'Đòn bẩy' phát triển đô thị hiện đại

Với Hà Nội, việc thực hiện tốt tinh thần Nghị quyết 79-NQ/TW sẽ nâng cao quản trị nguồn lực công, nâng chất dịch vụ công, chống lãng phí - thất thoát và tạo “đòn bẩy” phát triển đô thị hiện đại.

Dự án đường Vành đai 1 đoạn Hoàng Cầu - Voi Phục được đẩy nhanh tiến độ, sau khi hoàn thành sẽ góp phần tháo gỡ "điểm nghẽn" về hạ tầng giao thông. Ảnh: Phan Anh

Chủ đạo nhưng không “đặc quyền”

Một điểm quan trọng của Nghị quyết 79-NQ/TW là mở rộng và làm rõ phạm vi kinh tế nhà nước. Nền tảng của kinh tế nhà nước bao gồm các nguồn lực do Nhà nước nắm giữ, quản lý và chi phối đất đai; tài nguyên; hạ tầng do Nhà nước đầu tư; ngân sách; dự trữ quốc gia; các quỹ tài chính nhà nước ngoài ngân sách; doanh nghiệp nhà nước; tổ chức tín dụng nhà nước; vốn nhà nước tại doanh nghiệp; đơn vị sự nghiệp công lập...

“Định vị” này rất trúng với thực tiễn Hà Nội - nơi giá trị lớn nhất nằm ở đất đai - hạ tầng - chất lượng dịch vụ công. Khi coi toàn bộ các cấu phần ấy là “kinh tế nhà nước”, câu hỏi trọng tâm không còn là “có bao nhiêu doanh nghiệp”, mà là: Nguồn lực công đang được hạch toán đầy đủ chưa? Tài sản công có được quản trị theo nguyên tắc thị trường và minh bạch không? Hiệu quả xã hội của chi tiêu công và đầu tư công có được đo lường theo chuẩn mực quốc tế không? Nghị quyết yêu cầu rà soát, thống kê, đánh giá, hạch toán đầy đủ theo nguyên tắc thị trường, gắn với mục tiêu phát triển; quản lý hiệu quả, chống thất thoát, lãng phí; và nhấn mạnh giải quyết tốt quan hệ Nhà nước - thị trường - xã hội.

Tiếp tục khẳng định kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo để bảo đảm ổn định vĩ mô, cân đối lớn, quốc phòng - an ninh, là nguồn lực để can thiệp kịp thời khi phát sinh yêu cầu đột xuất, cấp bách, nhưng Nghị quyết 79-NQ/TW nhấn mạnh một nguyên tắc có ý nghĩa “đổi mới tư duy”. Đó là kinh tế nhà nước bình đẳng trước pháp luật với các khu vực khác, hợp tác và cạnh tranh lành mạnh; tiếp cận công bằng, công khai, minh bạch các nguồn lực và cơ hội phát triển. Điều này hàm ý “chủ đạo” nhưng không đồng nghĩa “ưu tiên bằng mệnh lệnh”, càng không đồng nghĩa “đặc quyền”. Chủ đạo phải được chứng minh bằng năng lực quản trị rủi ro, năng lực giữ ổn định, và năng lực mở đường công nghệ - hạ tầng - thị trường. Với Hà Nội, nơi tập trung nhiều “nút thắt” của một đô thị lớn (giao thông, môi trường, nước sạch, rác thải, nhà ở, y tế, giáo dục...), tinh thần ấy dẫn tới một chuẩn mực mới: Dịch vụ công không chỉ “có”, mà phải “tốt”, “đúng giá trị” và “đáng tin cậy”.

Khẳng định vai trò dẫn dắt, kiến tạo phát triển

Tinh thần Nghị quyết 79-NQ/TW nếu chuyển hóa thành hành động ở Thủ đô, có thể hội tụ vào 5 chương trình ưu tiên “ngắn gọn, đo được, giám sát được”.

Thứ nhất, tổng kiểm kê - hạch toán tài sản công theo chuẩn thị trường, gắn với chống lãng phí. Nghị quyết nhấn mạnh rà soát, thống kê, đánh giá, hạch toán đầy đủ và chống thất thoát, lãng phí. Với Hà Nội, “điểm nghẽn” lớn nhất thường nằm ở đất công, trụ sở, tài sản kết cấu hạ tầng, quỹ nhà - quỹ đất và hiệu quả khai thác. Làm tốt khâu này, Hà Nội có thể “giải phóng” một lượng nguồn lực rất lớn mà không cần tăng gánh nợ hay tăng thu bằng mọi giá.

Thứ hai, tái cơ cấu các doanh nghiệp nhà nước/doanh nghiệp có vốn nhà nước theo chuẩn quản trị hiện đại, lấy hiệu quả làm chuẩn. Hà Nội cần chuẩn hóa quản trị doanh nghiệp đô thị từ minh bạch báo cáo, quản trị rủi ro, KPI dịch vụ, đến cơ chế tuyển chọn - đãi ngộ nhân sự theo năng lực, tách bạch nhiệm vụ công ích với kinh doanh.

Thứ ba, nâng chất dịch vụ công theo logic “tính đúng, tính đủ - có lộ trình - có bảo trợ cho nhóm yếu thế”. Nghị quyết 79-NQ/TW yêu cầu tách bạch nhiệm vụ chính trị với kinh doanh, đồng thời đổi mới cơ chế tài chính đơn vị sự nghiệp công lập, hướng tới tính đúng, tính đủ chi phí với lộ trình phù hợp và công khai minh bạch. Với đô thị đặc biệt như Hà Nội, đây là “chìa khóa” để vừa nâng chất lượng, vừa tránh sốc giá, bảo đảm an sinh.

Thứ tư, dùng kinh tế nhà nước để “mở đường” cho chuyển đổi số - chuyển đổi xanh của Thủ đô. Khi kinh tế nhà nước làm “đầu kéo”, khu vực tư nhân sẽ tham gia mạnh hơn bằng mô hình hợp tác công - tư chuẩn mực.

Thứ năm, thiết lập cơ chế giám sát - giải trình mạnh, biến “công khai” thành kỷ luật. Nghị quyết 79-NQ/TW nhấn mạnh công khai, minh bạch, tự chủ - tự chịu trách nhiệm, đề cao trách nhiệm giải trình và phòng, chống tham nhũng, lãng phí. Với Hà Nội, điều này cần được cụ thể hóa bằng công bố định kỳ hiệu quả khai thác tài sản công; KPI dịch vụ công; tiến độ dự án hạ tầng; cơ chế “giám sát độc lập” trong các thương vụ chuyển dịch vốn/ tài sản lớn.

Nghị quyết 79-NQ/TW đặt ra yêu cầu kinh tế nhà nước phải vừa là điểm tựa ổn định, vừa là mũi nhọn mở đường, muốn vậy phải đổi mới từ tư duy, thể chế, quản trị và kỷ luật thực thi. Với Thủ đô, “đưa Nghị quyết vào cuộc sống” không chỉ là triển khai trong khu vực doanh nghiệp nhà nước, mà là nâng cấp toàn bộ cách quản trị nguồn lực công hạch toán đầy đủ - minh bạch tối đa - phân bổ vốn theo danh mục - dịch vụ công theo chuẩn chất lượng - giám sát theo chuẩn trách nhiệm giải trình. Làm được như vậy, Hà Nội không chỉ thực hiện đúng tinh thần Nghị quyết 79-NQ/TW mà còn tạo ra một mô hình quản trị đô thị hiện đại: Nhà nước mạnh về năng lực kiến tạo, thị trường mạnh về phân bổ hiệu quả, xã hội mạnh về giám sát và đồng thuận - đúng với yêu cầu của một Thủ đô văn hiến, văn minh, hiện đại trong giai đoạn phát triển mới.

PGS.TS Ngô Trí Long