Đổi mới hoạt động tài trợ nghiên cứu khoa học tại Việt Nam

Ông Đào Ngọc Chiến, Giám đốc Cơ quan điều hành Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ quốc gia phát biểu tại sự kiện. (Ảnh: BÍCH LIÊN)

Phát biểu tại sự kiện, ông Đào Ngọc Chiến, Giám đốc Cơ quan điều hành Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ quốc gia cho biết, trong bối cảnh khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo ngày càng trở thành những động lực then chốt của tăng trưởng và năng lực cạnh tranh quốc gia, các cơ quan tài trợ nghiên cứu đang đứng trước yêu cầu phải đổi mới tư duy, phương thức hoạt động cũng như cơ chế huy động và phân bổ nguồn lực.

Một trong những vấn đề cốt lõi đặt ra là làm thế nào để kết nối hiệu quả các nghiên cứu khoa học xuất sắc với các ưu tiên phát triển quốc gia, công nghệ chiến lược và nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp.

Theo ông Đào Ngọc Chiến, nghiên cứu cơ bản là nền tảng quan trọng để tạo ra tri thức mới và những đột phá khoa học. Trong khi đó, nghiên cứu ứng dụng và phát triển công nghệ giúp chuyển hóa tri thức khoa học thành các giải pháp giải quyết những thách thức thực tiễn, tạo ra sản phẩm, công nghệ và giá trị kinh tế-xã hội. Vì vậy, các cơ quan tài trợ cần thiết kế danh mục chương trình một cách cân đối, vừa bảo đảm không gian phát triển cho nghiên cứu cơ bản, vừa xây dựng các cơ chế đủ linh hoạt để thúc đẩy nghiên cứu định hướng ứng dụng và phát triển công nghệ chiến lược.

“Một vấn đề khác là làm thế nào để bảo đảm doanh nghiệp thực sự tham gia vào quá trình nghiên cứu và phát triển công nghệ, không chỉ với tư cách là bên tiếp nhận kết quả nghiên cứu ở giai đoạn cuối mà ngay từ đầu, trong việc xác định nhu cầu, đặt hàng nghiên cứu, thử nghiệm, hoàn thiện và thương mại hóa sản phẩm. Đây cũng là những vấn đề NAFOSTED đặc biệt quan tâm trong quá trình tiếp tục hoàn thiện và đổi mới hoạt động tài trợ nghiên cứu khoa học tại Việt Nam", ông Đào Ngọc Chiến cho biết.

Với mong muốn thúc đẩy trao đổi thực chất, ông Đào Ngọc Chiến cho biết, phiên bàn tròn tập trung vào 4 nội dung chính: chia sẻ những kinh nghiệm thực tiễn trong việc kết nối nghiên cứu xuất sắc với các ưu tiên phát triển, công nghệ chiến lược và nhu cầu của doanh nghiệp; trao đổi về thiết kế danh mục và chương trình tài trợ, cách thức cân bằng giữa nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu xuất sắc với các chương trình hướng tới phát triển công nghệ chiến lược và giải quyết những thách thức thực tiễn; thảo luận về các cơ chế khuyến khích doanh nghiệp tham gia xuyên suốt chu trình nghiên cứu và phát triển công nghệ; tìm kiếm cơ hội hợp tác giữa các cơ quan tài trợ, mô hình đồng tài trợ, tổ chức các đợt kêu gọi đề xuất nhiệm vụ chung, phối hợp đánh giá và chia sẻ chuyên gia, hội đồng khoa học.

Phiên thảo luận bàn tròn các cơ quan tài trợ. (Ảnh: BÍCH LIÊN)

Nhấn mạnh đây là nội dung đặc biệt quan trọng, ông Đào Ngọc Chiến cho rằng, bên cạnh việc tăng cường hợp tác giữa các nhà khoa học và tổ chức nghiên cứu, việc kết nối chặt chẽ hơn giữa chính các cơ quan tài trợ sẽ góp phần mở rộng nguồn lực, chia sẻ kinh nghiệm và hình thành những chương trình hợp tác có quy mô, chất lượng và tác động lớn hơn.

Tại sự kiện, ông Raden Arthur Ario Lelono, Giám đốc phụ trách Tài trợ Nghiên cứu và Đổi mới sáng tạo Trung tâm Khoa học và Đổi mới quốc gia Indonesia (BRIN) đã chia sẻ kinh nghiệm thực tế của Indonesia trong việc kết nối nghiên cứu với các ưu tiên phát triển quốc gia, phát triển công nghệ chiến lược, công nghệ mới nổi, đồng thời đáp ứng nhu cầu của doanh nghiệp.

Ông cho biết, nghiên cứu xuất sắc cần tạo ra giá trị cho xã hội. Do đó, cần kết nối kết quả nghiên cứu với việc giải quyết các thách thức quốc gia. Với vai trò là cơ quan tài trợ, hoạt động tài trợ có thể được xem là một công cụ chính sách quan trọng nhằm thúc đẩy nghiên cứu phục vụ các mục tiêu chính sách quốc gia. Cơ chế tài trợ cần được thiết kế ngay từ đầu và theo sát quá trình triển khai dự án để bảo đảm nghiên cứu thực sự phục vụ các ưu tiên quốc gia.

Tại phiên thảo luận, các đại biểu cho rằng, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đóng vai trò đặc biệt quan trọng đối với việc nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Các cơ quan tài trợ không chỉ tạo ra kết quả mà còn có vai trò xác định ưu tiên phân bổ nguồn lực, kết nối các bên liên quan và tạo điều kiện cần thiết để thúc đẩy những ý tưởng triển vọng trở thành các giải pháp thiết thực.

Bởi vậy, cần phải cân bằng danh mục tài trợ cho các dự án, bảo đảm có đủ nguồn lực cho nghiên cứu cơ bản, hỗ trợ và đáp ứng nhu cầu của doanh nghiệp. Thu hút doanh nghiệp tham gia nghiên cứu và phát triển công nghệ, đồng thời bảo đảm lợi ích chung của người dân, tính độc lập về nguồn lực, trách nhiệm giải trình và quản lý rủi ro. Bên cạnh đó, cần thúc đẩy hợp tác giữa các cơ quan tài trợ nhằm tạo điều kiện cho các hoạt động và dự án nghiên cứu trong tương lai.