Đồng bộ giải pháp thúc đẩy xuất khẩu năm 2026, góp phần hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số

Chiều ngày 29/01/2026, tại Hà Nội, Bộ Công Thương tổ chức Hội nghị thúc đẩy xuất khẩu năm 2026 nhằm đánh giá toàn diện bối cảnh kinh tế, thương mại trong nước và quốc tế; phân tích cơ hội, thách thức; đồng thời thảo luận, đề xuất các giải pháp trọng tâm để thúc đẩy tăng trưởng xuất khẩu trong năm 2026 - năm đầu tiên triển khai Kế hoạch phát triển Kinh tế - xã hội 5 năm giai đoạn 2026-2030.

Bộ Công Thương tổ chức Hội nghị thúc đẩy xuất khẩu năm 2026 nhằm đánh giá toàn diện bối cảnh kinh tế, thương mại trong nước và quốc tế; phân tích cơ hội, thách thức, đồng thời thảo luận, đề xuất các giải pháp trọng tâm để thúc đẩy tăng trưởng xuất khẩu trong thời gian tới.

Hội nghị diễn ra trong bối cảnh thương mại toàn cầu tiếp tục biến động nhanh và khó lường do tác động của căng thẳng địa chính trị, xu hướng gia tăng bảo hộ thương mại, điều chỉnh chính sách thuế quan của các nền kinh tế lớn và quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu. Bên cạnh đó, các yêu cầu ngày càng cao về tiêu chuẩn kỹ thuật, tiêu chuẩn xanh, phát triển bền vững và tác động của chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo đang đặt ra nhiều thách thức mới đối với hoạt động sản xuất và xuất khẩu.

Xuất nhập khẩu Việt Nam tăng khoảng 70 lần trong 30 năm qua

Phát biểu khai mạc Hội nghị, ông Nguyễn Anh Sơn - Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) cho biết, năm 2025, bối cảnh thương mại quốc tế diễn biến khó lường do tác động của căng thẳng địa chính trị, chính sách thuế quan của các nước lớn; trong nước, tình hình thiên tai, bão lũ diễn biến phức tạp, vượt mức lịch sử. Song, với sự lãnh đạo, chỉ đạo đúng hướng, đồng bộ, quyết liệt của Lãnh đạo Đảng, Nhà nước; sự vào cuộc kịp thời, hiệu quả của các Bộ, ngành, địa phương, cùng với những nỗ lực vượt bậc của cộng đồng doanh nghiệp và người dân, tình hình kinh tế-xã hội của nước ta tiếp tục khởi sắc, đạt được những kết quả tích cực, tương đối toàn diện trên các lĩnh vực; trong đó, nổi bật là kim ngạch xuất, nhập khẩu tăng trưởng mạnh mẽ, liên tục đạt các kỷ lục mới và là một trong những động lực chủ yếu của tăng trưởng kinh tế đất nước.

Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu cả năm 2025 đạt khoảng 930 tỷ USD, tăng 18,2% so với năm 2024, khẳng định vị thế của Việt Nam là một trong những nền kinh tế có độ mở cao, là điểm sáng trong thương mại khu vực và toàn cầu. Năm 2025, cán cân thương mại thặng dư hơn 20 tỷ USD. Nước ta tiếp tục duy trì xuất siêu đến nay là 10 năm liên tiếp kể từ năm 2016, góp phần quan trọng tạo nguồn ngoại tệ ổn định, giảm áp lực lên tỷ giá và củng cố dự trữ ngoại hối.

Ông Nguyễn Anh Sơn - Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương): Kim ngạch xuất, nhập khẩu tăng trưởng mạnh mẽ, liên tục đạt các kỷ lục mới và là một trong các động lực chủ yếu của tăng trưởng kinh tế đất nước.

Khái quát về bức tranh xuất nhập khẩu thời gian qua, bối cảnh và triển vọng xuất khẩu năm 2026, ông Trần Thanh Hải - Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu cho biết, sau 30 năm kể từ khi Việt Nam gia nhập Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), tổng kim ngạch xuất nhập khẩu Việt Nam đã tăng từ mức khiêm tốn 13,40 tỷ USD năm 1995 lên con số kỷ lục khoảng 930 tỷ USD năm 2025 (tương đương tăng khoảng 70 lần trong 30 năm), đưa Việt Nam vào Top 20 nền kinh tế có quy mô xuất nhập khẩu lớn nhất thế giới.

Từ một nước nhập siêu, Việt Nam chuyển mình thành nước xuất siêu; năm 2025 ghi nhận năm thứ 10 xuất siêu liên tiếp (kể từ năm 2016). Xuất khẩu tăng trưởng mạnh mẽ từ mức 5,20 tỷ năm 1995; đến năm 2008 bắt đầu chinh phục mốc 50 tỷ USD và sau 30 năm đã lên mức hơn 470 tỷ năm 2025. Số thị trường xuất khẩu đạt kim ngạch trên 1 tỷ USD cũng tăng nhanh, từ con số 27 thị trường năm 2013 lên con số 36 thị trường năm 2025. Kim ngạch nhập khẩu tăng từ mức khiêm tốn 8,2 tỷ USD năm 1995, đến năm 2025 đạt mức 455 tỷ USD.

Tốc độ tăng trưởng xuất nhập khẩu đạt trên 10%/năm, các Hiệp định thương mại tự do (FTA) phát huy hiệu quả, giúp mở rộng các thị trường chất lượng cao. Cơ cấu hàng hóa xuất nhập khẩu chuyển dịch tích cực, trong đó 85% hàng hóa xuất khẩu là hàng công nghiệp, 90% kim ngạch nhập khẩu là hàng hóa nhập khẩu cần thiết.

Ông Trần Thanh Hải - Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu thông tin khái quát về bức tranh xuất nhập khẩu thời gian qua, bối cảnh và triển vọng xuất khẩu năm 2026

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả rất đáng ghi nhận, theo ông Trần Thanh Hải, xuất nhập khẩu Việt Nam đang đứng trước một số vấn đề đặt ra. Trong đó, phải kể đến việc phụ thuộc vào một số thị trường lớn; chưa cân đối về cơ cấu doanh nghiệp, nhóm doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài vẫn chiếm tỷ trọng cao; Giá trị gia tăng còn thấp, thiếu sản phẩm có thương hiệu nội địa; việc tận dụng nguồn nguyên liệu từ các thị trường chưa đa dạng; cán cân thương mại còn mất cân đối giữa các thị trường lớn...

Đi tìm các động lực tăng trưởng mới

Trong bối cảnh hiện nay, môi trường thương mại toàn cầu đang thay đổi nhanh và khó lường. Kinh tế thế giới được đánh giá là đang hồi phục nhưng mong manh, với rủi ro lớn từ nợ công, địa chính trị và xu hướng bảo hộ, nhiều nền kinh tế tăng cường sử dụng công cụ thuế quan, cùng xu hướng ứng dụng mạnh mẽ Trí tuệ nhân tạo (AI) vào sản xuất có thể ảnh hưởng tới xuất khẩu, chi phí sản xuất và giá trị gia tăng trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Từ những kết quả đạt được thời gian qua và các vấn đề tồn tại, ông Trần Thanh Hải nêu bật một số động lực mới, bao gồm: (i) Về sản xuất, cần phát triển các ngành công nghiệp nền tảng, nâng cao giá trị nội địa, tăng cường chủ động nguyên liệu, nghiên cứu và phát triển (R&D); (ii) Về thị trường, tiếp tục đàm phán FTA để mở rộng thị trường, đẩy mạnh thương mại điện tử xuyên biên giới, đa dạng hóa thị trường xuất, nhập khẩu; (iii) Về xúc tiến thương mại, cần đổi mới công tác xúc tiến thương mại, xây dựng thương hiệu nông sản gắn với truy xuất nguồn gốc, đáp ứng tiêu chuẩn xanh, ứng dụng số; (iv) Về hoạt động logistics, cần phát huy tối đa lợi thế địa chính trị, tối ưu hóa chi phí; thúc đẩy triển khai Chương trình Go Global - Vươn ra thị trường quốc tế.

TS. Cấn Văn Lực - Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, Thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách của Thủ tướng Chính phủ chia sẻ một số kinh nghiệm quốc tế về thúc đẩy xuất khẩu, đồng thời khuyến nghị một số giải pháp thúc đẩy xuất khẩu của Việt Nam.

Khuyến nghị một số giải pháp thúc đẩy xuất khẩu bứt phá

Đồng tình với những phân tích, kiến giải của Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, TS. Cấn Văn Lực - Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, Thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách của Thủ tướng Chính phủ nhấn mạnh việc thúc đẩy xuất khẩu của Việt Nam - tăng lượng và chất đóng góp cho tăng trưởng kinh tế. Trên cơ sở nhận định về thực trạng, triển vọng xuất khẩu của Việt Nam, ông Cấn Văn Lực chia sẻ một số kinh nghiệm quốc tế về thúc đẩy xuất khẩu, đồng thời khuyến nghị một số giải pháp thúc đẩy xuất khẩu của Việt Nam.

Về chính sách thương mại và xúc tiến xuất khẩu, TS. Cấn Văn Lực nhấn mạnh việc giữ vững "mặt trận" xuất khẩu, đa dạng hóa thị trường và tận dụng hiệu quả các FTA; đẩy mạnh xuất khẩu dịch vụ (nhất là logistics, du lịch và tiếp tục đa dạng hóa); nâng cao hiệu quả xúc tiến thương mại và xây dựng thương hiệu quốc gia; đẩy mạnh hợp tác công - tư trong xúc tiến và phát triển thị trường; đẩy mạnh chuyển đổi số trong thương mại quốc tế: Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, thương mại điện tử, các sàn giao dịch trực tuyến B2B…để hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) tiếp cận thị trường hiệu quả hơn; ưu tiên đầu tư phát triển logistics, cơ sở hạ tầng theo hướng xanh hóa, bền vững.

Về các giải pháp tài chính hỗ trợ xuất khẩu, cần mở rộng tiếp cận tín dụng cho doanh nghiệp nội địa, thiết lập các quỹ bảo lãnh tín dụng cho DNNVV xuất khẩu...; ban hành gói tín dụng ưu đãi và thiết kế các chính sách, sản phẩm tín dụng xuất khẩu phù hợp; đẩy mạnh tài trợ xuất nhập khẩu, tài trợ chuỗi cung ứng; triển khai các gói tín dụng xanh với lãi suất ưu đãi cho các dự án nông nghiệp công nghệ cao, năng lượng tái tạo, chuyển đổi quy trình sản xuất đáp ứng tiêu chuẩn môi trường và thương mại xanh; hoàn thiện chính sách thuế và hoàn thuế thúc đẩy xuất khẩu; thành lập cơ chế bảo hiểm tín dụng xuất khẩu nhằm bảo vệ doanh nghiệp xuất khẩu và ngân hàng trước rủi ro...

Về nâng cao năng lực cạnh tranh doanh nghiệp xuất khẩu, chuyên gia này nhấn mạnh cần nâng cao giá trị gia tăng và chuyển đổi sản xuất sang chiều sâu, chế biến sâu, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu; có kế hoạch, chiến lược tăng tính tự chủ, tự cường, tăng tỷ lệ nội địa hóa, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu; ưu tiên phát triển công nghiệp hỗ trợ, công nghệ chiến lược; phát triển sản phẩm có hàm lượng công nghệ cao và xây dựng thương hiệu, triển khai chương trình Thương hiệu quốc gia, hướng dẫn doanh nghiệp xây dựng và bảo vệ thương hiệu ở thị trường nước ngoài; tập trung nguồn lực phát triển các doanh nghiệp lớn trong các ngành công nghiệp chiến lược như bán dẫn, AI và năng lượng xanh…., kết nối nhiều hơn với DNNVV.

Hội nghị thu hút sự quan tâm, tham dự của đông đảo đại diện các cơ quan quản lý Nhà nước, doanh nghiệp hiệp hội, địa phương và các chuyên gia

Tại phiên tọa đàm của Hội nghị, đại diện các cơ quan quản lý Nhà nước, doanh nghiệp hiệp hội, địa phương và các chuyên gia cùng thảo luận, trao đổi cởi mở, thẳng thắn về các khó khăn, vướng mắc và kiến nghị giải pháp thúc đẩy tăng trưởng xuất khẩu trong năm 2026, đặc biệt với những ngành hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam như: máy móc, sản phẩm điện tử, hàng dệt may, da giày, cà phê,...

Các ý kiến đóng góp của các chuyên gia, đại diện các Bộ, ngành, địa phương, hiệp hội ngành hàng và cộng đồng doanh nghiệp tại Hội nghị đều thống nhất nhận định xuất nhập khẩu năm 2026 diễn ra trong bối cảnh thời cơ và thách thức đan xen, song cần nỗ lực cao độ để hoàn thành mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu trên 15% theo chỉ đạo của Chính phủ.

Trong đó, các đại biểu nhấn mạnh một số giải pháp trọng tâm trong thời gian tới, như: phát triển sản xuất, nâng cao giá trị gia tăng và hàm lượng nội địa; nâng cao khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật, môi trường và chủ động ứng phó với các rào cản thương mại, biện pháp phòng vệ thương mại; đổi mới công tác thông tin thị trường, xúc tiến thương mại, hiệu quả hoạt động logistics và ứng dụng chuyển đổi số; khai thác hiệu quả hơn nữa các Hiệp định thương mại tự do, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, phát triển các thị trường mới.

Cùng với Bộ Công Thương, các Bộ, ngành liên quan cần tăng cường phối hợp trong triển khai chính sách thuế, tín dụng xanh hỗ trợ doanh nghiệp xuất nhập khẩu; các địa phương cần chủ động hỗ trợ doanh nghiệp phát triển vùng nguyên liệu đạt chuẩn, đẩy mạnh liên kết vùng; các hiệp hội ngành hàng phát huy vai trò kết nối, cung cấp thông tin, tư vấn chính sách và hỗ trợ doanh nghiệp hội viên nâng cao năng lực cạnh tranh...

Các chuyên gia, đại diện cơ quan quản lý Trung ương, địa phương, đại diện hiệp hội, doanh nghiệp thảo luận tại phiên tọa đàm của Hội nghị

Việt Hằng