Đơn hàng xuất khẩu giảm mạnh, đe dọa trụ cột tăng trưởng của kinh tế Trung Quốc

Ảnh minh họa - Ảnh: CGTN

Hôm thứ Bảy (31/10), chỉ số nhà quản trị mua hàng (PMI) ngành sản xuất chính thức của Trung Quốc cho thấy đơn hàng xuất khẩu mới giảm mạnh xuống mức thấp nhất kể từ tháng 5.

Hai ngày sau, khảo sát độc lập của RatingDog tiếp tục cho thấy sức ép ngày càng lớn đối với khu vực xuất khẩu, lĩnh vực được xem là thước đo sức khỏe của nền kinh tế lớn thứ hai thế giới.

Theo dữ liệu do RatingDog và công ty dịch vụ tài chính S&P Global công bố, chỉ số PMI ngành sản xuất của Trung Quốc giảm nhẹ xuống 52 điểm trong tháng 10, vẫn cao hơn ngưỡng 50 điểm phân tách giữa tăng trưởng và suy giảm. Tuy nhiên, đơn hàng xuất khẩu mới chỉ tăng ở mức thấp nhất trong 3 tháng.

Trong thông cáo công bố ngày thứ Hai, ông Yao Yu, nhà sáng lập RatingDog, cho biết đơn hàng mới từ khách hàng tại châu Á, châu Âu và châu Phi đã tăng lên.

“Dù vậy, tốc độ mở rộng của đơn hàng xuất khẩu mới ở mức khiêm tốn, trong đó tăng trưởng chậm lại ở nhóm doanh nghiệp sản xuất hàng tiêu dùng và hàng trung gian nhưng tăng tốc ở nhóm sản xuất hàng đầu tư”, ông Yao nói với hãng tin Bloomberg.

TĂNG TRƯỞNG NGÀY CÀNG DỰA VÀO XUẤT KHẨU

Kết quả khảo sát chính thức còn phản ánh bức tranh ảm đạm hơn. Theo dữ liệu từ Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc (NBS), chỉ số PMI ngành sản xuất giảm từ 50,1 điểm trong tháng 9 xuống 49,3 điểm trong tháng 10, quay lại vùng suy giảm và thấp hơn mức dự báo trung vị 49,9 điểm trong khảo sát của hãng tin Bloomberg.

Trong đó, chỉ số phụ về đơn hàng xuất khẩu mới giảm từ 50 điểm xuống 48,7 điểm. NBS cho biết PMI đi xuống do một phần nhu cầu đã được đẩy lên sớm trước kỳ nghỉ lễ Quốc khánh, cùng tác động từ môi trường quốc tế phức tạp. Chỉ số PMI phi sản xuất, bao gồm dịch vụ và xây dựng, cũng giảm từ 50,2 điểm xuống 49,7 điểm.

Trong năm qua, khảo sát độc lập của RatingDog - vốn tập trung vào các doanh nghiệp quy mô nhỏ hơn và định hướng xuất khẩu nhiều hơn - thường cho kết quả tốt hơn khảo sát của chính phủ, nhờ nhu cầu từ nước ngoài tăng mạnh.

Đơn hàng xuất khẩu suy yếu là tín hiệu đáng lo ngại, bởi tăng trưởng của Trung Quốc đang phụ thuộc ngày càng lớn vào khu vực này. Theo NBS, GDP quý 3 tăng 4,5% so với cùng kỳ năm 2025, cải thiện so với mức 4,3% của quý 2, đưa tăng trưởng 9 tháng đầu năm lên 4,6%, cận dưới của mục tiêu 4,5-5% cho cả năm. Trong quý 3, xuất khẩu ròng đóng góp gần 40% vào mức tăng tổng sản phẩm trong nước (GDP), mức cao nhất trong một quý kể từ đầu năm 2025.

Theo dữ liệu từ Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC), kim ngạch xuất khẩu tháng 9 tăng 36,3% so với cùng kỳ năm 2025, lên 447,18 tỷ USD, mức tăng nhanh nhất kể từ tháng 2, nhờ nhu cầu linh kiện cho các trung tâm dữ liệu phục vụ trí tuệ nhân tạo (AI). Trong 9 tháng đầu năm, thặng dư thương mại của Trung Quốc đạt khoảng 938 tỷ USD, tiến gần mức kỷ lục khoảng 1.200 tỷ USD của năm 2025.

Trong khi đó, nhu cầu trong nước vẫn yếu do thị trường bất động sản và thị trường lao động chưa khởi sắc. Doanh số bán lẻ tháng 9 chỉ tăng 1,1% so với cùng kỳ năm 2025.

Bức tranh đầu tư còn kém khả quan hơn. Trong 9 tháng đầu năm, vốn đầu tư tài sản cố định tại Trung Quốc giảm 7,2% so với cùng kỳ năm 2025, trong đó đầu tư tư nhân giảm 10,4% và đầu tư phát triển bất động sản giảm 20,6%. Chính NBS cũng thừa nhận nhu cầu trong nước vẫn còn yếu.

Theo bà Chang Shu, chuyên gia của bộ phận nghiên cứu Bloomberg Economics, PMI RatingDog cho thấy khu vực xuất khẩu vẫn tăng trưởng mạnh, trái ngược với tình trạng suy yếu chung của sản xuất và xây dựng trong số liệu chính thức.

“Sự khác biệt này nhấn mạnh một xu hướng dai dẳng, đó là nhu cầu bên ngoài tiếp tục giữ vai trò then chốt trong việc duy trì tăng trưởng chung giữa lúc kinh tế trong nước trì trệ”, bà Shu nhận định.

SỨC ÉP GIA TĂNG, BẮC KINH VẪN THẬN TRỌNG

Biên lợi nhuận của doanh nghiệp cũng đang chịu sức ép. Nhóm nhà kinh tế của ngân hàng Goldman Sachs do ông Andrew Tilton dẫn đầu chỉ ra cả hai khảo sát PMI đều cho thấy giá đầu vào tăng nhanh hơn giá bán. Số liệu của NBS củng cố nhận định này, khi giá mua nguyên vật liệu đầu vào của doanh nghiệp công nghiệp tháng 9 tăng 6,9% so với cùng kỳ năm 2025, cao hơn mức tăng 5% của chỉ số giá sản xuất (PPI).

Theo Tập đoàn Ngân hàng Australia và New Zealand (ANZ), việc các chỉ số PMI đồng loạt xấu đi nhiều khả năng báo hiệu loạt số liệu chính thức công bố trong 2 tuần tới sẽ cho thấy hoạt động kinh tế tháng 10 tiếp tục suy yếu.

“Khi triển vọng tăng trưởng quý 4 còn nhiều bất định, nhiều khả năng sẽ cần thêm các biện pháp hỗ trợ chính sách để bảo đảm tăng trưởng cả năm nằm trong biên độ mục tiêu chính thức 4,5-5%”, nhóm nhà kinh tế của ANZ do ông Raymond Yeung dẫn đầu nhận định trong một báo cáo.

Thời gian gần đây, Bắc Kinh đã triển khai một số biện pháp hỗ trợ có chừng mực. Từ ngày 1/10, người mua nhà lần đầu đủ điều kiện được hỗ trợ 1 điểm phần trăm lãi suất mỗi năm đối với khoản vay thế chấp thương mại.

Ngày 9/10, Bộ Tài chính Trung Quốc tiếp tục phân bổ 550 tỷ nhân dân tệ (khoảng 82,2 tỷ USD) từ hạn mức nợ còn lại của chính quyền địa phương, nhằm tăng năng lực ngân sách cấp huyện và hỗ trợ mở rộng đầu tư. Cơ quan này cũng sẽ cấp trước một phần hạn mức nợ mới của năm 2027 ngay trong năm nay.

Tuy nhiên, các biện pháp này chỉ nhằm bảo đảm Trung Quốc đạt mục tiêu tăng trưởng, chứ không phải tín hiệu cho một chu kỳ nới lỏng chính sách đáng kể.

Nhóm nhà kinh tế của ngân hàng Citigroup, trong đó có ông Xiangrong Yu, dự báo Trung Quốc sẽ áp dụng “chính sách vĩ mô mang tính mở rộng hơn” trong năm 2027, bao gồm cắt giảm lãi suất tổng cộng 0,2 điểm phần trăm và nâng thâm hụt ngân sách chính phủ chung thêm 2 nghìn tỷ nhân dân tệ (tương đương 301 tỷ USD).

“Số liệu PMI tháng 10 càng củng cố mối lo ngại của chúng tôi về triển vọng năm 2027 và những năm tiếp theo”, nhóm nhà kinh tế của Citigroup nhận định trong một báo cáo.

Dù vậy, nhóm này cho rằng do tăng trưởng vẫn đi đúng hướng để đạt mục tiêu năm nay, các nhà hoạch định chính sách nhiều khả năng sẽ tập trung triển khai các biện pháp hiện có thay vì tung ra gói kích thích mới quy mô lớn.

Bên cạnh đó, rủi ro từ bên ngoài đang gia tăng khi ngày càng nhiều đối tác thương mại lên tiếng về tình trạng thâm hụt với Trung Quốc. Thương mại được dự báo là chủ đề chính tại cuộc gặp thượng đỉnh giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình vào giữa tháng 11, bên lề các sự kiện của Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) tại thành phố Thâm Quyến.

“Chỉ riêng xuất khẩu mạnh là chưa đủ để thúc đẩy đà tăng trưởng kinh tế. Nếu nhu cầu bên ngoài suy yếu trong năm 2027, Trung Quốc sẽ cần chính sách hỗ trợ mạnh mẽ hơn để kích cầu nội địa”, ông Zhang Zhiwei, nhà kinh tế trưởng tại công ty quản lý tài sản Pinpoint Asset Management, nhận định.