'Đổi đời' cho phế liệu

Sản phẩm từ vải và khung tre có thể dùng để treo hoặc trưng bày trong không gian nội thất

Tìm lối đi riêng

Nằm trên đường Lê Duẩn, TP. Huế, căn xưởng nhỏ của nghệ nhân Nguyễn Đại Nghĩa tập hợp nhiều loại vật liệu như gáo dừa, vỏ trứng, vỏ trai, kim loại vụn, vải thừa… Tất cả được phân loại rồi đưa vào từng công đoạn chế tác.

Ban đầu, ông làm sản phẩm để thử khả năng xử lý vật liệu. Khi đã quen tay, ông mới tính đến việc hoàn thiện sản phẩm để bán. “Tôi làm thử trước, xem mình xử lý được tới đâu rồi mới nghĩ đến chuyện bán”, nghệ nhân Nguyễn Đại Nghĩa nói.

Được đào tạo tại Trường Đại học Nghệ thuật Huế chuyên ngành Điêu khắc, lại có nền tảng hội họa, ông có lợi thế trong việc xử lý hình khối và màu sắc. Hơn 12 năm trước, ông bắt đầu làm trang sức từ gáo dừa, một loại vật liệu cứng, bền, khá phổ biến.

Để hoàn thiện một sản phẩm, gáo dừa được cắt tạo hình, xử lý bề mặt, phủ sơn mài, sau đó gắn các chi tiết từ vỏ trứng, vỏ trai hoặc kim loại rồi tiếp tục phủ màu và mài. Quá trình này phải làm nhiều lần mới ổn định về kỹ thuật. “Có lúc làm hỏng liên tục, phải bỏ đi làm lại từ đầu”, ông kể.

Bề mặt trang sức được xử lý theo hướng tạo nhiều lớp màu, giúp sản phẩm có độ sâu và không bị đơn điệu. Hiện nghệ nhân Nguyễn Đại Nghĩa phát triển khoảng 30 mẫu nữ trang với nhiều hình dạng khác nhau. Các sản phẩm được làm theo dạng đơn chiếc, mỗi sản phẩm có sự khác biệt nhất định về màu sắc và chi tiết.

“Khách chọn vì họ thấy mỗi cái có một nét riêng. Đó là điều khiến tôi muốn gắn bó lâu dài với công việc này”, ông Nghĩa chia sẻ.

Thổi hồn vào sản phẩm

Bên cạnh gáo dừa và kim loại, nghệ nhân Nguyễn Đại Nghĩa còn đi gom những mảnh vải dư từ các tiệm may áo dài trên địa bàn thành phố, xem đó như một nguồn nguyên liệu giàu màu sắc. “Tôi hay đi xin vải vụn. Mỗi mảnh có một màu, một chất riêng. Ghép lại, mình có thêm nhiều cảm hứng sáng tạo”, ông nói.

Gáo dừa, vỏ trứng, kim loại… được tận dụng làm nguyên liệu cho các sản phẩm thủ công

Các sản phẩm từ vải được dựng trên khung tre. Tre tạo nên “bộ khung xương” nhẹ và linh hoạt, trong khi lớp vải bên ngoài mang lại hiệu ứng mềm mại. Trước khi đưa vào chế tác, vải được ủi phẳng, ép cứng rồi dán bằng keo sữa để giữ form. Từ những vật liệu tưởng chừng rời rạc, các mô hình trang trí dần hình thành. Sản phẩm có thể treo hoặc đặt trong không gian nội thất, tạo điểm nhấn thị giác rõ hơn khi được lắp thêm đèn bên trong.

Ông Nghĩa chia sẻ các sản phẩm hiện tại vẫn đang trong quá trình thử nghiệm để hoàn thiện dần. Khi đã hoàn chỉnh quy trình sản xuất, ông mong muốn du khách có thể thấy trực tiếp và tham gia vào quá trình dựng khung, ép vải và dán sản phẩm. Trải nghiệm này giúp du khách cảm nhận được giá trị thủ công nhưng vẫn gắn liền với yếu tố ứng dụng, qua đó tăng tính hấp dẫn của sản phẩm. Tuy nhiên, ông cho rằng cần cải tiến thêm nhiều chi tiết, từ kiểu dáng đến cơ cấu xếp gọn, để sản phẩm không chỉ đẹp mắt mà còn tiện lợi cho khách mang về.

Hiện công việc chế tác đồ mỹ nghệ từ gáo dừa được duy trì bởi một nhóm nhỏ khoảng bốn người, chủ yếu là người trong gia đình. Việc tìm và đào tạo thợ cũng là một thách thức, bởi sản phẩm thủ công đòi hỏi sự quen tay và tỉ mỉ.

Từ quá trình thử nghiệm với vật liệu tái chế, các sản phẩm của nghệ nhân Nguyễn Đại Nghĩa mang trong mình dấu ấn cá nhân rõ nét, có khả năng ứng dụng trong đời sống. Đây cũng là cách ông duy trì công việc sáng tạo, đồng thời tìm thêm cơ hội để sản phẩm thủ công đi xa hơn.