm từ nghề ươm cây giống.

Những “phú nông” có doanh thu cả tỷ đồng mỗi năm từ cây giống như anh Bưởi ở thôn Ngọc Quan không còn là trường hợp hiếm. Ông Nguyễn Bỉnh Khiêm, Trưởng thôn Ngọc Quan, cũng là một trong những người gắn bó lâu năm với nghề. Ngoài 10ha quế đang đến chu kỳ khai thác, vườn ươm của gia đình ông mỗi năm xuất bán khoảng 2 triệu cây giống, tạo việc làm thường xuyên cho 6-7 lao động địa phương.

Ông Khiêm phấn khởi chia sẻ: “Toàn thôn hiện có 486 nóc nhà với 1.879 nhân khẩu, trong đó có khoảng 40 gia đình làm nghề ươm cây giống. Số lượng chưa đến 1/10 số hộ nhưng nguồn thu mang lại rất lớn. Trung bình mỗi năm, thôn xuất bán 40-50 triệu cây giống, doanh thu khoảng 17 tỷ đồng. Mỗi sào đất vườn ươm đặt được khoảng 17 vạn cây các loại, trừ hao hụt trong quá trình sinh trưởng, khi xuất bán vẫn được hơn 15 vạn cây, cho doanh thu bình quân khoảng 90 triệu đồng. Mỗi năm hai vụ, tính ra cao gấp 30 lần so với trồng lúa trên cùng một diện tích. Vụ vừa rồi, do giá gỗ nguyên liệu lên cao, diện tích rừng khai thác, trồng mới lớn, cây giống được giá, doanh thu từ mỗi sào vườn ươm lên đến 170 triệu đồng”.

Nhiều gia đình có doanh thu rất cao từ nghề ươm cây giống như gia đình anh Nguyễn Kỳ Bưởi, chị Đặng Thị Xuân Thi, chị Nguyễn Thị Thảo... với sản lượng 2-5 triệu cây giống xuất bán mỗi năm.

Người lao động thạo kỹ thuật làm nghề ươm cây giống có thu nhập bình quân 500.000 đồng mỗi ngày.

Theo lời kể của ông Khiêm, nghề ươm cây giống xuất hiện ở Ngọc Quan từ những năm đầu thập niên 90 của thế kỷ trước. Ngày đó, một số người địa phương làm công nhân cho Lâm trường Đoan Hùng, Trạm Giống cây trồng Phú Hộ, học được kỹ thuật, kinh nghiệm ươm cây rồi về chỉ bảo lại cho người thân.

Nhận thấy thị trường giống cây trồng, đặc biệt là cây nguyên liệu ngày càng lớn, các gia đình tự mày mò cải tạo vườn tạp, đất hoang thành vườn ươm; lặn lội đến các địa phương đặt mua hạt giống, tìm đến cả Viện nghiên cứu cây nguyên liệu giấy để đặt mua mô giống.

Vừa làm, vừa rút kinh nghiệm, vừa học hỏi thêm kỹ thuật, đến nay, sản phẩm cây giống của thôn đã được khách hàng ở nhiều tỉnh miền núi phía Bắc biết đến và tin dùng. Những chủ vườn ươm có nhiều năm kinh nghiệm như anh Bưởi, ông Khiêm không chỉ nắm chắc kỹ thuật mà còn phải tính toán thời điểm vào bầu, chăm sóc, xuất vườn phù hợp với diễn biến thời tiết và nhu cầu thị trường. Xuất đúng thời điểm, cây sinh trưởng tốt, mẫu mã đẹp cũng đồng nghĩa với hiệu quả kinh tế cao hơn.

Sau gần ba thập niên, ươm cây giống đã bén rễ, trở thành nghề mang lại nguồn thu nhập chính cho nhiều gia đình ở Ngọc Quan.

Ươm... thương hiệu

Vào mùa trồng rừng, thôn Ngọc Quan luôn tấp nập người xe. Mỗi ngày, trung bình 10-15 xe tải về các vườn ươm, vận chuyển 40-50 vạn cây giống tới các tỉnh Lào Cai, Tuyên Quang, Cao Bằng, Thái Nguyên... Tùy nhu cầu thị trường, các chủ vườn cung cấp đủ loại giống, từ cây nguyên liệu giấy như keo, bồ đề, bạch đàn, mỡ đến các loại cây bản địa như lim, lát, thông, quế... và đang hướng tới cung cấp thêm các giống cây dược liệu theo đơn đặt hàng.

Doanh thu cao nhưng những người gắn bó lâu năm với nghề cũng nhận ra những bất cập đang dần lộ diện. Do sản xuất tự phát, mạnh ai nấy làm nên chất lượng sản phẩm chưa đồng đều. Thị trường tiêu thụ tuy lớn nhưng vẫn tiềm ẩn sự thiếu ổn định, giá cả bấp bênh, có thời điểm chênh nhau đến gấp đôi. Cùng với đó, yêu cầu ngày càng khắt khe về chất lượng, nguồn gốc, xuất xứ sản phẩm đặt ra yêu cầu mới đối với những người làm nghề ươm cây giống.

Để thích ứng với điều kiện đó, tháng 5/2026, Hợp tác xã Cây giống Đồng Tâm được thành lập do ông Nguyễn Bỉnh Khiêm làm Giám đốc. HTX hiện có 20 thành viên, với tổng diện tích vườn ươm hơn 4ha. Ngay sau khi thành lập, các thành viên Hội đồng quản trị đã bàn bạc, thống nhất nhiều giải pháp tăng cường liên kết giữa các hộ, nâng cao chất lượng sản phẩm và kết nối thị trường tiêu thụ ổn định.

Ông Nguyễn Bỉnh Khiêm - Trưởng thôn Ngọc Quan, Giám đốc Hợp tác xã Cây giống Đồng Tâm kiểm tra sản phẩm trước khi xuất bán.

Đồng chí Cao Thị Thu Phương - Phó Chủ tịch UBMTTQ, Chủ tịch Hội Nông dân xã Đoan Hùng cho biết: Xác định ươm cây giống là nghề có triển vọng, mang lại thu nhập cao cho người dân, xã đã triển khai nhiều giải pháp hỗ trợ bà con nâng cao chất lượng, giá trị và hiệu quả kinh tế của sản phẩm. Mới đây, Hội Nông dân xã phối hợp với Hội Nông dân tỉnh hỗ trợ HTX ký hợp đồng bao tiêu sản phẩm với các đơn vị; hỗ trợ 400 triệu đồng xây dựng mô hình hệ thống tưới nước tự động, ứng dụng công nghệ, truy xuất nguồn gốc, tạo mã vùng trồng. Qua đó, từng bước số hóa quy trình sản xuất, nâng cao năng suất, chất lượng và khả năng truy xuất nguồn gốc cây giống.

Cùng với đó, Hội Nông dân xã hỗ trợ các gia đình hội viên tiếp cận nguồn phân bón trả chậm; tổ chức trưng bày sản phẩm, quảng bá thương hiệu và hỗ trợ livestream giới thiệu sản phẩm. Thời gian tới, Hội Nông dân xã dự kiến giải ngân 500 triệu đồng từ Quỹ Hỗ trợ nông dân cho các hộ có nhu cầu mở rộng sản xuất, phát triển mô hình ươm cây giống.

Một sào đất vườn ươm cây giống mỗi vụ cho doanh thu bình quân 90 triệu đồng.

Gần ba thập niên, nghề ươm cây giống đã bén rễ trên đất Ngọc Quan, giúp nhiều gia đình có cuộc sống khá giả. Từ những vườn ươm nhỏ, một nghề đã lớn lên, tạo ra giá trị hàng chục tỷ đồng mỗi năm. Giờ đây, người Ngọc Quan đang ươm thêm một điều mới: Thương hiệu cho chính nghề của mình.