Đổi mới chính sách phân loại và phát triển đô thị: Những yêu cầu đặt ra cho Huế

Khu đô thị An Cựu Galleria. Ảnh: Minh Chính 

Không còn chỉ để "xếp hạng"

NQ 111 đánh dấu sự chuyển đổi quan trọng trong tư duy chính sách đô thị. Thay vì chủ yếu phục vụ mục tiêu xếp hạng, phân loại đô thị, NQ mới được tiếp cận như một công cụ đánh giá chất lượng phát triển và năng lực quản lý.

NQ 111 bổ sung các nhóm tiêu chí về phát triển bền vững, bảo vệ môi trường, thích ứng với biến đổi khí hậu và chất lượng sống của người dân. Đáng chú ý, việc đánh giá đô thị được mở rộng đến cấp xã, phường - nơi trực tiếp tổ chức không gian sống và cung cấp dịch vụ đô thị hằng ngày. Điều này cho thấy phân loại đô thị đang được sử dụng như một công cụ hỗ trợ quản trị phát triển, thay vì chỉ mang ý nghĩa danh hiệu hành chính.

Tại Huế, việc công bố danh mục đô thị và phường đạt trình độ phát triển đô thị cho thấy phân loại đô thị đang từng bước trở thành công cụ phục vụ quản trị và định hướng phát triển, thay vì chỉ mang ý nghĩa phân hạng hành chính.

Để cụ thể hóa định hướng của NQ 111, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 35/2026/NĐ-CP ngày 22/1/2026 về phát triển đô thị. Nghị định 35 nhấn mạnh vai trò điều phối của chính quyền địa phương trong triển khai các chương trình phát triển đô thị, thay vì triển khai các dự án rời rạc. Đồng thời, việc lập kế hoạch phát triển đô thị được mở rộng xuống cấp phường, xã, phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và yêu cầu tăng cường vai trò của cấp cơ sở trong quản lý không gian đô thị.

Các chính sách mới về đô thị được triển khai tại Huế trong bối cảnh đặc thù của một đô thị di sản, sinh thái và trực thuộc Trung ương. Quy hoạch chung đô thị Thừa Thiên Huế (nay là TP. Huế) đến năm 2045, tầm nhìn 2065, được phê duyệt tại Quyết định số 108/QĐ-TTg ngày 26/1/2024 đã xác lập mô hình phát triển đô thị đa trung tâm, đa không gian, với các phân vùng quản lý và hành lang phát triển vượt ra khỏi ranh giới hành chính truyền thống.

Trong bối cảnh đó, việc áp dụng các tiêu chí phân loại đô thị theo NQ 111 và triển khai chính sách phát triển đô thị theo Nghị định 35 cần được đặt trong tổng thể định hướng phát triển của TP. Huế được xác định tại quyết định nêu trên. Các phường, xã không chỉ là đối tượng của chính sách, mà còn tham gia trực tiếp vào quá trình triển khai các chương trình, kế hoạch phát triển đô thị theo quy hoạch chung.

Trong giai đoạn tới, mục tiêu đưa tỷ lệ đô thị hóa của Huế đạt khoảng 75% vào năm 2030, cùng với việc nâng cao chất lượng hạ tầng, không gian xanh và dịch vụ đô thị chỉ đạt được khi các chính sách mới về phân loại và phát triển đô thị được triển khai đồng bộ với quy hoạch, đầu tư và tổ chức thực hiện theo định hướng phát triển của thành phố.

Đưa chính sách vào thực tiễn phát triển đô thị

Một điểm mới của chính sách đô thị là gắn các yêu cầu về phân loại và phát triển đô thị với năng lực tổ chức thực hiện ở cấp cơ sở. Đối với Huế, sau khi sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã, yêu cầu này càng trở nên rõ nét khi nhiều phường mới có quy mô lớn hơn và không gian quản lý phức hợp hơn. Đây là điều kiện để các chính sách mới về đô thị được triển khai thống nhất theo định hướng quy hoạch và phát triển của thành phố.

Các chính sách mới về đô thị đều hướng tới việc đánh giá và tổ chức phát triển đô thị dựa trên chất lượng không gian sống và khả năng cung cấp dịch vụ, thay vì chỉ dựa trên ranh giới hành chính. Cách tiếp cận này đặc biệt phù hợp với Huế - nơi các không gian như ven sông Hương, khu vực Kinh thành, các khu dân cư cũ và các vùng sinh thái đan xen trong cùng một đơn vị hành chính.

Việc quản lý các không gian này trên thực tế liên quan đến nhiều phường khác nhau, cho thấy yêu cầu quản lý đô thị theo không gian chức năng và tăng cường phối hợp liên phường. Đây là cơ sở quan trọng để triển khai hiệu quả các chính sách phân loại và phát triển đô thị trong bối cảnh đặc thù của Huế.

Trong giai đoạn chuyển tiếp, việc triển khai các chính sách mới về đô thị cần được thực hiện theo lộ trình phù hợp, gắn với điều kiện thực tế và năng lực quản lý của địa phương. Đối với Huế, mục tiêu không chỉ là đáp ứng các tiêu chí phân loại đô thị, mà quan trọng hơn là nâng cao chất lượng quản lý và tổ chức không gian sống.

Điều này đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa quy hoạch chung, chương trình phát triển đô thị và cơ chế phối hợp đa cấp, trong đó cấp thành phố giữ vai trò điều phối, còn cấp phường, xã tham gia trực tiếp vào quản lý không gian và cung cấp dịch vụ đô thị.

Việc triển khai các chính sách mới về đô thị trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đặt ra yêu cầu tiếp tục đổi mới các công cụ quản trị đô thị. Khi phân loại và phát triển đô thị được gắn với chất lượng không gian sống và năng lực thực thi, các địa phương cần quan tâm hơn đến các công cụ như kế hoạch phát triển đô thị trung hạn, dữ liệu không gian và cơ chế phối hợp liên phường.

Đối với Huế, việc triển khai hiệu quả các chính sách đô thị mới sẽ phụ thuộc không chỉ vào khung pháp lý, mà còn vào khả năng chuyển hóa các quy định thành những chương trình, kế hoạch và công cụ quản trị phù hợp với đặc điểm của một đô thị di sản và sinh thái. Đây cũng là cơ sở để nâng cao chất lượng quản trị đô thị, bảo đảm sự phát triển đồng bộ giữa quy hoạch, đầu tư và tổ chức thực hiện trong giai đoạn mới.