Đồng chí Phạm Thanh Từng, Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân tỉnh Đồng Tháp: Hướng tới nền tư pháp nghiêm minh, nhân văn, hiện đại

Đồng chí Phạm Thanh Từng, Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân tỉnh Đồng Tháp.

Phóng viên (PV) Báo và phát thanh, truyền hình Đồng Tháp có cuộc trao đổi với đồng chí Phạm Thanh Từng, Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân tỉnh Đồng Tháp xoay quanh những đổi mới từ thực tiễn, các chính sách và điểm mới của Dự án Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi), cũng như những tác động đối với công tác kiểm sát và người dân khi Bộ luật được ban hành.

* PV: Thưa đồng chí, có thể thấy dự án Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi) lần này được đặt ra trong bối cảnh yêu cầu cải cách tư pháp ngày càng cao. Từ thực tiễn công tác, đâu là những vấn đề đặt ra cần được thể chế hóa trong lần sửa đổi này và các chính sách lớn của dự án thể hiện tinh thần đổi mới như thế nào?

* Đồng chí Phạm Thanh Từng: Tố tụng hình sự là lĩnh vực đặc biệt quan trọng, bởi trực tiếp liên quan đến quyền con người, quyền công dân, đồng thời là công cụ để Nhà nước đấu tranh phòng, chống tội phạm, bảo vệ an ninh, trật tự và cuộc sống bình yên của Nhân dân. 

Kiểm sát viên Viện Kiểm sát nhân dân Khu vực 2 kiểm sát hỏi cung bị can.

Vì vậy, yêu cầu đặt ra đối với pháp luật tố tụng hình sự là phải vừa bảo đảm xử lý nghiêm minh hành vi phạm tội, vừa ngăn ngừa oan, sai, bảo vệ công lý và kiểm soát việc thực thi quyền lực nhà nước.

Từ yêu cầu đó, việc sửa đổi Bộ luật Tố tụng hình sự lần này không chỉ nhằm khắc phục những hạn chế, bất cập của pháp luật hiện hành, mà còn hướng đến việc chủ động xây dựng khuôn khổ pháp lý phù hợp với yêu cầu phát triển của nền tư pháp trong giai đoạn mới. 

Đặc biệt, những quy định mới phải xuất phát từ thực tiễn, giải quyết được những vấn đề đang đặt ra trong quá trình thực hiện nhiệm vụ của các cơ quan tiến hành tố tụng.

Trên cơ sở tổng kết thực tiễn và bám sát yêu cầu cải cách tư pháp, dự án xác định 6 chính sách lớn. 

Thứ nhất, là đổi mới thủ tục tố tụng theo hướng tinh gọn, hiệu quả. 

Thứ hai, là đổi mới thủ tục tố tụng theo hướng phân hóa và khoan hồng trong xử lý tội phạm. 

Thứ ba, là hoàn thiện thẩm quyền tố tụng, tăng cường kiểm soát quyền lực, bảo đảm tốt hơn quyền con người.

Thứ tư, là đổi mới phương thức hoạt động tố tụng theo hướng thực hiện tố tụng điện tử. 

Thứ năm, là đổi mới thủ tục tố tụng hình sự đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế. 

Thứ sáu, là luật hóa những nội dung đã được triển khai thí điểm, đồng thời sửa đổi, bổ sung các quy định để khắc phục những vướng mắc, bất cập từ thực tiễn.

* PV: Từ góc độ thực tiễn, đồng chí đánh giá đâu là những điểm mới đáng chú ý nhất và làm thế nào để tinh gọn thủ tục nhưng không làm giảm yêu cầu về công lý, tính chặt chẽ và quyền của người tham gia tố tụng?

* Đồng chí Phạm Thanh Từng: Một trong những điểm mới đáng chú ý là dự thảo đề xuất thủ tục rút gọn đối với trường hợp bị can, bị cáo tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt và đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo luật định. 

Đây là cách tiếp cận phù hợp với yêu cầu phân hóa trong xử lý tội phạm. 

Đối với những vụ án có tính chất, chứng cứ rõ ràng và người phạm tội thực sự hợp tác, việc giải quyết theo thủ tục phù hợp sẽ góp phần rút ngắn thời gian, tiết kiệm chi phí và nguồn lực cho các cơ quan tiến hành tố tụng.

Tuy nhiên, tinh gọn không có nghĩa là đơn giản hóa các nguyên tắc bảo đảm công lý. Người nhận tội phải hoàn toàn tự nguyện, được giải thích đầy đủ về quyền, nghĩa vụ và hậu quả pháp lý. 

Quan trọng hơn, lời nhận tội phải phù hợp với các chứng cứ khách quan và không được coi là chứng cứ duy nhất để kết tội. 

Đây là nguyên tắc rất quan trọng nhằm bảo đảm rằng việc giải quyết nhanh hơn không làm ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của người bị buộc tội.

Một nội dung khác thể hiện rõ tính nhân văn của dự án là cơ chế tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự trong những trường hợp đủ điều kiện, gắn với việc người vi phạm tự nguyện nhận trách nhiệm, hợp tác, bồi thường và khắc phục hậu quả. 

Một điểm mới khác có ý nghĩa trực tiếp đối với quyền con người là định hướng hạn chế tạm giam khi không thật sự cần thiết, tăng cường các biện pháp thay thế, trong đó có giám sát điện tử. Đây là bước thể hiện rõ hơn yêu cầu bảo đảm quyền con người, quyền công dân trong tố tụng hình sự.

Đặc biệt, việc xây dựng cơ sở pháp lý cho tố tụng điện tử là một bước chuyển rất đáng chú ý. 

Dự thảo hướng tới xây dựng hồ sơ vụ án điện tử, gửi, nhận và tống đạt văn bản bằng phương thức điện tử; lập, ký số, lưu trữ tài liệu điện tử và thực hiện một số hoạt động tố tụng trực tuyến khi đủ điều kiện. 

Khi được triển khai phù hợp, tố tụng điện tử sẽ góp phần rút ngắn thời gian xử lý công việc, nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các cơ quan và tăng tính minh bạch của hoạt động tư pháp… 

Như vậy, điểm xuyên suốt của dự án là bảo đảm cân bằng giữa hiệu quả và quyền con người: Thủ tục tinh gọn nhưng không đơn giản hóa công lý; khoan hồng nhưng không buông lỏng tính nghiêm minh; tăng thẩm quyền nhưng phải tăng kiểm soát; ứng dụng công nghệ nhưng phải bảo đảm an toàn và quyền con người.

* PV: Đối với Đồng Tháp, địa bàn có phạm vi quản lý rộng, yêu cầu giải quyết công việc nhanh và chính xác ngay từ cơ sở ngày càng cao, theo đồng chí, khi Bộ luật được ban hành và triển khai, những quy định mới sẽ tác động như thế nào đến công tác kiểm sát?

* Đồng chí Phạm Thanh Từng: Theo tôi, tác động trước hết sẽ thể hiện ở việc tạo ra một hành lang pháp lý rõ ràng hơn cho các cơ quan tiến hành tố tụng trong tổ chức thực hiện nhiệm vụ. 

Đối với địa bàn rộng, việc rút ngắn thời gian xử lý, tăng cường phối hợp và ứng dụng công nghệ trong hoạt động tố tụng có ý nghĩa rất thiết thực. 

Khi hồ sơ, tài liệu và một số hoạt động tố tụng được thực hiện trên môi trường điện tử theo quy định, cán bộ có thể giảm bớt thời gian cho những công việc hành chính, giấy tờ, qua đó tập trung nhiều hơn cho việc nghiên cứu hồ sơ, đánh giá chứng cứ và thực hiện chức năng, nhiệm vụ được giao.

Đối với ngành Kiểm sát, những đổi mới của pháp luật cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với đội ngũ cán bộ. Khi phương thức tố tụng thay đổi, cán bộ không chỉ cần vững về chuyên môn, nghiệp vụ, mà còn phải nâng cao năng lực số, khả năng khai thác và xử lý dữ liệu, đồng thời phải có ý thức trách nhiệm, kỷ luật công vụ và khả năng kiểm soát quyền lực. Nói cách khác, đổi mới pháp luật sẽ kéo theo yêu cầu đổi mới chính đội ngũ thực thi pháp luật.

Đối với thẩm quyền ở cơ sở, dự thảo đề xuất tăng thẩm quyền cho một số Điều tra viên tại Công an cấp xã trong việc giải quyết những vụ án đủ điều kiện, nhằm xử lý kịp thời vụ việc ngay từ cơ sở. 

Đây là hướng phù hợp với yêu cầu tổ chức bộ máy và thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm hiện nay. Tuy nhiên, một nguyên tắc rất quan trọng là tăng thẩm quyền phải đi đôi với tăng trách nhiệm, kiểm tra, giám sát, trách nhiệm giải trình và kiểm soát quyền lực.

Ở góc độ rộng hơn, ý nghĩa của việc sửa đổi Bộ luật Tố tụng hình sự không chỉ nằm ở việc thay đổi các thủ tục, mà hướng đến xây dựng một nền tư pháp chuyên nghiệp, hiện đại, công bằng, nghiêm minh và nhân văn hơn. 

Đây cũng là yêu cầu đặt ra đối với các cơ quan tư pháp ở địa phương: Pháp luật phải thực sự đi vào cuộc sống, hoạt động tố tụng phải ngày càng gần dân, phục vụ Nhân dân tốt hơn và góp phần củng cố niềm tin của Nhân dân vào công lý, vào pháp luật. 

Đó chính là ý nghĩa cốt lõi của việc tiếp tục hoàn thiện Bộ luật Tố tụng hình sự trong giai đoạn hiện nay.

* PV: Xin cảm ơn đồng chí!

HÀ NAM 

(thực hiện)