Đổi mới ngoại giao kinh tế, nâng cao vị thế Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu

Sáng 1/8, tại lễ Khai mạc Hội nghị Ngoại giao lần thứ 33, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân trình bày tham luận với chủ đề "Công tác ngoại giao kinh tế, hội nhập kinh tế quốc tế thời gian qua, phương hướng triển khai thời gian tới".

Theo Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân, công tác ngoại giao kinh tế và hội nhập kinh tế quốc tế thời gian qua đã đạt nhiều kết quả quan trọng. Mạng lưới quan hệ kinh tế, thương mại quốc tế của Việt Nam tiếp tục được mở rộng và nâng tầm thông qua việc tham gia sâu rộng vào các cơ chế hợp tác song phương, khu vực và đa phương.

Đến nay, Việt Nam đã tham gia và thực thi 17 Hiệp định thương mại tự do (FTA), đồng thời vừa kết thúc đàm phán FTA với khối EFTA, tạo không gian thị trường rộng lớn và khuôn khổ hợp tác quan trọng phục vụ phát triển kinh tế - thương mại.

Thứ trưởng Bộ Công Thương cho biết, ngoại giao kinh tế ngày càng gắn kết chặt chẽ với hoạt động thương mại, đầu tư và hỗ trợ doanh nghiệp. Sự phối hợp giữa Bộ Công Thương với Bộ Ngoại giao, các bộ, ngành, địa phương và các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài ngày càng thực chất, góp phần cung cấp thông tin thị trường, kết nối đối tác, xúc tiến thương mại, đầu tư và hỗ trợ doanh nghiệp mở rộng hoạt động ra quốc tế.

Hội nhập kinh tế quốc tế cũng đóng góp ngày càng rõ nét vào tăng trưởng và nâng cao vị thế nền kinh tế. Giai đoạn 2016-2025, kim ngạch xuất khẩu tăng từ 176 tỷ USD lên 475 tỷ USD, tương đương tăng 2,7 lần, với tốc độ tăng trưởng bình quân 11,7%/năm. Riêng năm 2025, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 930,05 tỷ USD, đưa Việt Nam vào nhóm 15 nền kinh tế có quy mô thương mại lớn nhất thế giới.

Trong 7 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu ước đạt 659,6 tỷ USD, tăng 28% so với cùng kỳ; dự kiến cả năm sẽ vượt mốc 1.000 tỷ USD. Theo Thứ trưởng, Việt Nam hiện thuộc nhóm quốc gia khai thác hiệu quả nhất lợi ích từ các FTA, với tỷ lệ tận dụng ưu đãi thuế quan của nhiều FTA đạt từ 30-50%.

Đánh giá bối cảnh kinh tế thế giới thời gian tới sẽ tiếp tục biến động sâu sắc, trong khi yêu cầu về năng lực tự chủ, sức chống chịu và khả năng cạnh tranh của nền kinh tế ngày càng cao, Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân cho rằng, công tác ngoại giao kinh tế và hội nhập kinh tế quốc tế cần tập trung vào 6 định hướng trọng tâm.

Thứ nhất, tiếp tục đổi mới mạnh mẽ công tác ngoại giao kinh tế và hội nhập kinh tế quốc tế phục vụ tăng trưởng, trực tiếp đóng góp vào nâng cao năng suất, chất lượng tăng trưởng, năng lực công nghệ và vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu; đồng thời khai thác hiệu quả các FTA, đặc biệt là các FTA thế hệ mới, chuyển hóa các cam kết quốc tế thành năng lực sản xuất, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong nước.

Thứ hai, lấy doanh nghiệp làm trung tâm của công tác hội nhập. Mọi hoạt động đàm phán, thực thi FTA, xúc tiến thương mại, thu hút đầu tư và hợp tác khoa học - công nghệ cần xuất phát từ nhu cầu thực tế của doanh nghiệp; đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp đa dạng hóa thị trường, đối tác và chuỗi cung ứng, trước mắt triển khai hiệu quả Chương trình Go Global giai đoạn 2026-2030.

Thứ ba, đổi mới mạnh mẽ hoạt động xúc tiến thương mại theo hướng lấy hiệu quả thực chất làm thước đo, đánh giá thông qua số lượng hợp đồng, đơn hàng, kim ngạch và thị phần thực tế của doanh nghiệp Việt Nam tại các thị trường; tăng cường phối hợp giữa Bộ Công Thương và Bộ Ngoại giao trong chỉ đạo các Thương vụ và cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài bám sát từng thị trường, ngành hàng và cơ hội kinh doanh để hỗ trợ doanh nghiệp hiệu quả hơn.

Thứ tư, phát triển hệ sinh thái đối ngoại và hội nhập quốc tế về kinh tế và khoa học - công nghệ nhằm chủ động thu hút tri thức, công nghệ, nguồn nhân lực chất lượng cao và các dòng vốn đầu tư chiến lược phục vụ phát triển các ngành, lĩnh vực ưu tiên của đất nước.

Thứ năm, tiếp tục đổi mới và nâng cao hiệu quả phối hợp liên ngành theo hướng gắn kết chặt chẽ giữa các lĩnh vực đối ngoại, kinh tế, khoa học - công nghệ, quốc phòng và an ninh, trong đó lấy ngoại giao kinh tế và hội nhập kinh tế quốc tế làm trọng tâm, tạo động lực thúc đẩy hội nhập trên các lĩnh vực khác.

Thứ sáu, nâng cao năng lực quản trị quốc gia đối với các rủi ro phát sinh từ hội nhập quốc tế; chủ động đánh giá tác động, tăng cường quản trị rủi ro về thương mại, đầu tư, công nghệ, năng lượng và chuỗi cung ứng, bảo đảm hài hòa giữa hội nhập sâu rộng với giữ vững độc lập, tự chủ và lợi ích quốc gia, dân tộc.

Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân nhấn mạnh, trong bối cảnh kinh tế thế giới biến động nhanh và sâu sắc, Việt Nam cần chủ động phát huy nội lực, tranh thủ hiệu quả ngoại lực, nâng cao năng lực thích ứng và từng bước khẳng định vai trò, vị thế trong nền kinh tế toàn cầu.

Theo Thứ trưởng, ngoại giao kinh tế và hội nhập kinh tế quốc tế cần được triển khai với tư duy chủ động, thực chất hơn, không chỉ nhằm mở rộng thị trường và thu hút nguồn lực mà còn góp phần nâng cao tính tự chủ, sức chống chịu và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Bộ Công Thương sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với Bộ Ngoại giao, các bộ, ngành, địa phương, các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài và cộng đồng doanh nghiệp để đưa ngoại giao kinh tế thực sự trở thành động lực quan trọng phục vụ phát triển đất nước.