Đồng bằng Sông Cửu Long: Quyết liệt với nạn khai thác khoáng sản trái phép

Từ đó, tình trạng khai thác cát trái phép thời gian qua diễn ra rầm rộ. Ngoài khan hiếm cát sông, nguyên liệu phục vụ làm gạch cũng hạn chế dẫn đến gia tăng tình trạng khai thác trái phép đất mặt ruộng tại vùng nông thôn.

Phanh phui hàng trăm vụ "cát tặc"

Tại địa bàn tỉnh Vĩnh Long, nạn khai thác cát trái phép vẫn diễn biến phức tạp. Thực hiện chỉ đạo của Giám đốc Công an tỉnh Vĩnh Long, một tháng qua, Phòng Cảnh sát kinh tế (CSKT) Công an tỉnh Vĩnh Long phối hợp các lực lượng nghiệp vụ tuần tra và mật phục trên các tuyến sông, kịp thời phát hiện và xử lý hàng chục vụ vi phạm.

Điển hình, sáng 23/7, Phòng CSKT thực hiện tuần tra trên tuyến sông Tiền (thuộc thủy phận xã Bình Đại) thì phát hiện 2 ghe gỗ không biển kiểm soát có gắn hệ thống bơm hút cát tự chế đang khai thác cát sông trái phép. Qua kiểm tra, 5 người có mặt trên ghe gỗ không xuất trình được giấy tờ có liên quan đến việc khai thác cát sông, khối lượng cát đo được trong khoang chứa của 2 ghe là 18,5m3.

Tương tự, ngày 22/7, Phòng CSKT thực hiện tuần tra trên tuyến sông Hậu (thuộc thủy phận xã Ngãi Tứ), phát hiện chiếc ghe gỗ không biển kiểm soát có gắn hệ thống bơm hút cát tự chế đang khai thác cát sông trái phép với khối lượng 2,94m3 và sà lan BS: VL-15795 đang tàng trữ cát sông không có nguồn gốc hợp pháp với khối lượng 8,6m3.

Phương tiện chở đất mặt không rõ nguồn gốc bị Công an tỉnh An Giang phát hiện

Ngoài ra, Phòng CSKT Công an tỉnh Vĩnh Long còn phối hợp các đơn vị nghiệp vụ Công an địa bàn giáp ranh là TP.Cần Thơ và tỉnh Đồng Tháp xây dựng kế hoạch tuần tra, đấu tranh, xử lý các hành vi khai thác cát trái phép. Chỉ sau 30 ngày cao điểm, Phòng CSKT chủ trì phát hiện 55 vụ, 57 đối tượng tàng trữ, vận chuyển 2.269m3 cát không rõ nguồn gốc; 9 vụ, 12 đối tượng khai thác trái phép 131m3 cát; 6 vụ vi phạm an toàn giao thông đường thủy.

Theo thống kê, từ đầu năm 2026 đến nay, qua tăng cường tuần tra và đấu tranh quyết liệt với hoạt động khai thác, vận chuyển, tàng trữ khoáng sản trái phép, Công an tỉnh Vĩnh Long đã phát hiện 325 vụ, 374 đối tượng. Trong đó 13 vụ, 21 đối tượng khai thác cát trái phép; 312 vụ, 351 đối tượng vận chuyển, tàng trữ khoáng sản không rõ nguồn gốc. Cơ quan Công an đã tạm giữ, tịch thu 31.617m3 cát và 2 ghe gỗ vi phạm, xử phạt hành chính hơn 1,1 tỷ đồng.

Đại tá Lê Văn Tư (Phó giám đốc Công an tỉnh Vĩnh Long) đánh giá, qua đợt cao điểm, các "điểm nóng" về khai thác, vận chuyển, tàng trữ cát trái phép đã cơ bản ổn định. Các đối tượng câu kết, móc nối lần lượt tan rã, không còn hoạt động như trước. Việc xử lý kiên quyết các phương tiện thủy gắn máy móc, thiết bị bơm hút cát "ba không" của lực lượng CSGT đã góp phần răn đe, giáo dục đối tượng vi phạm.

Ngoài xử lý vi phạm hành chính, ngày 13/8, Phòng CSKT Công an tỉnh Vĩnh Long đã tống đạt quyết định khởi tố bị can, lệnh cấm đi khỏi nơi cư trú đối với Phan Thanh Hoài (SN 1978, ngụ phường Cái Khế, TP.Cần Thơ) để điều tra về hành vi trốn thuế.

Các phương tiện khai thác cát bị Công an tỉnh Vĩnh Long thu giữ

Theo kết quả điều tra, Công ty TNHH Casala Duyên Hải được thành lập vào tháng 12/2022, đăng ký kinh doanh tại phường Duyên Hải, tỉnh Vĩnh Long. Công ty này hoạt động chủ yếu trong lĩnh vực kinh doanh vật liệu, thiết bị lắp đặt trong xây dựng và buôn bán thực phẩm. Trong quá trình điều hành hoạt động kinh doanh với vai trò Phó giám đốc được ủy quyền, trong quý I và quý II/2023, Hoài trực tiếp mua cát san lấp trôi nổi, không rõ nguồn gốc. Sau đó, Hoài tìm mua 14 hóa đơn không hợp pháp để hợp thức hóa số hàng hóa đã mua. Các hóa đơn này tiếp tục được sử dụng để kê khai, khấu trừ thuế giá trị gia tăng đầu vào nhằm trốn thuế hơn 1 tỷ đồng.

Trước đó, Công an tỉnh Đồng Tháp phối hợp với Công an xã An Định (tỉnh Vĩnh Long) tống đạt quyết định khởi tố bị can và bắt tạm giam Đặng Văn Song (SN 1980, ngụ xã An Định) về hành vi "vi phạm quy định về khai thác tài nguyên". Theo hồ sơ, tháng 3/2024, Song bị cơ quan chức năng xử phạt vi phạm hành chính về hành vi "khai thác cát lòng sông mà không có giấy phép khai thác khoáng sản của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền".

Đến tháng 02/2025, Song tiếp tục cùng với ông N.V.M (ngụ địa phương) lái tàu gỗ không số đăng ký đến khu vực tuyến sông Tiền (thuộc thủy phận xã Mỹ Thọ, tỉnh Đồng Tháp) để khai thác cát trái phép thì bị lực lượng Công an bắt quả tang.

Ngăn chặn khai thác, vận chuyển đất mặt

Thời gian qua, tại các tỉnh ĐBSCL xuất hiện nhiều trường hợp vi phạm pháp luật trên lĩnh vực tài nguyên khoáng sản, nổi lên là tình trạng lợi dụng khu vực đất ruộng xa khu dân cư, đất ở các bờ kênh, các đối tượng sử dụng xe cuốc để khai thác, vận chuyển bằng sà lan, xe tải đến các điểm tập kết để mua bán, vận chuyển đi nơi khác.

Người dân đưa máy móc vào khai thác đất mặt trong đêm

Tại tỉnh An Giang, Công an xã Hòa Điền phát hiện và bàn giao 2 sà lan vận chuyển ước tính khoảng 100m3 đất cho UBND xã Hòa Điền xử lý. Theo đó, qua tuần tra trên tuyến kênh Hà Tiên - Rạch Giá (xã Hòa Điền), Công an phát hiện chiếc sà lan chở khoảng 65m³ đất và 1 ghe sắt chở khoảng 35m³ đất. Tại thời điểm kiểm tra, các thuyền trưởng không xuất trình được giấy phép khai thác khoáng sản tại vị trí khai thác, đồng thời không cung cấp được giấy tờ chứng minh nguồn gốc hợp pháp của số đất đang vận chuyển.

Tại TP.Cần Thơ, UBND phường Mỹ Xuyên đã công bố xử phạt vi phạm hành chính số tiền 45 triệu đồng đối với ông Trầm Quyền Vũ Thắng về hành vi khai thác đất mặt trái phép; tịch thu 1 xe tải cải tiến, 1 xe cuốc và buộc khôi phục lại hiện trạng ban đầu tại khu vực khai thác đất trái phép.

Trước đó, từ tin báo của người dân, Công an phường Mỹ Xuyên phối hợp Phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị kiểm tra thửa đất liền kề bờ kênh 19/5, khu vực Đại Nghĩa Thắng. Tại hiện trường, lực lượng làm nhiệm vụ phát hiện 1 xe tải đang vận chuyển đất, 1 xe cuốc phục vụ khai thác đất mặt. Quá trình kiểm tra, ông Thắng là chủ các phương tiện nhưng không xuất trình được giấy tờ liên quan đến hoạt động khai thác, vận chuyển đất theo quy định.

Tại tỉnh Vĩnh Long, ở ấp Phú An và Phú Hưng (xã Song Phú), không khí khai thác đất mặt ruộng sôi động như một đại công trường. Xe cuốc, xe cải tiến hoạt động liên tục cả ngày lẫn đêm để cào lớp đất mặt, vun thành đống rồi đưa lên xe tải vận chuyển đi nơi khác. Lý giải về nguyên nhân, người dân cho rằng họ bán đất để vừa có thêm chút kinh phí, vừa để hạ độ cao mặt ruộng với hy vọng dễ lấy nước tưới tiêu. Việc này không ảnh hưởng gì đến sản xuất nông nghiệp (?!).

Lực lượng chức năng đo đạc số đất mặt được khai thác chất thành đống

Tình trạng nêu trên không chỉ dừng lại ở quy mô nhỏ lẻ. Theo thống kê bước đầu từ Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Vĩnh Long, khai thác lớp đất mặt tập trung chủ yếu tại các xã: Cái Ngang, Song Phú, Hòa Hiệp và Tam Bình. Lớp đất bị lấy đi có độ sâu khoảng 10-20cm. Đây chính là tầng đất canh tác quan trọng nhất, nơi tích tụ phù sa và dinh dưỡng cho cây trồng qua hàng chục năm.

Theo báo cáo của UBND xã Cái Ngang, toàn xã có 20 trường hợp thực hiện hạ độ cao đất mặt ruộng ở 10 ấp với tổng diện tích 23,7ha, khối lượng 8.973 khối. Trong đó có 4 trường hợp có dấu hiệu mua bán với tổng diện tích 7,4ha, khối lượng 3.800 khối, 16 trường hợp người dân cải tạo đất gò chuyển vào vườn cây ăn trái với tổng diện tích 16,3ha, khối lượng 5.173 khối. "Một số diện tích đất ruộng ở các ấp là vùng đất gò, trồng lúa khó khăn, trong khi nhu cầu bổ sung đất để cải tạo vườn trồng cây ăn trái, san lấp vườn của người dân cao. Nhiều hộ dân đã tự ý cải tạo đất để trồng lúa, không thông qua cơ quan có thẩm quyền", lãnh đạo xã Cái Ngang cho hay.

Trước thực trạng "chảy máu" tài nguyên đất diễn ra công khai, Chủ tịch UBND tỉnh Vĩnh Long đã ban hành Công văn số 3715/UBND-KTN về việc kiểm tra, ngăn chặn và xử lý nghiêm việc khai thác đất mặt ruộng trái phép. Từ đó, tình trạng trên mới phần nào "hạ nhiệt".

Theo ghi nhận của cơ quan chức năng tỉnh Vĩnh Long, tại một số nơi, tình trạng lợi dụng việc cải tạo đất để thu gom lớp đất mặt ruộng, hình thành các điểm tập kết, phát sinh hoạt động mua bán, vận chuyển đi nơi khác tiêu thụ, có dấu hiệu vi phạm pháp luật về tài nguyên, khoáng sản, ảnh hưởng đến tình hình an ninh trật tự tại địa phương.

Qua công tác kiểm tra, lực lượng chức năng đã phát hiện, ngăn chặn và yêu cầu 233 hộ dân với tổng diện tích gần 120ha cam kết chấp hành nghiêm các quy định của pháp luật về khoáng sản, chấm dứt ngay việc làm biến dạng địa hình bề mặt ruộng và khôi phục lại hiện trạng ban đầu. Đồng thời, phối hợp tổ chức kiểm tra, lập biên bản xử lý 23 vụ với 29 cá nhân có dấu hiệu vi phạm trong hoạt động khai thác, tập kết, mua bán đất mặt ruộng trái phép, với khối lượng hơn 30.863m3.