Đơn vị hành chính hạt nhân cấp xã sẽ như thế nào?

Theo yêu cầu của Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà, Bộ Nội vụ đang hoàn thiện Đề án mô hình đơn vị hành chính cấp xã mang tính hạt nhân tiêu biểu, phấn đấu hoàn thành ngày 15/9 để báo cáo Thường trực Chính phủ.

Mô hình này từng được Bộ Nội vụ đề cập trong báo cáo phục vụ hội nghị sơ kết một năm vận hành chính quyền địa phương 2 cấp hồi đầu tháng 7. Khi đó, cơ quan này đề xuất nghiên cứu nhập một số phường trung tâm để hình thành phường có quy mô đủ lớn, giữ vai trò hạt nhân phát triển của tỉnh, thành phố.

Việt Nam hiện có 34 đơn vị hành chính cấp tỉnh và 3.321 đơn vị hành chính cấp xã. (Ảnh: Lương Ý)

Định hướng về đơn vị hành chính cấp xã mang tính hạt nhân sau đó được cụ thể hóa tại Nghị quyết 221 của Chính phủ về thực hiện Kết luận 76 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về tiếp tục hoàn thiện, vận hành hiệu quả mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị và chính quyền địa phương 2 cấp.

Theo yêu cầu của Chính phủ, đơn vị hành chính cấp xã mang tính hạt nhân tiêu biểu cần có quy mô, điều kiện phát triển, năng lực quản trị và khả năng cung ứng dịch vụ công phù hợp để lan tỏa, nhân rộng, dẫn dắt phát triển.

Việc nghiên cứu gắn với mục tiêu xây dựng cấp xã thực sự trở thành trung tâm vận hành mới ở cơ sở, trực tiếp phục vụ người dân, doanh nghiệp và tổ chức phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn.

Có thể hình thành mô hình đô thị tương đương cấp xã?

Trả lời PV Báo Điện tử VTC News, ông Nguyễn Tiến Dĩnh, nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ, cho rằng đơn vị hành chính cấp xã mang tính hạt nhân là vấn đề mới, được đặt ra trong quá trình sơ kết một năm thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Theo ông Dĩnh, sau khi tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp, hệ thống hành chính không còn đơn vị hành chính cấp huyện, trong đó có thành phố thuộc tỉnh. Tại các khu vực đô thị hiện nay, đơn vị hành chính cấp xã chủ yếu là phường.

Tuy nhiên, phường hiện nay không hoàn toàn mang ý nghĩa của một đô thị như trước. Trước đây, phường là đơn vị hành chính nằm trong thành phố, trong khi thành phố có thể đóng vai trò hạt nhân, vừa là trung tâm, vừa tạo động lực phát triển cho cả khu vực.

“Việc nghiên cứu mô hình đơn vị hành chính cấp xã mang tính hạt nhân có thể đi theo hướng xây dựng một đơn vị có tính chất đô thị tại các khu vực phù hợp ở các tỉnh.

Đơn vị này đóng vai trò trung tâm, tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội và thu hút các hoạt động của khu vực xung quanh. Chẳng hạn, có thể nghiên cứu mô hình tương tự thành phố trước đây, nhưng về cấp hành chính vẫn tương đương xã, phường”, ông Dĩnh nói.

(Ảnh minh họa AI)

Theo nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ, hiện đơn vị hành chính cấp xã gồm xã, phường và đặc khu. Trong đó, đặc khu có tính chất tương đối rõ, chủ yếu gắn với khu vực hải đảo. Đối với xã, phường, trong quá trình nghiên cứu có thể đặt ra một mô hình mới mang tính chất đô thị.

Ông Dĩnh nhấn mạnh, điều quan trọng là mô hình này phải thực sự đóng vai trò trung tâm, tạo động lực phát triển và có sức lan tỏa đối với khu vực xung quanh.

Ông Nguyễn Tiến Dĩnh

Có thể sắp xếp 2-3 phường để hình thành đơn vị hạt nhân

Bình luận về hình hài của mô hình mới, ông Nguyễn Tiến Dĩnh cho rằng không nên hiểu việc nghiên cứu mô hình này đồng nghĩa với một đợt sắp xếp đơn vị hành chính cấp xã trên diện rộng.

“Chủ trương của Trung ương đã rất rõ, không đặt vấn đề tiếp tục sắp xếp đồng loạt các đơn vị hành chính cấp xã. Trường hợp địa phương có nhu cầu và thực sự thấy cần thiết thì có thể nghiên cứu, đề xuất. Theo tôi, không nên đặt ra một đợt sắp xếp diện rộng”, nguyên Thứ trưởng Nguyễn Tiến Dĩnh nói.

Tuy nhiên, theo ông Dĩnh, nếu sau này nghiên cứu và hình thành một mô hình đặc thù mới, phạm vi của một số đơn vị hành chính hiện nay có thể phải được xem xét lại.

“Ví dụ, trong trường hợp cần hình thành một đơn vị mang tính hạt nhân, có thể nghiên cứu việc sắp xếp, sáp nhập 2-3 phường hiện nay để tạo thành một trung tâm có quy mô phù hợp. Nhưng việc này chỉ nên xem xét đối với những nơi thực sự cần thiết để hình thành mô hình mới”, ông Dĩnh phân tích.

Theo nguyên Thứ trưởng Bộ Nội vụ, cách làm này không đồng nghĩa với việc tiếp tục sắp xếp lại toàn bộ hệ thống xã, phường. Việc điều chỉnh, nếu có, chỉ nên đặt ra ở những địa bàn thực sự cần thiết để hình thành một đơn vị hạt nhân có quy mô và vai trò phù hợp.