Đơn vị hành chính đô thị đặc biệt mang tính hạt nhân: Hướng mở cho Huế

 Bờ sông Hương với thảm cỏ xanh trở thành điểm đến của người dân và du khách. Ảnh: Đình Hoàng

Không gian quản trị mới ở cơ sở

Việc sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính đã tạo ra sự thay đổi lớn về quy mô quản trị. Cả nước giảm từ 63 xuống còn 34 tỉnh, thành phố; từ 10.035 xuống còn 3.321 đơn vị hành chính cấp xã và kết thúc hoạt động của 696 đơn vị hành chính cấp huyện. Việc tinh gọn bộ máy, giảm tầng nấc trung gian góp phần xác lập quy mô quản trị mới và hướng mạnh hơn về cơ sở.

Tuy nhiên, qua sơ kết một năm vận hành, Thông báo số 100-TB/VPTW ngày 19/6/2026 của Văn phòng Trung ương Đảng đã chỉ rõ chất lượng vận hành chưa đồng đều; số lượng đầu mối tổ chức bộ máy đã giảm nhưng hiệu quả quản trị chưa đạt yêu cầu. Đồng thời, cũng yêu cầu nhận diện “nguy cơ” ranh giới hành chính mới chưa thật sự phù hợp với không gian kinh tế, không gian đô thị, khu công nghiệp, vùng du lịch, vùng sinh thái và các hành lang phát triển. Đây là vấn đề đặc biệt đáng lưu ý khi quản trị phát triển ngày càng đòi hỏi sự liên kết vượt qua ranh giới hành chính truyền thống.

Khái niệm “đô thị hạt nhân cấp xã” hiện đang ở giai đoạn định hướng nghiên cứu chính sách. Mục tiêu là tìm kiếm giải pháp quản trị không gian hiệu quả hơn ở cấp cơ sở. Mô hình này khác biệt với phường thông thường ở phương thức tiếp cận. Thay vì quản lý địa bàn khép kín, mô hình hướng tới vai trò dẫn dắt và điều phối phát triển cho một không gian chức năng rộng hơn.

Sự khác biệt thể hiện rõ trước hết ở không gian hoạt động. Mô hình mới không đóng khung theo ranh giới hành chính cứng nhắc. Địa bàn hoạt động được mở rộng linh hoạt theo các hành lang giao thông, cụm kinh tế hay mạng lưới dân cư có liên kết chặt chẽ. Để vận hành hiệu quả, mô hình cần cơ chế điều phối liên địa phương. Các lĩnh vực cần phối hợp gồm giao thông, xử lý chất thải, y tế, giáo dục và dịch vụ logistics dùng chung. Cơ chế tài chính đi kèm cũng cần linh hoạt hơn. Ngân sách có thể được phân bổ theo vai trò vùng. Các địa phương liên quan có thể cùng chia sẻ chi phí hoặc lập quỹ chung để đầu tư cho hạ tầng liên kết.

Để nhận diện và lựa chọn đô thị hạt nhân, cần xây dựng các tiêu chí đặc thù. Việc đánh giá không chỉ dựa vào các chỉ số cơ học thông thường như quy mô dân số hay diện tích. Các yếu tố quan trọng được đề xuất gồm vị trí kết nối, sức sống kinh tế, năng lực quản trị và khả năng lan tỏa phát triển. Đô thị hạt nhân không đơn thuần là một phường mở rộng quy mô. Đây là giải pháp quản trị giúp tối ưu hóa nguồn lực không gian vượt qua ranh giới hành chính thông thường.

Thông báo số 100-TB/VPTW ngày 19/6/2026 đặt vấn đề nghiên cứu, bổ sung thành lập đơn vị hành chính đô thị đặc biệt mang tính hạt nhân để điều phối phát triển, kết nối hạ tầng, dịch vụ công và các không gian kinh tế trọng điểm. Đây là căn cứ chính trị trực tiếp cho việc nghiên cứu mô hình sau sắp xếp đơn vị hành chính.

Huế chủ động nghiên cứu mô hình phù hợp

Huế có điều kiện đặc thù để tiếp cận vấn đề này: Là thành phố trực thuộc Trung ương, đồng thời là đô thị di sản, sinh thái và đa trung tâm. Quy hoạch chung đến năm 2045, tầm nhìn 2065 định hướng phát triển đa trung tâm, đa không gian, với các hành lang và phân vùng vượt khỏi ranh giới hành chính truyền thống. Sau sắp xếp cấp xã, nhiều địa bàn có quy mô lớn hơn, không gian quản lý phức hợp hơn, cần làm rõ nhu cầu về công cụ quản trị mới.

Ngày 15/7/2026, Thành ủy Huế ban hành Kế hoạch số 77-KH/TU triển khai Thông báo số 100-TB/VPTW. Huế định hướng nghiên cứu, đề xuất thành lập các đơn vị hành chính đô thị đặc biệt mang tính hạt nhân để điều phối phát triển, kết nối hạ tầng, tối ưu dịch vụ công.

Tại TP. Huế, quản trị theo không gian chức năng có ý nghĩa đặc biệt. Không gian ven sông Hương, khu vực Kinh thành, các khu dân cư cũ và các dải sinh thái xanh có quan hệ chặt chẽ nhưng không hoàn toàn trùng ranh giới hành chính. Quản lý chia cắt có thể làm giảm tính liên kết về giao thông, hạ tầng, cảnh quan, môi trường và dịch vụ công. Các hạt nhân phát triển tại vị trí có lợi thế kinh tế - hạ tầng có thể trở thành đầu mối liên kết, giúp Huế chuyển từ quản lý địa bàn sang quản trị không gian chức năng.

Đô thị hạt nhân cấp xã cần được tiếp tục làm rõ địa vị pháp lý, phạm vi điều phối, thẩm quyền, ngân sách, nhân sự, quy hoạch và quan hệ với thành phố cùng các xã, phường lân cận. Chỉ khi các yếu tố này được thiết kế đồng bộ, mô hình mới tạo ra khác biệt thực chất.

Với Huế, chủ động nghiên cứu mô hình là cách đón đầu yêu cầu đổi mới quản trị sau sắp xếp. Đích đến không phải nâng mọi xã, phường thành đô thị, mà lựa chọn những nơi có đủ năng lực trở thành trung tâm phục vụ, kết nối và dẫn dắt khu vực. Nếu được thí điểm phù hợp với quy hoạch và nguồn lực, đô thị hạt nhân có thể trở thành công cụ để Huế khai thác tốt hơn lợi thế di sản, sinh thái, hạ tầng và các không gian phát triển liên kết.