Đổi mới tư duy lập pháp, xử lý các điểm nghẽn của hệ thống pháp luật

Kiến tạo pháp lý cho động lực phát triển

Đặt vấn đề làm thế nào để thể chế thực sự trở thành động lực phát triển tại phiên thảo luận về tình hình kinh tế - xã hội của Quốc hội khoá XVI, đại biểu Lã Thanh Tân (Đoàn ĐBQH thành phố Hải Phòng) cho rằng, một nền kinh tế có thể có nhiều tiềm năng, nguồn lực, doanh nghiệp và khát vọng vươn lên nhưng những tiềm năng đó có được chuyển hóa thành tăng trưởng hay không, nguồn lực có được khơi thông hay không phụ thuộc rất lớn vào chất lượng của thể chế.

Vì vậy, nhiệm vụ hoàn thiện thể chế năm 2027 cần đặt trong tổng thể thực hiện Kết luận 09-KL/TW ngày 10-3-2026 của Bộ Chính trị về hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật Việt Nam.

Để tạo ra một bước chuyển có tính căn bản về chất lượng thể chế, đại biểu cho rằng, phải chuyển tư duy từ sửa từng quy định sang tư duy xử lý những điểm nghẽn của cả hệ thống pháp luật. Hiện, cả nước đã rà soát 45.793 văn bản quy phạm pháp luật với hàng nghìn văn bản được kiến nghị sửa đổi, bổ sung, thay thế hoặc bãi bỏ.

Đại biểu Lã Thanh Tân phát biểu tại nghị trường. Ảnh: Quốc hội

Giá trị của đợt rà soát này cần được đánh giá bằng khả năng giải quyết những vướng mắc thực tế, không chỉ là số lượng văn bản đã được rà soát hay quy định đã được sửa đổi. Thực tế, nhiều điểm nghẽn trong hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh nhưng không xuất phát từ một điều luật riêng lẻ, mà thường nằm ở mối quan hệ giữa nhiều luật, nhiều cơ quan và nhiều công đoạn của một quy trình.

Một dự án có thể đồng thời chịu sự điều chỉnh của pháp luật về quy hoạch, đầu tư, đất đai, xây dựng, môi trường và kinh doanh bất động sản. Chỉ cần một khâu thiếu thống nhất, toàn bộ quá trình có thể bị đình trệ.

Do đó, đại biểu cho rằng, cần rà soát theo các chuỗi quan hệ pháp lý liên ngành, lựa chọn những lĩnh vực đang có tác động lớn đến huy động nguồn lực và tăng trưởng để xử lý trước. Với mỗi nhóm vấn đề, cần xác định rõ quy định bất cập, nguyên nhân, phương án xử lý, cơ quan chịu trách nhiệm và thời gian hoàn thành.

Bên cạnh đó, phải chuyển sang tư duy kiến tạo pháp lý cho động lực phát triển. Đại biểu đề nghị Chính phủ tiếp tục chủ động nhận diện những lĩnh vực có tiềm năng trở thành động lực tăng trưởng mới để xây dựng khuôn khổ pháp lý từ sớm. Đồng thời, cần chuyển sang tư duy chịu trách nhiệm về kết quả thực thi pháp luật.

Huy động chuyên gia, luật sư tham gia xây dựng pháp luật

Cùng quan tâm đến hoàn thiện thể chế, đại biểu Bùi Xuân Hải (Đoàn ĐBQH thành phố Hải Phòng) kiến nghị Chính phủ xác định thứ tự ưu tiên lập pháp và tiếp tục nâng cao chất lượng lập pháp, lập quy để tránh tình trạng quy định pháp luật khó đi vào thực tiễn, tạo ra các điểm nghẽn mới hoặc phải thay đổi, sửa đổi luật liên tục nhiều năm.

Theo ông, để xác định mức độ các điểm nghẽn cản trở sự phát triển, cần đánh giá và lấy ý kiến khảo sát một cách thực chất và hợp lý, nội dung khảo sát phải đúng trọng tâm, trọng điểm, lấy ý kiến phải đúng đối tượng đang bị tác động.

Đồng thời, để công tác rà soát, hoàn thiện thể chế và hệ thống pháp luật tiếp tục giữ nhịp độ cao như hiện nay và có thể cao hơn nữa, Chính phủ và các bộ, ngành cần có biện pháp thích hợp để huy động thêm các nhóm nghiên cứu, các nhóm chuyên gia của các viện nghiên cứu, trường đại học lớn có uy tín tham gia vào việc xây dựng chính sách, làm luật.

Theo đại biểu Bùi Xuân Hải, cần huy động sự tham gia của đội ngũ chuyên gia, luật sư vào quá trình xây dựng pháp luật. Ảnh: Quốc hội

Đại biểu Bùi Xuân Hải cho biết, cả nước hiện có 6.300 tổ chức hành nghề luật sư với hơn 23.000 luật sư. Nhiều công ty luật lớn ở Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh có uy tín quốc tế, thường thực hiện các dự án nghiên cứu, báo cáo đánh giá pháp lý cho các tổ chức quốc tế và tập đoàn đa quốc gia. Vì vậy, nên lựa chọn một số công ty luật có uy tín để phối hợp, cùng tham gia rà soát văn bản quy phạm pháp luật và hỗ trợ về kỹ thuật lập pháp.

Luật sư Lê Thống Nhất, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội cho rằng, đội ngũ luật sư có lợi thế đặc biệt trong việc nhận diện những bất cập, chồng chéo của pháp luật thông qua quá trình trực tiếp tư vấn, giải quyết các tranh chấp và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người dân, doanh nghiệp.

Việc huy động đội ngũ này tham gia công tác rà soát văn bản quy phạm pháp luật và hỗ trợ kỹ thuật lập pháp sẽ tạo ra một "cầu nối" vững chắc giữa cơ quan nhà nước với cộng đồng doanh nghiệp và người dân.

Với kinh nghiệm thực tiễn phong phú từ việc giải quyết các tranh chấp và tư vấn tuân thủ, khi đội ngũ luật sư tham gia phối hợp rà soát, đánh giá chính sách, xây dựng dự thảo văn bản sẽ góp phần bổ sung góc nhìn độc lập, khách quan và sát thực tế, hỗ trợ cơ quan nhà nước đánh giá đầy đủ hơn tác động của chính sách trước khi ban hành.

Luật sư Lê Thống Nhất cũng cho rằng, cơ quan chủ trì soạn thảo có thể lựa chọn các tổ chức hành nghề luật sư đáp ứng yêu cầu về năng lực, kinh nghiệm và uy tín để tham gia nghiên cứu từng nhóm vấn đề pháp lý cụ thể; tổ chức các hội đồng tư vấn hoặc nhóm chuyên gia độc lập đối với những dự án luật có phạm vi điều chỉnh rộng, liên quan đến nhiều lĩnh vực…