Đổi mới doanh nghiệp nhà nước - động lực cho tăng trưởng kinh tế

Nhiều máy móc, thiết bị tự động hóa được trưng bày tại triển lãm Triển lãm quốc tế lần thứ 23 về máy móc thiết bị công nghiệp in ấn và đóng gói bao bì ở Việt Nam. Ảnh: Mỹ Phương/TTXVN

Từ góc nhìn nghiên cứu đến thực tiễn doanh nghiệp, nhiều ý kiến cho rằng điểm cốt lõi của nghị quyết là chuyển từ tư duy quản lý hành chính sang quản trị hiện đại, qua đó tạo động lực mới cho tăng trưởng kinh tế trong giai đoạn phát triển mới.

Từ quản lý hành chính sang quản trị hiện đại

Tiến sĩ Phạm Sĩ An, Phó Trưởng ban Tài chính và Quản lý khoa học (Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) cho rằng, mục tiêu đến năm 2030 có 100% tập đoàn, tổng công ty nhà nước áp dụng các nguyên tắc quản trị theo chuẩn mực của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế là bước đi mang tính nền tảng, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp nhà nước và cải thiện năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Theo Tiến sĩ Phạm Sĩ An, điểm then chốt của Nghị quyết 79 không nằm ở các quy định kỹ thuật, mà ở yêu cầu thay đổi tư duy quản lý. Trong nhiều năm, phương thức điều hành vẫn dựa vào kiểm soát đầu vào, nặng về quy trình, thủ tục, làm giảm tính chủ động và khả năng thích ứng. Trong khi đó, bối cảnh kinh tế trong nước và quốc tế biến động nhanh, đòi hỏi doanh nghiệp phải linh hoạt hơn và chịu trách nhiệm rõ ràng hơn về kết quả.

Để tháo gỡ những điểm nghẽn này, trước hết cần làm rõ ranh giới giữa chức năng đại diện chủ sở hữu và chức năng quản lý nhà nước. Khi hai vai trò còn đan xen, nguy cơ can thiệp hành chính vẫn tồn tại, ảnh hưởng đến hiệu quả vận hành. Việc tách bạch sẽ giúp doanh nghiệp hoạt động theo nguyên tắc thị trường, đồng thời vẫn bảo đảm vai trò điều tiết ở tầm vĩ mô.

Cùng với đó, Hội đồng quản trị cần được trao quyền thực chất, đặc biệt trong các quyết định về nhân sự điều hành và chiến lược đầu tư. Khi quyền hạn đi đôi với trách nhiệm, bộ máy quản trị mới có thể phát huy vai trò dẫn dắt, thay vì chỉ thực hiện các quyết định mang tính hành chính.

Một nội dung quan trọng khác là minh bạch thông tin. Tiến sĩ Phạm Sĩ An cho rằng, việc áp dụng chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế, đi kèm với công khai thông tin phi tài chính, sẽ góp phần nâng cao chất lượng quản trị và củng cố niềm tin của thị trường, đối tác. Ngoài ra, cơ chế tiền lương cũng cần được điều chỉnh theo hướng linh hoạt hơn. Khi vẫn bị ràng buộc bởi các định mức hành chính, doanh nghiệp nhà nước sẽ khó thu hút nhân sự chất lượng cao. Việc cho phép thuê đội ngũ quản lý theo cơ chế thị trường, gắn với đánh giá hiệu quả công việc rõ ràng, sẽ tạo động lực nâng cao năng suất và chất lượng điều hành.

Ở góc độ phương thức quản trị, Tiến sĩ Phạm Sĩ An cho rằng việc chuyển từ “kiểm soát đầu vào” sang “quản trị theo mục tiêu” là thay đổi mang tính căn bản. Khi Nhà nước giao mục tiêu rõ ràng, doanh nghiệp cần được trao quyền chủ động trong tổ chức thực hiện và chịu trách nhiệm về kết quả. Cách tiếp cận này sẽ phát huy năng lực sáng tạo, bởi chính doanh nghiệp là chủ thể hiểu rõ đặc thù ngành nghề và điều kiện hoạt động của mình.

Đề cập đến vai trò của các cơ quan nghiên cứu, Tiến sĩ Phạm Sĩ An cho biết Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam đã có nhiều công trình nghiên cứu cung cấp luận cứ khoa học cho Đảng và Nhà nước trong lĩnh vực kinh tế nhà nước và doanh nghiệp nhà nước. Trong bối cảnh mới, yêu cầu đặt ra là phải tiếp tục nâng cao chất lượng tư vấn, bảo đảm tính kịp thời, bám sát thực tiễn và hỗ trợ hiệu quả cho quá trình hoạch định chính sách.

Doanh nghiệp chủ động thích ứng

Từ thực tiễn sản xuất, kinh doanh, ông Đoàn Đắc Trưởng, Bí thư Đảng ủy, Phó Giám đốc Công ty In Tiến Bộ cho biết Nghị quyết 79 là định hướng quan trọng, giúp doanh nghiệp xác định rõ hướng đi trong giai đoạn phát triển mới.

Là doanh nghiệp in 100% vốn của Đảng, Công ty In Tiến Bộ vừa phải bảo đảm hiệu quả sản xuất, kinh doanh, vừa thực hiện nhiệm vụ chính trị. Tuy nhiên, trong bối cảnh toàn ngành có khoảng 3.580 cơ sở hoạt động, cạnh tranh ngày càng gay gắt, trong khi nhu cầu in truyền thống có xu hướng giảm, doanh nghiệp buộc phải chủ động thay đổi để thích ứng. Theo ông Đoàn Đắc Trưởng, thời gian qua, công ty đã tập trung thực hiện nhiều giải pháp đồng bộ như: rà soát, sắp xếp lại tổ chức bộ máy theo hướng tinh gọn, hiệu quả; đồng thời cơ cấu lại lao động, giảm tỷ lệ lao động gián tiếp, tăng lao động trực tiếp nhằm tiết kiệm chi phí và nâng cao năng suất. Trong quản trị, doanh nghiệp đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, gắn trách nhiệm cụ thể với từng vị trí quản lý theo nguyên tắc rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thời gian, rõ kết quả. Việc cắt giảm các thủ tục, quy trình không còn phù hợp cũng giúp hoạt động sản xuất, kinh doanh linh hoạt hơn.

Cùng với đó, công ty đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ trong quản trị và sản xuất, từ quản lý nhân lực, vật tư đến kiểm soát chi phí. Trên cơ sở đó, doanh nghiệp khai thác hiệu quả thiết bị hiện có, đồng thời từng bước đầu tư đổi mới dây chuyền sản xuất theo hướng hiện đại, góp phần nâng cao năng suất, giảm giá thành và đáp ứng tốt hơn nhu cầu của thị trường. Nhờ những giải pháp này, kết quả sản xuất, kinh doanh của công ty đã có những chuyển biến tích cực. Năm 2025, doanh thu đạt 147 tỷ đồng, tăng 16% so với năm trước; lợi nhuận đạt 27 tỷ đồng, tăng 8%; nộp ngân sách trên 50 tỷ đồng. Thu nhập bình quân của người lao động đạt khoảng 13 triệu đồng/người/tháng. Trong lĩnh vực in, đây là mức kết quả tương đối tích cực, đặc biệt trong bối cảnh toàn ngành còn nhiều khó khăn. Từ thực tiễn triển khai, doanh nghiệp cũng rút ra một số kinh nghiệm quan trọng. Trước hết là phải gắn hiện đại hóa công nghệ với minh bạch hóa hoạt động và thay đổi tư duy quản trị theo nguyên tắc thị trường. Đồng thời, cần tách bạch rõ giữa quản lý và sản xuất, tạo điều kiện để bộ máy điều hành chủ động hơn trong tổ chức thực hiện.

Ông Đoàn Đắc Trưởng cho rằng, việc cho phép doanh nghiệp giữ lại một phần lợi nhuận để tái đầu tư theo tinh thần Nghị quyết 79 là yếu tố rất quan trọng, giúp doanh nghiệp chủ động nguồn lực tài chính cho đổi mới công nghệ. Cùng với đó, quy định về xây dựng và phê duyệt chiến lược đầu tư trung hạn, dài hạn cũng giúp doanh nghiệp giảm phụ thuộc vào quy trình phê duyệt từng dự án, qua đó rút ngắn thời gian triển khai và nâng cao hiệu quả đầu tư. Trong thời gian tới, Công ty In Tiến Bộ xác định tiếp tục tập trung vào một số hướng đi trọng tâm, gồm đầu tư hiện đại hóa dây chuyền sản xuất, đổi mới mô hình quản trị theo hướng hiện đại, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, đồng thời chú trọng đào tạo, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và xây dựng cơ chế thu hút nhân tài.

Theo ông Đoàn Đắc Trưởng, mục tiêu không chỉ là duy trì vị thế trong ngành, mà còn đóng góp tích cực vào sự phát triển chung của nền kinh tế. Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng lớn, việc triển khai hiệu quả Nghị quyết 79 sẽ là cơ hội để doanh nghiệp tiếp tục đổi mới, nâng cao hiệu quả hoạt động và từng bước cải thiện đời sống người lao động, hướng tới sự phát triển ổn định và bền vững hơn trong những năm tới.