Đổi mới giám sát chuyên đề của HĐND TP. Hồ Chí Minh trong bối cảnh đẩy mạnh phân cấp, phân quyền Bài cuối: Sử dụng dữ liệu tốt hơn, huy động chuyên gia hiệu quả hơn
Phân cấp, phân quyền càng mạnh thì yêu cầu giám sát càng phải rõ trách nhiệm, thẩm quyền và dựa trên thông tin, dữ liệu đầy đủ; quy mô quản trị càng lớn thì hoạt động giám sát càng phải tập trung vào những vấn đề trọng yếu và những điểm nghẽn; yêu cầu phát triển càng cao thì giám sát càng phải hướng đến giải quyết vấn đề và kiến tạo phát triển.

Thường trực HĐND Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức khảo sát thực tế một số dự án trọng điểm trên địa bàn khu vực Bình Dương. Ảnh: C. Vũ
Đổi mới giám sát chuyên đề vì vậy là lựa chọn đúng vấn đề hơn; phân tích sâu hơn; sử dụng dữ liệu tốt hơn; huy động chuyên gia hiệu quả hơn và theo dõi việc thực hiện đến cùng hơn.
Giám sát có căn cứ, hiệu quả hơn
Trước hết là đổi mới việc lựa chọn chuyên đề theo hướng trọng tâm, chiến lược, bám sát điểm nghẽn và rủi ro trong thực hiện phân cấp, phân quyền. Với quy mô của thành phố hiện nay, nếu lựa chọn chuyên đề dàn trải thì nguồn lực giám sát sẽ bị phân tán và khó tạo ra tác động thực chất. Vì vậy, việc lựa chọn chuyên đề cần dựa trên một hệ thống tiêu chí rõ ràng, trong đó ưu tiên những vấn đề: (1) có tác động lớn đến phát triển kinh tế - xã hội và đời sống nhân dân; (2) liên quan đến việc thực hiện các cơ chế, chính sách đặc thù; (3) có nguy cơ phát sinh điểm nghẽn, chậm trễ, lãng phí hoặc sai sót; (4) liên quan đến việc thực hiện nhiệm vụ, thẩm quyền được phân cấp, phân quyền; (5) có dấu hiệu tồn tại kéo dài hoặc nhiều lần được phản ánh nhưng chưa được giải quyết dứt điểm; (6) có tính liên ngành, liên địa bàn hoặc có tác động lớn đến toàn Thành phố. Quan trọng hơn, mỗi chuyên đề cần được thiết kế ngay từ đầu theo hướng “rõ vấn đề - rõ thẩm quyền - rõ trách nhiệm - rõ thời hạn - rõ kết quả”.

Ban Kinh tế - Ngân sách HĐND TP. Hồ Chí Minh khảo sát các dự án giao thông, thoát nước. Ảnh: Châu Vũ
Đối với một đô thị có quy mô lớn như Thành phố Hồ Chí Minh, chuyển đổi số cần trở thành một phương thức hỗ trợ quan trọng cho hoạt động giám sát của HĐND. Thành phố đang hướng tới xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ hoạt động giám sát, tích hợp các kết quả giám sát qua các nhiệm kỳ với dữ liệu về ý kiến, kiến nghị, phản ánh của cử tri và các nguồn thông tin liên quan. Điều quan trọng là phải biến dữ liệu thành thông tin phục vụ quyết định giám sát. Thông qua việc phân loại theo địa bàn, lĩnh vực, nhóm vấn đề, mức độ phản ánh và quá trình xử lý, HĐND có thể từng bước nhận diện sớm những vấn đề nổi lên, những địa bàn có nhiều phản ánh hoặc những nội dung chậm được giải quyết để xem xét lựa chọn chuyên đề giám sát.
Song song đó, thành phố cũng đang nghiên cứu, triển khai các ứng dụng công nghệ, trong đó có AI, tích hợp vào phần mềm, ứng dụng “HĐND TPHCM” để hỗ trợ đại biểu theo dõi, tổng hợp, phân tích dữ liệu, chương trình, kế hoạch, quyết định, báo cáo và kết quả thực hiện chính sách, pháp luật. Tuy nhiên, cần xác định rõ, công nghệ là công cụ hỗ trợ, không thay thế vai trò quyết định, thẩm tra và chịu trách nhiệm của đại biểu HĐND. Mục tiêu cuối của chuyển đổi số trong giám sát là giúp đại biểu tiếp cận thông tin nhanh hơn, phân tích sâu hơn, phát hiện vấn đề sớm hơn và giám sát có căn cứ hơn và hiệu quả hơn.
Tăng cường năng lực phản biện
Một trong những thách thức của HĐND thành phố là nhiều vấn đề cần giám sát có tính chuyên môn rất cao. Do đó, bên cạnh nâng cao năng lực của đại biểu, cần phát huy mạnh hơn nguồn lực trí thức của thành phố thông qua việc mời các nhà khoa học, chuyên gia độc lập, viện nghiên cứu, trường đại học và các hiệp hội nghề nghiệp tham gia phù hợp vào quá trình chuẩn bị và thực hiện các chuyên đề giám sát. Đối với những vấn đề phức tạp như môi trường, định giá đất, tài sản trên đất, quy hoạch đô thị, giao thông thông minh, tài chính, công nghệ... ý kiến chuyên gia sẽ giúp Đoàn giám sát có thêm cơ sở khoa học để đánh giá vấn đề, nhận diện nguyên nhân và xem xét tính khả thi của các phương án xử lý.

Ban Kinh tế - Ngân sách HĐND TP. Hồ Chí Minh khảo sát các dự án giao thông, thoát nước. Ảnh: Châu Vũ
HĐND Thành phố Hồ Chí Minh xác định việc huy động nhà khoa học hay chuyên gia cần được thực hiện theo nguyên tắc đúng chuyên môn, độc lập, khách quan và không làm thay vai trò của cơ quan dân cử. Qua đó, chất lượng phản biện của đại biểu được nâng lên, kết luận và kiến nghị giám sát có thêm cơ sở khoa học và thực tiễn.
Cùng với đó, cần tăng cường theo dõi, đôn đốc và tái giám sát. Đây là khâu có ý nghĩa quyết định đối với hiệu quả thực chất của hoạt động giám sát. Cần xây dựng cơ chế theo dõi riêng đối với từng kiến nghị, xác định rõ: cơ quan chịu trách nhiệm, nội dung phải thực hiện, thời hạn thực hiện, kết quả phải đạt được, nguyên nhân nếu chậm thực hiện, trách nhiệm của cơ quan, đơn vị liên quan.
Trên nền tảng đó, thành phố đang nghiên cứu tích hợp hệ thống cảnh báo, theo dõi tiến độ thực hiện kiến nghị sau giám sát trên phần mềm “HĐND TP. Hồ Chí Minh”; đối với những nội dung đến hạn nhưng chưa được giải quyết hoặc chưa có kết quả rõ ràng, hệ thống có thể tự động đưa vào danh mục theo dõi, đôn đốc hoặc xem xét tái giám sát để Thường trực HĐND thành phố xem xét quyết định. Nhất là, tái giám sát cần được thực hiện có trọng tâm, không nhất thiết lặp lại toàn bộ nội dung của cuộc giám sát trước, mà tập trung vào những kiến nghị chậm thực hiện, những vấn đề còn tồn tại và những trách nhiệm chưa được làm rõ.
Thường trực HĐND thành phố Hồ Chí Minh tiếp tục phát huy vai trò cơ quan dân cử trong kiểm soát việc thực hiện quyền lực nhà nước, bảo đảm các nhiệm vụ, thẩm quyền được phân cấp, phân quyền được thực hiện đúng quy định, đúng trách nhiệm và đạt hiệu quả; đồng thời, đồng hành cùng chính quyền trong nhận diện điểm nghẽn, hoàn thiện chính sách, khơi thông nguồn lực và đáp ứng ngày càng tốt hơn yêu cầu, nguyện vọng chính đáng của nhân dân.
