Đòn bẩy tài chính cho chiến lược tăng trưởng xanh và bảo tồn đa dạng sinh học

Vai trò “nhạc trưởng” trong công tác bảo vệ môi trường

Đồng Nai là tỉnh có tốc độ công nghiệp hóa nhanh, đi kèm với đó là áp lực khổng lồ lên hệ thống xử lý rác thải sinh hoạt và nước thải từ các nhà máy sản xuất. Trước thực tế đó, Quỹ NN-MT đóng vai trò là một “bệ đỡ” tài chính quan trọng, giúp chuyển đổi mô hình từ kiểm soát ô nhiễm sang chủ động kiến tạo môi trường xanh.

Tính hiệu quả của Quỹ trong lĩnh vực môi trường thể hiện rõ nét qua cơ chế hỗ trợ tài chính linh hoạt. Thay vì các doanh nghiệp phải tự bơi trong dòng vốn thương mại có lãi suất cao để đầu tư hệ thống xử lý rác thải hay nước thải, Quỹ đã cung cấp các khoản cho vay ưu đãi với lãi suất thấp. Điều này đặc biệt có ý nghĩa đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ, các cơ sở chăn nuôi quy mô lớn tại các địa phương như Xuân Lộc, Thống Nhất... Khi gánh nặng tài chính được giảm bớt, các đơn vị sản xuất sẵn sàng hơn trong việc đầu tư công nghệ tiên tiến, giảm thiểu phát thải tại nguồn thay vì chỉ xử lý phần ngọn.

Hoạt động trồng rừng tại Khu Bảo tồn thiên nhiên - văn hóa Đồng Nai. Ảnh: PV

Năm 2025, tổng nguồn vốn của Quỹ trong lĩnh vực bảo vệ môi trường trên 326 tỷ đồng. Trong đó, đã duyệt cho vay vốn bảo vệ môi trường với hơn 87 tỷ đồng/2 dự án. Trong năm 2025 Quỹ đã giải ngân hơn 36 tỷ đồng/4 dự án; đã thu hồi nợ gốc hơn 53 tỷ đồng/21 dự án; đã thu đủ 100% nợ đến kỳ, không có phát sinh nợ xấu.

Đã tiếp nhận tiền ký quỹ, cải tạo phục hồi môi trường đối với hoạt động khai thác khoáng sản với số tiền gần 14,5 tỷ đồng/76 dự án. Đã hoàn trả tiền ký quỹ, cải tạo phục hồi môi trường đối với hoạt động khai thác khoáng sản với số tiền 0,125 tỷ đồng/1 dự án.

Sự cộng hưởng đa mục tiêu và tầm nhìn dài hạn

Song song với nhiệm vụ môi trường, Quỹ NN-MT Đồng Nai còn mang trên mình trọng trách bảo vệ diện tích rừng tự nhiên rộng lớn. Sự hiệu quả của Quỹ trong lĩnh vực lâm nghiệp được minh chứng qua tính minh bạch và sự bền vững của dòng tài chính chi trả dịch vụ môi trường rừng.

Quỹ đóng vai trò là cầu nối kinh tế giữa các đơn vị hưởng lợi từ dịch vụ sinh thái rừng (như các nhà máy thủy điện, các công ty cấp nước, các cơ sở sản xuất công nghiệp có sử dụng nước từ nguồn nước rừng) với những tổ chức, cá nhân trực tiếp giữ rừng. Việc thu đúng, thu đủ và chi trả kịp thời phí dịch vụ môi trường rừng đã tạo ra một nguồn thu ổn định cho các Ban Quản lý rừng phòng hộ, rừng đặc dụng và đặc biệt là hàng ngàn hộ dân nhận khoán bảo vệ rừng. Khi đời sống của người giữ rừng được đảm bảo từ chính vốn rừng, tình trạng lấn chiếm đất lâm nghiệp hay khai thác lâm sản trái phép trên địa bàn tỉnh đã giảm thiểu rõ rệt.

Trong lĩnh vực phát triển rừng, năm 2025, Quỹ đã thu 93,6 tỷ đồng (đạt 111,6%). Quỹ cũng tài trợ kinh phí mua cây giống lâm nghiệp hỗ trợ các địa phương thực hiện kế hoạch trồng cây xanh năm 2025 theo “Đề án trồng một tỷ cây xanh giai đoạn 2021 - 2025” của Thủ tướng Chính phủ trên địa bàn tỉnh Đồng Nai với tổng số tiền gần 2,5 tỷ đồng.

Tầm quan trọng của Quỹ còn được nâng tầm khi đơn vị này bắt đầu nghiên cứu và triển khai thị trường tín chỉ carbon rừng. Đây là bước đi đột phá, chuyển đổi giá trị sinh thái rừng thành giá trị kinh tế thực tế. Quỹ đóng vai trò là đơn vị điều phối, đánh giá và kết nối để các doanh nghiệp có nhu cầu giảm phát thải mua lại tín chỉ carbon từ diện tích rừng của tỉnh. Nguồn thu mới này không chỉ giúp nâng cao thu nhập cho người lao động ngành lâm nghiệp mà còn cung cấp kinh phí để tái đầu tư vào công tác trồng rừng mới, làm giàu rừng và bảo tồn các loại gen quý hiếm.

Điểm khác biệt lớn nhất tạo nên tính hiệu quả vượt trội sau khi hợp nhất chính là sự cộng hưởng giữa bảo vệ môi trường và phát triển rừng. Dưới sự quản lý của Quỹ NN-MT Đồng Nai, hai lĩnh vực này không còn hoạt động tách biệt mà hỗ trợ lẫn nhau trong một vòng tròn sinh thái khép kín. Trong tương lai, vai trò của Quỹ sẽ ngày càng được khẳng định hơn khi tỉnh hướng tới mục tiêu "Net Zero" (phát thải ròng bằng 0). Quỹ sẽ không chỉ dừng lại ở việc chi trả hay cho vay mà sẽ trở thành một "trung tâm tri thức xanh", nơi cung cấp dữ liệu về trữ lượng carbon, tư vấn giải pháp môi trường và thúc đẩy các mô hình kinh tế tuần hoàn.